Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w K. odmówił nakazania umieszczenia pracownicy K.S. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.).
W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że pismem z dnia [...] K.S. wniosła skargę do Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. motywując jej złożenie tym, że od dnia [...] jej pracodawca Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny A w K. z siedzibą w Z., nie zakwalifikował jej stanowiska pracy na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii do wykazu osób wykonujących pracę o szczególnym charakterze, który uprawnia do uzyskania emerytury pomostowej.
Następnie kontrola przeprowadzona przez organ w zakładzie pracy strony wykazała, że K.S. figurowała w prowadzonej przez pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze od [...] do [...]. Natomiast wykreślenie jej z powyższej ewidencji spowodowane było wejściem w życie zarządzenia Dyrektora Szpitala z dnia [...] nr [...], mocą którego ustalono nowy wykaz stanowisk pracy o szczególnym charakterze. Z uwagi na to, że zajmowane przez K.S. stanowisko, tj. starszej pielęgniarki na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii nie zostało ujęte w opracowanym przez pracodawcę dokumencie pn.: "wykaz stanowisk SPSK A, zaliczonych do stanowisk pracy w szczególnym charakterze", a także na to, że rodzaj wykonywanej przez stronę pracy, która nie odbywa się w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru, organ pierwszej instancji uznał, że nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na zakwalifikowanie pracy K.S. do prac o szczególnym charakterze.
Na skutek złożonego przez K.S. odwołania Okręgowy Inspektor Pracy w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że w razie wniesienia skargi, o jakiej mowa w art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych organy inspekcji pracy, na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Nie są natomiast uprawnione do badania czy określone stanowisko spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
Następnie wyjaśnił, że do dokonania oceny, czy praca wykonywana przez odwołującą się może być zakwalifikowana jako praca o szczególnym charakterze, należy uwzględnić zarówno przesłanki wynikające z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych oraz załącznika nr 2 do tej ustawy, jak i rodzaj wykonywanej przez stronę pracy. Niespełnienie choćby jednej z powyższych przesłanek uniemożliwia nakazanie umieszczenia pracownika w ewidencji prac o szczególnym charakterze. Dalej zauważył, że punkt 24 załącznika nr 2 do tej ustawy wymienia prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru, a przeprowadzona kontrola u pracodawcy zatrudniającego K.S. wykazała, iż wśród pielęgniarek szpitala wyłącznie tzw. "pielęgniarki anestezjologiczne", spełniają kryterium określone w powyższym załączniku.
Natomiast z porównania zakresów czynności "pielęgniarki anestezjologicznej" i odwołującej się wynika, iż rodzaj czynności świadczonych przez pielęgniarkę, wchodzącą w skład zespołu operacyjnego, różni się od rodzaju czynności wykonywanych przez stronę. Organ uznał więc, że praca wykonywana przez K.S. nie mieści się w rodzaju prac, o których mowa w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
W wyniku rozpoznania wniesionej przez K.S. skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 października 2013 r., sygn. akt IV SA/GI 876/12 uchylił zaskarżoną decyzję
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.), płatnik składek jest obowiązany prowadzić: - 1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze; - 2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2. Natomiast w przypadku nieumieszczenia pracownika w ewidencji, o której mowa w pkt 2 wyżej wskazanego przepisu, pracownikowi służy skarga do Państwowej Inspekcji Pracy zgodnie z art. 41 ust. 6 tej ustawy. Kompetencje organów właściwych w tym zakresie, normuje natomiast art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej inspekcji pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 ze zm.) zgodnie z którym właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.
Dalej Sąd stwierdził, że wskazany przepis art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, reguluje obowiązek płatnika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Z przepisu tego wynika, że płatnik składek, a więc pracodawca jest podmiotem uprawnionym do zakwalifikowania danego rodzaju pracy jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze.
