Uzasadnienie
W dniu 16 grudnia 2011 r. W.K. złożył wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego.
Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 2 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.) oraz w oparciu o bliżej niesprecyzowane przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r., w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz. U. nr 156, poz. 1817 ze zm.) Naczelnik Wydziału Komunalnego Urzędu Miasta C. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta C., odmówił przyznania wyżej wymienionemu żądanego świadczenia.
W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, że strona nie spełnia wymogu, o którym mowa w przywołanym art. 2 ust. 1 i 2 wspomnianej ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r., a mianowicie nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości, na którą dodatek ma być przyznany. Nieruchomość ta stanowiła bowiem własność jego ojca, który zmarł, zaś postępowanie spadkowe dotyczące jego majątku jest aktualnie w toku.
W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. W. K. dał wyraz swojemu niezadowoleniu z rozstrzygnięcia zapadłego w pierwszej instancji oraz zażądał przyznania mu dodatku mieszkaniowego. Odwołujący się zakwestionował twierdzenie, jakoby nie miał tytułu prawnego do zamieszkiwanej nieruchomości. Podkreślił bowiem, że jako syn dotychczasowego właściciela odziedziczy w niej udział w wysokości 50%, zaś obecnie zajmuje ją na podstawie "ugody rodzinnej". W tym miejscu skarżący zaakcentował, iż powiadomił organ pierwszej instancji o terminie rozprawy w postępowaniu spadkowym. Dodatkowo wskazał, że wspomniana nieruchomość wymaga remontów, a co za tym idzie nakładów finansowych, które przekraczają jego możliwości, gdyż jest on osobą w trudnej sytuacji materialnej i uskarża się na zły stan zdrowia.
Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy rozstrzygniecie zapadłe w pierwszej instancji. Organ odwoławczy powołał się na art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych podkreślając, że świadczenie, o które ubiegała się strona przysługuje osobom, które posiadają tytuł prawny do zajmowanego lokalu, a mianowicie najemcom i podnajemcom, osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych, do których przysługuje im spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność i właścicielom samodzielnych lokali mieszkalnych, innym osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem oraz osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo socjalny.
W tym miejscu Kolegium podniosło, że - jak wynika z adnotacji na złożonym przez W.K. oświadczeniu o stanie majątkowym - właściciel zamieszkiwanego przezeń budynku, J. K. w dniu [...] r. zmarł i obecnie trwa postępowanie spadkowe. Zdaniem organu odwoławczego, w takiej sytuacji należało uznać, że wyżej wymieniony nie ma tytułu prawnego do tej nieruchomości. Ustalenia organów administracji co do posiadania przez stronę takiego tytułu prawnego nie mogą bowiem wykraczać poza ramy postępowania administracyjnego.
Zważywszy powyższe, Kolegium wywiodło, że wnioskujący nie spełnia kryterium, od którego bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych uzależniają nabycie prawa do spornego świadczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach W.K. oświadczył, iż nie zgadza się z decyzją organu odwoławczego oraz zażądał przyznania dodatku mieszkaniowego. Skarżący ponownie zaakcentował, że wbrew twierdzeniom organów obydwu instancji, posiada tytuł prawny do zamieszkiwanej nieruchomości i posiadał go także w okresie, w którym toczyło się postępowanie administracyjne. Powołał się bowiem na postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]), mocą którego stwierdzono nabycie przezeń 1/3 spadku po matce – S.K., zmarłej w dniu [...] r., oraz na postanowienie z dnia [...] r. (sygn. akt [...]), na mocy którego ten sam Sąd orzekł, że nabył on ½ spadku po ojcu – J.K.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Kolegium powtórnie wskazało, że skarżący nie spełniał wymogów warunkujących nabycie prawa do żądanego świadczenia wymienionych w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Podkreśliło bowiem, że ocena zachowania tych wymogów dokonywana jest w momencie przyznawania dodatku mieszkaniowego na dany sześciomiesięczny okres i uwzględnia się tu stan faktyczny istniejący w dacie złożenia wniosku. Organ odwoławczy wywiódł, że składając swój wniosek W.K. złożył oświadczenie, że zamieszkuje w posesji położonej w C. przy ul. [...] "na zasadzie wspólnoty rodzinnej" oraz, że zarządza tą posesją. Nie wykazał natomiast swojego tytułu prawnego do tej nieruchomości, a równocześnie tytułu tego nie potwierdza wykaz właścicieli i władających gruntów dla działki pod przywołanym wyżej adresem, w którym wskazani są J.K. (zmarły w dniu [...] r.) oraz S.K. (zmarła w dniu [...] r.).
