Uzasadnienie
W treści skargi z dnia 16 kwietnia 2010 r. M. B. zawarł wniosek o zwolnienie z "wszelkich opłat" związanych z postępowaniem sądowym.
Z uwagi na fakt, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia 6 maja 2010 r. skarżącego wezwano do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru.
M. B. nadesłał rzeczony formularz w dniu 22 maja 2010 r. potwierdzając, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu powołał się na trudną sytuację materialną wskazując, że obciążają go znaczne koszty bieżącego utrzymania w miesięcznej kwocie [...], na którą składają się opłaty za tzw. media, koszty wyżywienia, zakupu odzieży a także wydatki na zakup leków ([...]) i na wizyty u lekarzy ([...]).
Nadto oświadczył, iż zamieszkuje wraz z małżonką, jednak nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, a żona "utrzymuje się z własnej emerytury". Podał również, że nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Posiada natomiast dom o powierzchni [...], zaś jego małżonka domek letniskowy o wartości około [...] nabyty "z własnych środków". Miesięczny dochód skarżącego zadeklarowany został w kwocie netto [...] uzyskiwanej przezeń z tytułu emerytury. Wnioskujący dodał, że udziela pomocy swej pełnoletniej wnuczce, dla której jest rodzicem zastępczym.
Następnie, to jest pismem z dnia 31 maja 2010 r. skarżącego wezwano o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które powołał się we wniosku, poprzez:
- - udokumentowanie wysokości kosztów ponoszonych związku z bieżącym utrzymaniem. Wskazano, że należy w tym celu nadesłać stosowne faktury VAT, paragony lub dowody wpłaty potwierdzające wydatki z tytułu opłat za tzw. media (energia elektryczna, gaz, woda i odprowadzanie ścieków, wywóz śmieci telefony itp.), czynszu bądź podatku od nieruchomości a także koszt zakupu leków,
- - udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przez skarżącego. Wskazano, iż należy w tym celu nadesłać przekaz pocztowy (tzw. odcinek) potwierdzający pobranie emerytury za ostatni miesiąc bądź decyzję organu rentowego ustalającą aktualną wysokość tego świadczenia.
- - sprecyzowanie, czy skarżący pozostaje w chwili obecnej z wymienioną we wniosku Z. B. w związku małżeńskim, czy też został pomiędzy nimi orzeczony rozwód lub separacja. Wskazano, że jeżeli w stosunku do wyżej wymienionych orzeczono o rozwodzie lub separacji, należy nadesłać kopię prawomocnego wyroku sądu wydanego w tym zakresie. Jeżeli natomiast rozwód ani separacja nie miały miejsca, należy podać i udokumentować (np. kopią decyzji o przyznaniu emerytury lub renty, przekazem pocztowym potwierdzającym pobranie świadczenia lub wyciągiem z rachunku bankowego bądź innym dokumentem), wysokość dochodu małżonki.
Jak wynika z dołączonego do akt sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru, powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 10 czerwca 2010 r. W wyznaczonym siedmiodniowym terminie, który upłynął w dniu 17 czerwca 2010 r. M. B. nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi.
W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje.
Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei po myśli art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.
Odnosząc się do wniosku M. B. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania.
Trzeba bowiem podkreślić, że skarżący nie uzupełnił swego wniosku w stopniu czyniącym zadość powołanemu wyżej zarządzeniu z dnia 31 maja 2010 r. W szczególności, pomimo zawartego w tym zarządzeniu wyraźnego wezwania, w wyznaczonym w jego treści terminie, który upłynął w dniu 17 czerwca 2010 r., nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów potwierdzających rozmiar swego dochodu jak również wysokość ponoszonych kosztów utrzymania. Nie wyjaśnił także relacji, w jakich pozostaje ze swą małżonką, a w szczególności nie podał, czy został pomiędzy nimi orzeczony rozwód bądź separacja (co pozwoliłoby na ustalenie, czy można ją traktować jako osobę nie pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym) a równocześnie nie udzielił jakichkolwiek informacji dotyczących jej dochodu.
W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby aktualny stan majątkowy oraz sytuacja dochodowa i rodzinna strony zostały zobrazowane w sposób dostatecznie dokładny.
Tymczasem należy podnieść, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony i to jej obowiązkiem jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
Trzeba również zaakcentować, iż brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.
W tym kontekście nie budzi wątpliwości, że wezwanie skarżącego o przedłożenie dokumentów obrazujących okoliczności związane z jego aktualną sytuacją materialną było niezbędne i w pełni uzasadnione.
Z kolei uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania mu rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).
Odstępując od złożenia wymienionych wyżej - żądanych w wezwaniu z dnia 31 maja 2010 r. - dokumentów, skarżący nie usunął wątpliwości jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych a tym samym nie zachował przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.
Z tych względów, działając na podstawie przywołanego unormowania w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.