Natomiast pracownikowi, który nie został umieszczony w takiej ewidencji, przysługuje środek ochrony, jakim jest skarga do Państwowej Inspekcji Pracy, składana na podstawie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych. Konsekwencją wniesienia skargi, którą organy Inspekcji uznają za zasadną, jest wydanie nakazu zgodnie z wyżej wskazanym art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Możliwość stosowania przez organy środków unormowanych we wskazanym przepisie, wyznaczona została natomiast przepisami ustawy o emeryturach pomostowych. Właściwość organów dotyczy wydania nakazu umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, gdy konkretne stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, lub o szczególnym charakterze natomiast pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko w zakładzie pracy nie został przez pracodawcę uwzględniony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
W pozostałym bowiem zakresie ustawa o emeryturach pomostowych przyjęła zasadę właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych w sprawach między innymi emerytur pomostowych, co z kolei ogranicza zakres kompetencji Inspekcji Pracy do spraw wyżej wskazanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podzielił przy tym stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w wyrokach z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 866/12 oraz z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 573/12 (dostępne w CBOSA), że takie wyznaczenie granic właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Państwowej Inspekcji Pracy wynika z regulacji zawartej w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.).
Sąd odwołał się również do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OPS 4/12, w której wskazano, że sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że trafnie organ odwoławczy wskazał, iż brak jest podstaw do przyjęcia właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie kontroli wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Podniósł, że organy te nie mogą dokonywać ustaleń, czy określone stanowisko pracy spełnia warunki przewidziane w ustawie o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w wykazie stanowisk, prowadzonym w oparciu o art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy.
Następnie Sąd podkreślił, że pomimo tego organy administracji przeprowadziły postępowanie dowodowe oraz dokonały oceny warunków i charakteru pracy skarżącej. Zaznaczył, że w obszernych uzasadnieniach decyzji dokonały oceny, czy stanowisko pracy skarżącej spełnia kryteria wskazane w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Do tego jednak -z przedstawionych powodów - nie były uprawnione. Kwestia ta wymaga bowiem rozstrzygnięcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, a zatem naruszono przepisy regulujące właściwość organów Państwowej Inspekcji Pracy.
Sąd zaakcentował również, że na gruncie obecnie obowiązujących regulacji prawnych o spełnieniu wymagań niezbędnych do nabycia uprawnień do emerytury pomostowej, a zatem również warunku w postaci pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania - sąd powszechny. Sąd podkreślił, że w toku tego właśnie postępowania ustala się, czy pracownik wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez wymagany okres. W związku z tym Sąd stwierdził, że spór pomiędzy pracownikiem a pracodawcą, w kwestii oceny charakteru pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, w szczególności, czy praca ta ma charakter pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest sporem z zakresu ubezpieczeń społecznych.
W podsumowaniu Sąd wskazał, że organy Państwowej Inspekcji Pracy, do których wpłynęła skarga pracownika, złożona w trybie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych, są zobowiązane do wszczęcia postępowania kontrolnego, które może zakończyć się wydaniem nakazu w trybie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, jedynie wówczas, gdy konkretne stanowisko pracy zostało przez płatnika składek umieszczone w ewidencji, a pracownik zajmujący to stanowisko, nie został objęty wpisem do takiej ewidencji. W sytuacji natomiast, gdy po przeprowadzeniu kontroli ustalono, że stanowisko na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę, nie zostało przez płatnika składek na FEP, umieszczone w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze - powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.
W konkluzji Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie, doszło do naruszenia wyżej wymienionych przepisów oraz art. 105 § 1 k.p.a., a naruszenia te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę postanowieniem z dnia [...] Okręgowy Inspektor Pracy w K. dopuścił A w Z. – (dalej A) do udziału w postępowaniu administracyjnym w sprawie umieszczenia K.S. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Pismem z dnia [...] A wniosła o weryfikację stanowiska pracy w zakresie spełnienia przesłanek określonych w ustawie o emeryturach pomostowych w załączniku nr 2, Kodeksie pracy i wszystkich aktach prawnych prawa pracy tj. określenia czy stanowisko pracy należy do stanowisk pracy o szczególnym charakterze, oraz stworzenie stanowiska w ewidencji w oparciu o kryteria wynikające z przepisów ustawy o emeryturach pomostowych. Ponadto wniosła o przeprowadzenie dowodów, które uznała za konieczne.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Okręgowy Inspektor Pracy w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] o odmowie nakazania umieszczenia K.S. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w całości.