Równocześnie w toku postępowania skarżący jedynie powoływał się na niezakończone postępowanie spadkowe, z kolei kserokopie prawomocnych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po rodzicach przedłożył dopiero wraz ze skargą do sądu administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, iż zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie jak i poprzedzająca je decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem w świetle art. 145 §1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej "p.p.s.a." należało je wyeliminować z obrotu prawnego.
Zasady przyznawania świadczenia stanowiącego przedmiot wydanej w sprawie decyzji, uregulowane zostały w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.), która w art. 2 ust. 1 określa krąg podmiotów uprawnionych do jego pobierania.
Stosownie zatem do treści tego przepisu dodatek mieszkaniowy, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 3 i 4, przysługuje:
- 1) najemcom oraz podnajemcom lokali mieszkalnych,
- 2) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych, do których przysługuje im spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego,
- 3) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność i właścicielom samodzielnych lokali mieszkalnych,
- 4) innym osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem,
- 5) osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo socjalny.
Orzekające w sprawie organy odmówiły przyznania skarżącemu spornego świadczenia uznając, że nie posiada on żadnego z tytułów wymienionych w powyższym unormowaniu. W złożonym wniosku W.K. podnosił, że zajmuje zamieszkiwany lokal na zasadzie - jak to określił - "ugody rodzinnej", co nie mogło być uznane za żaden z takich tytułów. Nie sposób tracić z pola widzenia, iż we wniosku tym zaznaczył równocześnie, że przysługuje mu własność tego lokalu. Organy obydwu instancji, opierając się na "wykazie właścicieli i władających gruntów" przyjęły, iż nieruchomość, w obrębie której wspomniany lokal się znajduje stanowiła w przeszłości własność jego zmarłych rodziców, to jest S. K. i J. K. Uwzględniając przy tym treść złożonego przez wnioskodawcę "oświadczenia o stanie majątkowym" przyjęły, że na dzień złożenia wniosku rzeczona nieruchomość była przedmiotem trwającego postępowania spadkowego.
W tym miejscu należy przyznać, że organ rozstrzygając w przedmiocie dodatku mieszkaniowego dokonuje oceny przesłanek warunkujących przyznanie tego świadczenia biorąc pod uwagę stan istniejący w dacie orzekania. Nie mógłby zatem uwzględnić wniosku strony, gdyby na dzień wydania decyzji toczyło się postępowanie, w wyniku którego tytuł prawny do zamieszkiwanego lokalu nabyłby dopiero w przyszłości.
W rozpoznanym przypadku mamy jednak do czynienia z inną sytuacją. Skarżący był mianowicie uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po ojcu zmarłym w dniu [...] r. Tymczasem trzeba podkreślić, że stwierdzenie nabycia spadku nie powoduje samo w sobie skutku prawnego w postaci nabycia spadku a jedynie potwierdza ten skutek, który nastąpił z mocy prawa w dniu śmierci spadkodawcy. Konkluzja taka wynika wprost z art. 925, art. 924 i art. 922 §1 Kodeksu cywilnego. Pierwszy z przywołanych przepisów stanowi mianowicie, iż spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, drugi określa, że spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, z kolei zgodnie z treścią trzeciego, prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na spadkobierców z chwilą jego śmierci.
Stwierdzenie nabycia spadku, o którym mowa w art. 1025 ma natomiast charakter deklaratoryjny i jest instytucją mającą na celu uzyskanie przez spadkobiercę dokumentu umożliwiającego formalne wykazanie (udowodnienie) faktu nabycia praw majątkowych w drodze dziedziczenia (por. A. Kidyba - Komentarz do art. 1025 Kodeksu cywilnego - System Informacji Prawnej LEX).
Zważywszy powyższe trzeba wyjaśnić, że prawomocne stwierdzenie nabycia przez W.K. spadku, obejmującego zamieszkiwaną przezeń nieruchomość, potwierdzałoby fakt nabycia przezeń własności (czy też udziału we współwłasności) tej nieruchomości z chwilą śmierci jego ojca, czyli z dniem [...] r. Innymi słowy, prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu powodowałoby konieczność uznania, że w dniu złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego skarżący posiadał tytuł prawny do wymienionej we wniosku nieruchomości.
