Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]Starosta [...] orzekł o utracie przez I. A. – K. statusu bezrobotnego i prawa do stypendium z tytułu odbywanego stażu – z dniem 11.09.2009 r. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a i b, art. 2 ust. 1 pkt 2, w związku z art. 33 ust. 4 pkt 9 oraz art. 53 ust. 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (j.t. Dz. U. Nr 69 z 2008 r., poz. 415 ze zm.), zwanej dalej ustawą o promocji. Natomiast w uzasadnieniu organ orzekający ustalił, że strona, jako bezrobotna, została w dniu 27.03.2009 r. skierowana do odbycia stażu, który miał trwać do 26.09.2009 r. Jednak od dnia 24.04.2009 r. strona zaczęła przedkładać druki ZUS-ZLA, potwierdzające jej niezdolność do pracy z powodu ciąży. Zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 9 ustawy o promocji pozbawia się statusu bezrobotnego osobę, która jest niezdolna do pracy przez nieprzerwany okres 90 dni.
Jednak – według wyjaśnień Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej – kobiety w ciąży należy traktować odrębnie. Mianowicie pozbawienie jej statusu bezrobotnego może nastąpić dopiero po upływie okresu, przez który pracownikom na podstawie innych przepisów przysługuje urlop macierzyński. W przypadku strony wyniósłby on 140 dni, a licząc go od dnia 24.04.2009 r., upłynąłby on z datą 11.09.2009 r. Z kolei stosownie do art. 53 ust. 6 cyt. ustawy stypendium stażowe przysługuje bezrobotnemu. Z datą utraty statusu bezrobotnego należy zatem orzec także o utracie prawa do stypendium.
W odwołaniu strona zarzuciła, że możliwość pozbawienia bezrobotnego stażu przewidziana jest w § 8 ust. 2 rozporządzenia z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków odbywania stażu oraz przygotowania zawodowego w miejscu pracy (Dz. U. Nr 185, poz. 1912 ze zm.). W jej przypadku nie zostały spełnione przesłanki tego przepisu. Jej zdaniem podany w decyzji 140-dniowy termin urlopu macierzyńskiego powinien być liczony od 26.04.2009 r., a więc ma przedłużyć staż do 4.01.2010 r.
Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] w trybie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił decyzję I instancji i orzekł o utracie przez stronę statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do stypendium z dniem 23.07.2009 r. Ustalenia organu odwoławczego pokrywają się ze stanem faktycznym przedstawionym przez organ podstawowego stopnia. Dodatkowo podano jedynie, że nieprzerwana niezdolność strony do pracy trwała do dnia porodu, tj. 2.11.2009 r. Natomiast swoje rozstrzygnięcie Wojewoda oparł na art. 33 ust. 4 pkt 9 ustawy o promocji wskazując, że nieprzerwany okres 90 dni niezdolności do pracy, zapoczątkowany 24.04.2009 r., kończy bieg w dniu 22.07.2009 r., a zatem utrata statusu bezrobotnego następuje z dniem 23.07.2009 r. Ponieważ zaś wraz z utratą tego statusu następuje utrata wszelkich praw przypisanych tej grupie, to z dniem 23.07.2009 r. następuje również utrata prawa do stypendium.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego I. A. –K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzuciła, że zastosowany przez organ odwoławczy przepis jej nie dotyczy, gdyż przebywała na zwolnieniu lekarskim nie z powodu własnej choroby, lecz z powodu zagrożenia ciąży (a więc zagrożenia jej dziecka). Zarzuciła też naruszenie zakazu reformationis in peius.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów legalności, która stanowi kryterium sprawowania sądowej kontroli działalności administracji publicznej (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, z 2002 r., poz. 1269 ze zm.). W pierwszej kolejności należy podzielić zarzut skarżącej, że organ odwoławczy rozstrzygnął na niekorzyść strony odwołującej się, skoro orzekł o utracie statusu bezrobotnego i prawa do stypendium z datą wcześniejszą, niż uczynił to organ I instancji. Problem ten należy rozważyć w świetle art. 139 kpa. Zasadniczo ustanawia on zakaz reformationis in peius, jako jedną z podstawowych gwarancji procesowych stron postępowania administracyjnego. Zapewnia im bowiem swobodę w realizowaniu prawa do odwoływania się, bez ryzyka pogorszenia swojej sytuacji.