W uzasadnieniu Okręgowy Inspektor Pracy po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania administracyjnego w całości przytoczył motywy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 października 2013r. sygn. akt IV SA/Gl 876/12. Wskazał następnie na ciążący na organie odwoławczym obowiązek rozpatrzenia sprawy w całości. Odniósł się w pierwszej kolejności do wyników przeprowadzonej kontroli w zakładzie pracy strony, która wykazała, że K.S. figurowała w prowadzonej przez pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze od [...] do [...].
Natomiast wykreślenie jej z powyższej ewidencji spowodowane było wejściem w życie zarządzenia Dyrektora Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego A w K. z dnia [...] nr [...], mocą którego ustalono nowy wykaz stanowisk pracy o szczególnym charakterze. Następnie organ zaznaczył, że Sąd w wymienionym wyroku stwierdził, że organy Państwowej Inspekcji Pracy nie były uprawnione do oceny, czy stanowisko pracy skarżącej spełnia kryteria wskazane w pkt 24 załącznika nr 2, ustawy o emeryturach pomostowych. Zaakcentował, że według wskazań zawartych w cytowanym wyroku, merytoryczny spór pomiędzy pracownikiem, a pracodawcą w kwestii oceny charakteru pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, w szczególności, czy praca ta ma charakter pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest w zasadzie sporem z zakresu ubezpieczeń społecznych i rozstrzygnięcie tego sporu nie należy do kompetencji organów Państwowej Inspekcji Pracy.
Ponadto organ podkreślił, że z art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych nie wynika możliwość ingerencji inspektora pracy w wykaz stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a jedynie w ewidencję pracowników i to tylko wówczas, gdy zajmowane przez pracownika stanowisko zostało umieszczone przez pracodawcę w wyżej wymienionym wykazie. Na poparcie swego stanowiska organ II instancji przywołał także pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 19 kwietnia 2011 r. (sygn. akt I OSK 1969/10, wyrok dostępny w CBOSA).
Odnosząc się do wniosków i żądań zakładowej organizacji związkowej organ podkreślił, że ich uwzględnienie oznaczałoby niedostosowanie się do wytycznych WSA w Gliwicach szczegółowo przedstawionych w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 października 2013r., a w konsekwencji ponowne naruszenie przepisów o właściwości organów inspekcji pracy. Jednocześnie wyjaśnił że w sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące przeprowadzenia rozprawy administracyjnej określone w art. 89 k.p.a..
Powracając do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wskazanego wyżej wyroku organ odwoławczy przypomniał, że uchylenie poprzednio wydanej decyzji nastąpiło z powodu naruszenia przepisów o właściwości, jak również art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym przyczyną umorzenia postępowania jest jego bezprzedmiotowość, która nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jego umorzenie, ponieważ nie ma wówczas podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Bezprzedmiotowym jest postępowanie prowadzone przez niewłaściwy organ. Organ odwoławczy wskazał, że stanowisko pracy, na którym zatrudniona jest K.S., zostało przez pracodawcę wykreślone z wykazu stanowisk, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co jest tożsame z nieumieszczeniem tego stanowiska w wykazie, począwszy od dnia wykreślenia. W takim przypadku, stosownie do art. 105 § 1 K.p.a., organ zobligowany był do umorzenia postępowania.