W konsekwencji, trzeba stwierdzić, że wynik postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku po J.K. miał zasadnicze znaczenie dla ustalenia uprawnień W. K. do spornego świadczenia, a tym samym organ pomocy społecznej, mając wiedzę o tym postępowaniu, zobligowany był na mocy art. 97 §1 pkt 4 K.p.a. zawiesić postępowanie administracyjne do czasu prawomocnego zakończenia tego postępowania sądowego. Prezydent Miasta C., nie uczynił tego, co stanowi naruszenie wspomnianego przepisu, zaś wydane w takich okolicznościach rozstrzygnięcie o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego należy uznać za przedwczesne.
Nadto należy dodać, że orzekające w sprawie organy naruszyły również zasadę prawdy obiektywnej sformułowaną w art. 7 i art. 77 §1 K.p.a. nie dokonując w zasadzie żadnych czynności mających na celu ustalenie, na jakim etapie znajduje się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, w którym brał udział skarżący. Tymczasem było to niewątpliwie konieczne z uwagi na sprzeczności pomiędzy oświadczeniami złożonymi przez W. K. w toku postępowania. Z jednej strony bowiem skarżący (w oświadczeniu o stanie majątkowym) podnosił, iż postępowanie spadkowe po ojcu trwa, zaś z drugiej (we wniosku) wywodził, że przysługuje mu własność zamieszkiwanej nieruchomości. Sprzeczność ta, wynikająca - jak można przypuszczać - z braku wiedzy prawniczej albo też z myleniem przez skarżącego dwóch prowadzonych postępowań spadkowych (równolegle toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po jego matce) wymagała niewątpliwie wyjaśnienia.
W tym zakresie wystarczyło zwrócić się do skarżącego o jednoznaczne sprecyzowanie, czy nabycie własności (udziału we współwłasności) zajmowanej nieruchomości w drodze dziedziczenia zostało już stwierdzone przez sąd stosownym postanowieniem, czy też postępowanie w tym przedmiocie rzeczywiście jeszcze się toczy.
Brak ustaleń w powyższym zakresie rzutuje w sposób bezpośredni na prawidłowość wydanych w sprawie decyzji, jako że mógł spowodować bezzasadną odmowę przyznania stronie dodatku mieszkaniowego. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że W. K. wraz ze skargą przedłożył kserokopię postanowienia, wydanego przez Sąd Rejonowy w C. (sygn. akt [...]) stwierdzającego, iż nabył po ojcu połowę spadku. Z treści wspomnianej kserokopii wynika, że postanowienie to zostało wydane w dniu [...] r. i uprawomocniło się z dniem [...] r. Oznaczałoby to, że skarżący już w dniu złożenia wniosku o dodatek mieszkaniowy był w posiadaniu postanowienia potwierdzającego jego tytuł prawny do zamieszkiwanej nieruchomości.
Dlatego ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej uwzględni wskazania wynikające z zaprezentowanych wyżej rozważań prawnych i podejmie niezbędne czynności zmierzające do wyjaśnienia, czy W.K. składając w dniu 16 grudnia 2011 r. wniosek o przyznanie spornego świadczenia posiadał tytuł prawny do wskazanego we wniosku lokalu. W tym zakresie należy zwrócić się do skarżącego o przedłożenie odpisu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu – J.K., jak również po matce – S. K.. Przedstawienie przez skarżącego odpisu choćby jednego z tych orzeczeń będzie równoznaczne z wykazaniem przezeń tytułu prawnego do wymienionego we wniosku lokalu. W tej sytuacji, organ administracyjny oceni żądanie strony pod kątem spełnienia przez nią innych wymogów warunkujących przyznanie dodatku mieszkaniowego, a następnie wyda decyzję, którą uzasadni zachowując wymogi wynikające z art. 107 §3 K.p.a.
Mając na względzie wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w związku z naruszeniem art. 7 i art. 77 §1 i art. 97 §1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, działając na podstawie art. 132, art. 135 i art. 145 §1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
Równocześnie Sąd odstąpił od orzekania w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 p.p.s.a., albowiem jest ona rozstrzygnięciem odmawiającym przyznania świadczenia, a tym samym nie podlega wykonaniu.