Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, M.C. złożył do Sądu pismo procesowe datowane na 8 kwietnia 2013 r., w którym wniósł o "zwolnienie z opłat określonych w wezwaniu" powołując się na trudną sytuację materialną wynikającą z faktu, iż nie osiąga dochodów.
Następnie, to jest w dniu 17 maja 2013 r. skarżący (w odpowiedzi na wezwanie z dnia 12 kwietnia 2013 r.) złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jego treści podkreślił, iż nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych gdyż od marca 2012 r. nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Oświadczył przy tym, że "nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami" i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości.
Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej strony, pismem z dnia 20 maja 2013 r. zwrócono się do niej o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołała.
W tym zakresie wnioskodawcę wezwano o:
- - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (opłaty za tzw. media czyli energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci, usługi telekomunikacyjne, rtv itp., a także wydatki na zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków oraz inne). Wskazano przy tym, że wydatki ponoszone z tytułu opłat za tzw. media oraz na leczenie i zakup leków należy nadto udokumentować stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.;
- - wyjaśnienie, skąd - wobec braku jakichkolwiek dochodów - czerpie środki na pokrycie kosztów swojego utrzymania, o których mowa wyżej. W szczególności wskazano, iż należy sprecyzować, czy koszty te są pokrywane przez rodziców skarżącego (tak jak miało to miejsce w przeszłości - co wynika z akt innej zawisłej w tutejszym Sądzie sprawy, zarejestrowanej pod sygn. akt IV SA/Gl 338/10). O ile natomiast skarżący aktualnie zamieszkuje z rodzicami i pozostaje na ich utrzymaniu - co oznaczałoby, że prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe - należy złożyć oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach tych osób. W tym zakresie niezbędne jest podanie dokładnej wysokości dochodu każdego z rodziców oraz wykazanie składników ich majątku, to jest zasobów pieniężnych (oszczędności, gotówka, papiery wartościowe), a także nieruchomości oraz przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Należy także przedłożyć dokumenty potwierdzające wysokość dochodu uzyskiwanego przez te osoby, to jest np. zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za pracę, tzw. "odcinka" emerytury lub renty, kserokopii księgi przychodów rozchodów prowadzonej działalności gospodarczej.
W odpowiedzi na powyższe, M.C. złożył pismo procesowe z dnia 24 czerwca 2013 r., zatytułowane jako "zażalenie", w którym podniósł, że wszystkie okoliczności znaczące dla rozstrzygnięcia wniosku zostały już jego zdaniem wcześniej wyjaśnione. Wywiódł przy tym, iż formułowanie twierdzeń o tym, jakoby prowadził ze swoimi rodzicami wspólne gospodarstwo domowe jest "znieważające", gdyż kwestionuje ono wiarygodność złożonych przezeń uprzednio oświadczeń. W tym kontekście strona skonkludowała, że czynności podejmowane przez rozpoznającego wniosek mają na celu utrudnienie merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd.
W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje.
Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że w urzędowym formularzu "PPF" skarżący nie sprecyzował zakresu swojego żądania (nie zawarł stosownych oznaczeń w rubryce nr 4). Treść uzasadnienia (rubryka nr 5 formularza) oraz poprzedzającego ten formularz wniosku wyrażonego w piśmie procesowym z dnia 8 kwietnia 2013 r. nie budzi jednak wątpliwości, że jego intencją było ubieganie się o zwolnienie od kosztów sądowych.
Odnosząc się zatem do wniosku M.C. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) jest wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale co więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej.
Wnioskodawca podał, iż jest bezrobotnym, pozbawionym dochodów, nie posiadającym żadnych oszczędności czy innych środków pieniężnych ani też majątku. W tej sytuacji niezbędne było wyjaśnienie, skąd czerpie on środki na pokrycie - niewątpliwie wszak istniejących - kosztów swojego utrzymania i jaka jest ich wysokość. Należy bowiem zaznaczyć, że jakkolwiek wyżej wymieniony deklaruje wyjątkowo trudną sytuację materialną i brak środków do życia, to jednak z drugiej strony oświadcza, że nie korzysta ze wsparcia osób trzecich czy instytucji i nie pobiera żadnych świadczeń z pomocy społecznej (oświadczenie złożone przezeń w innej sprawie, zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt IV SA/Gl 978/12). Ma przy tym stałe miejsce zamieszkania w domu położonym w P. przy ul. [...] (nie jest więc osobą bezdomną) i wskazuje w sposób stanowczy, iż gospodaruje samotnie.
Odpowiadając na wezwanie do udzielenia w powyższej kwestii stosownych wyjaśnień (zarządzenie z dnia 20 maja 2013 r.) skarżący nie podał nawet orientacyjnej wartości kosztów jakie wiążą się z jego bieżącym utrzymaniem, nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów mogących pozwolić na ustalenie ich wysokości ani też nie podał, skąd czerpie środki na pokrycie tych wydatków. Zamiast tego podniósł zarzut, iż kwestionowanie jego oświadczeń o tym, iż nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami uważa za nieuprawnione i znieważające. Tymczasem trzeba podkreślić, że w swoim piśmie, datowanym na 4 lutego 2013 r. dotyczącym innej sprawy zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt IV SA/Gl 338/10 (pismo to dołączone jest również do sprawy o sygn. IV SA/Gl 978/12 i stanowi ich kartę nr 29) przyznaje wyraźnie, że mieszka razem z rodzicami.
Zagadnienie to miało niewątpliwie istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. W przypadku bowiem, gdyby był on na utrzymaniu swoich rodziców (co byłoby równoznaczne z pozostawaniem z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym) - niezbędne byłoby złożenie oświadczenie o ich majątku i dochodach. Należy zaakcentować, że użyte w art. 252 §1 p.p.s.a. pojęcie "stanu majątkowego i dochodów strony" nie jest bowiem tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego sformułowania jest zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek ewentualnych innych osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (patrz: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, publ.: LEX Nr 181557, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 115/06 i z dnia 21 października 2012 r., sygn. akt II FZ 513/10 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Zważywszy powyższe trzeba podnieść, że wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku, zawarte w przywołanym zarządzeniu z dnia 20 maja 2013 r. nie miało na celu - jak wywodził skarżący - utrudniania merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd, lecz stanowiło niezbędną czynność zmierzającą do uzyskania wiarygodnego i precyzyjnego obrazu jego sytuacji majątkowej. Rozpoznający wniosek, uwzględniwszy treść art. 255 p.p.s.a., ma bowiem nie tylko prawo ale co więcej - obowiązek starannie zbadać i ocenić oraz zweryfikować wszystkie podane przez stronę okoliczności. W tym celu zatem, konieczne było wezwanie skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełną i miarodajną ocenę jego możliwości płatniczych.
M.C. nie udzielił wyjaśnień, o które wzywano go w zarządzeniu z dnia 20 maja 2013 r. Nie podał wysokości kosztów swojego utrzymania ani nie wskazał źródeł z których czerpie środki na ich pokrycie i choć z jednej strony (w cytowanym wyżej piśmie z dnia 4 lutego 2013 r.) przyznaje, że zamieszkuje z rodzicami, z drugiej twierdzi stanowczo, że gospodaruje samotnie.
Tymczasem trzeba zaakcentować, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. To na nim spoczywa więc obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej strony, jeżeli ona sama nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie swojego żądania. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest w tym kontekście przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Mając na względzie powyższe stwierdzić przyjdzie, iż skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, a tym samym wymóg, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie został w sprawie zachowany. Dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie tego przepisu oraz w oparciu o art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a.