W skardze wniesionej przez A w Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zarzucono naruszenie przez organ odwoławczy art. 7 art. 8 art. 75 § 1 art. 77 ust. 1 art. 78 § 1 art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. i w związku z tym wniesiono o uchylenia zaskarżonej decyzji oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi akcentowano, że wyrażony w motywach decyzji i orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że PIP nie jest uprawniona do przeprowadzania badania charakteru stanowiska pracy, w tym środowiska pracy w zakresie istniejących uciążliwości pod kontem kryteriów określonych w załącznikach nr 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych nie znajduje oparcia w ustawie o emeryturach pomostowych, ustawie o PIP i ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem skarżącej żaden przepis wskazanych ustaw czy też ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, nie nadaje uprawnień ZUS do kontroli pracodawcy w zakresie dokonanej przez niego kwalifikacji stanowisk pracy pod względem uprawnień do emerytury pomostowej. Kontroli ZUS zgodnie z ustawą o emeryturach pomostowych podlega jedynie właściwe odprowadzenie przez płatnika składek na FEP zgodnie z istniejącą u danego pracodawcy ewidencją, co oznacza, że ustawodawca ograniczył kontrolę ZUS jedynie do czynności ewidencyjno-sprawozdawczo-finansowej.
Dalej podniesiono, że charakter skargi wniesionej przez pracownika do PIP nie został przez ustawodawcę ograniczony do przeprowadzenia jedynie postępowania ewidencyjno-sprawozdawczego, gdyż, jak wynika z art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIP, inspektor pracy ma obowiązek kontroli prowadzonej przez pracodawcę ewidencji, tj. prawidłowości jej prowadzenia z rzeczywistym stanem rzeczy, ta natomiast musi obejmować dokonaną przez pracodawcę kwalifikację stanowisk pracy w oparciu o przesłanki wynikające z ustawy o emeryturach pomostowych. Odmienna interpretacja nie ma żadnego uzasadnienia prawnego, jest nielogiczna, wywołałaby bowiem skutek w postaci całkowitej dowolności oceny dokonanej przez pracodawcę w zakresie kwalifikacji stanowiska pracy i odebrałaby jakiekolwiek możliwości jego kontroli w zakresie praw pracowników do emerytury pomostowej.
Tym samym doszłoby do naruszenia ich praw pracowniczych i złamania wynikającej z Konstytucji RP zasady równości wobec prawa. W związku z tym, w ocenie skarżącej, instytucja skarg przewidziana zarówno w art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych, jak również ustawy o PIP, ma na celu kontrolę pracodawcy w zakresie dokonanej przez niego kwalifikacji stanowiska pracy i właściwego prowadzenia ewidencji. Natomiast kontrola ewidencji nie może być rozumiana jako kontrola tylko i wyłącznie samej ewidencji z ograniczeniem do czynności ewidencyjno-sprawozdawczej. Zaakcentowano, że właśnie do zadań PIP należy kontrola stanowiska pracy w zakresie: istnienia czynników szkodliwych, uciążliwych, BHP, pracodawcy w zakresie przestrzegania praw i obowiązków pracowniczych, warunków środowiska pracy, w tym ustalenia tych warunków - i obowiązków tych nie wyłącza ustawa o emeryturach pomostowych.
Przywołując treść art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy skarżąca zauważyła, że organy PIP uprawnione są do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika (wykreślenia go lub dokonania korekty wpisu) w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. W związku z tym skarżąca domagała się zadania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu pytań prawnych: - 1. w oparciu o jakie kryteria PIP ma nakazać pracodawcy wykreślenie danego pracownika z ewidencji oraz sporządzić korektę danego wpisu, skoro jego działania mają ograniczyć się jedynie do "wzrokowej" kontroli prowadzonej przez niego ewidencji, bez kontroli zasadności dokonanej przez niego kwalifikacji danego stanowiska pracy w oparciu o zasady kwalifikacji stanowisk jako stanowisk o szczególnym charakterze (szczególnych warunkach) wymienionych w Załączniku nr 1 i w Załączniku nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych; - 2. czy pomimo jednoznacznego brzmienia art. 11a ustawy o PIP, kompetencje w tym zakresie ma ZUS w Warszawie, a jeżeli tak to na jakiej konkretnej podstawie prawnej; - 3. w oparciu o jaką konkretną podstawę prawną ZUS w Warszawie ma wydawać z urzędu lub na wniosek pracownika decyzje administracyjne nakazujące pracodawcy dokonanie innej oceny kwalifikacji stanowiska pracy zgodnie z kryteriami określonymi w Załączniku nr 1 i w Załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, które będą podlegały kontroli sądów powszechnych.