Ustawodawca przewidział jednakże wypadki, w których możliwe jest odstąpienie od powyższej zasady – są to: rażące naruszenie prawa w decyzji organu pierwszej instancji oraz rażące naruszenie interesu społecznego. Powyższe oznacza, że organ odwoławczy może orzec na niekorzyść odwołującego się, jeżeli szczegółowo wykaże, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, iż rażące naruszenie prawa, dopuszczające możliwość orzeczenia na niekorzyść strony odwołującej się, należy rozumieć jako przekroczenie prawa w sposób jasny, niedwuznaczny. Sytuacja taka ma miejsce, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, tzn. istnienie tej sprzeczności da się ustalić przez proste ich zestawienie ze sobą. Jednocześnie naruszenie prawa musi być tego rodzaju, że niemożliwe będzie zaakceptowanie danej decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa i powinna ona zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i nie budzący wątpliwości. Zasadnym jest również wskazać, że wstępnym warunkiem uznania, iż nastąpiło rażące naruszenie prawa, jest stwierdzenie, iż w zakresie objętym badaną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 1998 r., sygn. akt IV SA 771/96, niepublikowany, zamieszczony w bazie LEX nr 45182 oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 1149/04, niepublikowany, zamieszczony w bazie LEX nr 165003 i z dnia 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt SA/Wa 367/04, niepublikowany, zamieszczony w bazie LEX nr 169384 oraz powołane tam orzecznictwo). W ten sposób można bowiem oddzielić przypadki naruszenia prawa spowodowane błędną wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem od rażącego naruszenia prawa.
Jednocześnie ustawodawca dopuścił, że naruszenie prawa, które nie ma charakteru rażącego, ulega sanacji.
Należy również podnieść, iż każdorazowo, gdy organ odwoławczy orzeka na niekorzyść strony odwołującej się obowiązany jest wykazać w uzasadnieniu decyzji, że w sprawie zaistniała jedna z przesłanek dopuszczalności rezygnacji z zakazu reformationis in peius (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt VIII SA/Wa 443/07 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 1986 r., sygn. akt II SA 1500/85, oba niepublikowane.
Tymczasem w motywach swojej decyzji Wojewoda w ogóle nie odniósł się do treści normatywnej art. 139 kpa, tak jakby nie dostrzegł, że wydaje decyzję na niekorzyść strony odwołującej się. Sprawując funkcję kontrolną w zakresie zgodności z prawem decyzji administracyjnych, Sąd nie może w powyższym zakresie zastąpić organu odwoławczego w dokonaniu koniecznych ustaleń dotyczących przesłanek odstąpienia od zakazu reformationis in peius. Z tego względu zaskarżona decyzja nie może się więc ostać, gdyż narusza ona prawo procesowe, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Wojewoda będzie musiał odnieść się jednak do jej meritum – i to nie tylko w kontekście art. 139 kpa.
Otóż już w dotychczasowym stanie prawnym kwestia stosowania art. 33 ust. 4 pkt 9 ustawy o promocji do kobiet w ciąży (zwłaszcza odbywających staż) była w orzecznictwie podważana (por. wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wa 335/10, dostępny w internecie). Natomiast Wojewoda będzie orzekał już w czasie obowiązywania znowelizowanej wersji ustawy o promocji. W ustawie nowelizującej z dnia 16 grudnia 2010 r. (Dz. U. Nr 257, poz. 1725) w art. 33 dodano m. in. ust. 4d, regulujący omawianą kwestię. Przy rozstrzyganiu sprawy należy wziąć pod uwagę te okoliczności.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.