W końcowej części skargi zarzuciła, że w zakresie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, obydwa organy nie przeprowadziły żadnego zawnioskowanego przez stronę dowodu, uzasadniając to tym, iż było to niepotrzebne z uwagi na ocenę wyrażoną w wyroku Sądu. Ponadto podniosła, że w jej ocenie, tylko ze względu na to, że obie poprzednie decyzje zostały uchylone mocą wyroku WSA w Gliwicach, nie było podstaw do złożenia skargi kasacyjnej – jednakże – o ile można zgodzić się z samą sentencją, o tyle nie można zgodzić się z uzasadnieniem tego wyroku.
W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w K. wniósł o jej oddalenie, wskazując, że wydanie zaskarżonej decyzji, stanowiło wykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 876/12.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy w toku postępowania prowadzonego przez organy administracji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę do takiego naruszenia prawa nie doszło.
Podkreślić przed wszystkim należy, iż sprawa zakończona wydaniem zaskarżonej decyzji, rozpoznawana była ponownie w związku z uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 3 października 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 876/12 decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję inspektora pracy z dnia [...] nr [...] odmawiającej nakazania umieszczenia pracownicy K.S. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.).
Rozpoznanie przedmiotowej sprawy przez organ odwoławczy nastąpiło więc w ramach związania wynikającego z rozstrzygnięcia Sądu wydanego już uprzednio w sprawie. Jak bowiem stanowi art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie P.p.s.a.) ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
Z treści przytoczonego przepisu wynika, iż zarówno organy administracyjne, których działanie było przedmiotem skargi, jak i sąd orzekający w sprawie, ilekroć dana sprawa będzie ponownie przez nie rozpoznawana, będą związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu tegoż sądu. Przez ocenę prawną rozumie się natomiast wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowanie w rozpoznawanej sprawie. Wskazania natomiast co do dalszego postępowania stanowią konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy.
Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu, a tym samym nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2012r., sygn. akt II FSK 1328/10 LEX nr 1104099).
Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.
Orzekający ponownie w niniejszej sprawie organ administracji publicznej i Sąd zostały zatem związane oceną prawną wyrażoną w motywach wyroku WSA w Gliwicach z dnia 3 października 2013 r., albowiem w okolicznościach tej sprawy nie zaistniały wymienione wyżej przesłanki, umożliwiające odstąpienie od tej oceny i wskazań wyrażonych w tym wyroku. Zatem kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji obejmuje realizację wytycznych w sprawie wynikających z powyższego wyroku, które są konsekwencją dokonanej przez Sąd oceny prawnej.
Natomiast w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 października 2013 r. Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie kontroli wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Organy te nie mogą zatem dokonywać ustaleń, czy określone stanowisko pracy spełnia warunki przewidziane w ustawie o emeryturach pomostowych, do umieszczenia przez pracodawcę w wykazie stanowisk, prowadzonym na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 1 tej ustawy. Właściwość organów dotyczy wydania nakazu umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, gdy konkretne stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, lub o szczególnym charakterze natomiast pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko w zakładzie pracy nie został przez pracodawcę uwzględniony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
W pozostałym bowiem zakresie ustawa o emeryturach pomostowych przyjęła zasadę właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych w sprawach między innymi emerytur pomostowych. Sąd podkreślił, że w toku tego właśnie postępowania ustala się, czy pracownik wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez wymagany okres. W związku z tym Sąd stwierdził, że spór pomiędzy pracownikiem a pracodawcą, w kwestii oceny charakteru pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, w szczególności, czy praca ta ma charakter pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest sporem z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z jednej bowiem strony dotyczy obowiązków pracodawcy - między innymi w postaci opłacania składek na FEP, a z drugiej strony uprawnień pracownika związanych z uzyskaniem prawa do emerytury pomostowej.
Sąd zaznaczył, że w uzasadnieniach decyzji organy dokonały weryfikacji stanowiska pracy skarżącej pod kątem spełnienia kryteriów wskazanych w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, do czego jednak, mając na uwadze zaprezentowaną interpretację przepisów, nie były uprawnione.
W podsumowaniu Sąd stwierdził, że organy Państwowej Inspekcji Pracy, do których wpłynęła skarga pracownika, złożona w trybie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych, są zobowiązane do wszczęcia postępowania kontrolnego, które może zakończyć się wydaniem nakazu w trybie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, jedynie wówczas, gdy konkretne stanowisko pracy zostało przez płatnika składek umieszczone w ewidencji, a pracownik zajmujący to stanowisko, nie został objęty wpisem do takiej ewidencji.
W sytuacji natomiast, gdy po przeprowadzeniu kontroli ustalono, że stanowisko na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę, nie zostało przez płatnika składek na FEP, umieszczone w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze - powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.
Sąd jednocześnie stwierdził, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia wymienionych wyżej przepisów oraz art. 105 § 1 k.p.a., i naruszenia te miały istotne znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy.
W wyniku przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania w sprawie wpisania K.S. do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze – stwierdzić należało – że organ odwoławczy prawidłowo wykonał wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 3 października2013 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 876/12.
W szczególności organ odwoławczy prawidłowo uznał, że zgodnie z interpretacją przepisów ustawy o emeryturach pomostowych oraz art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w przedmiotowym wyroku, decyzję wydaną przez inspektora pracy należało w całości uchylić, a postępowanie organu pierwszej instancji w całości umorzyć. Jak bowiem wskazał Sąd w sytuacji, gdy po przeprowadzeniu kontroli organ ustalił, że stanowisko na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę, nie zostało przez płatnika składek na FEP, umieszczone w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze - powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.
Natomiast stanowisko pracy, na którym zatrudniona jest K.S. nie zostało przez pracodawcę umieszczone w wykazie stanowisk, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
W konsekwencji powyższego stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a wobec tego skargę należało uznać za bezzasadną, a tym samym zarzuty w niej zawarte nie zasługiwały na uwzględnienie. Z przedstawionych bowiem powodów zarzuty te, w tym w zakresie naruszenia przez organ odwoławczy, przepisów postępowania - art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 ust. 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 K.p.a., w obecnym stanie sprawy – tj. z uwagi na związanie oceną zawartą w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 3 października 2013 r. - nie mogły zostać skutecznie podniesione.
Tym samym ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy zasadnie odmówił uwzględnienia przeprowadzenia dowodów wskazanych przez skarżącą i przeprowadzenia rozprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z wyrażoną przez Sąd oceną prawną organy inspekcji pracy nie mają przyznanych przepisami prawa uprawnień do władczego ingerowania w wykaz stanowisk pracy, które pracodawca – płatnik zaliczył do prac wykonywanych w warunkach szczególnych lub prac o szczególnym charakterze. Nie mogą zatem przeprowadzać postępowania w żądanym przez skarżącą zakresie. Słusznie zatem organ odwoławczy stwierdził, że przeprowadzenie takiego postępowania oznaczałoby, że organ nie dostosował się do stanowiska Sądu przedstawionego w powyższym wyroku.
W pozostałym zakresie wywody skargi, w tym również te, które zostały sformułowane jako "wniosek o wystąpienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego z pytaniami prawnymi", sprowadzają się do polemiki z oceną prawną zawartą w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 3 października 2013 r., a zatem – z uwagi na wiążący charakter tej oceny - nie mogły odnieść żadnego skutku.
W podsumowaniu należało ponownie stwierdzić, że w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego, zostały zawarte wiążące wytyczne – a więc na obecnym etapie - aktualne jest już tylko i wyłącznie, odnoszenie się do działań organu administracji następujących w wykonaniu wskazań sądu, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał za prawidłowe.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, co skutkowało jej oddaleniem – zgodnie z art. 151 P.p.s.a.