Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 2 i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r., o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) - zwanej dalej ustawą o świadczeniu pieniężnym, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania K. B. świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 tej regulacji. W uzasadnieniu wskazano, że z informacji przesłanych przez skarżącą wynika, iż jej matka została zatrzymana i osadzona w areszcie w S., skąd zwolniono ją na okres porodu. Wówczas dołączyła do swej rodziny w B., gdzie aż do zakończenia wojny ukrywała się w kościele. Zdaniem organu administracyjnego, fakt ukrywania się w czasie okupacji wraz z matką przed władzami niemieckimi, nie jest represją w rozumieniu art. 2 cytowanej ustawy z dnia 31 maja 1996 r., a tym samym w sprawie nie zachodzi przesłanka warunkująca nabycie prawa do spornego świadczenia.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. B. dała wyraz swemu niezadowoleniu z decyzji zapadłej w pierwszej instancji. Skarżąca wskazała, że doznała wielu krzywd w wyniku okoliczności, w jakich była wychowywana przez dwa pierwsze lata życia i trudnych warunków bytowych, w których wówczas egzystowała. Podniosła bowiem, że fakt aresztowania jej matki oraz późniejszej pracy przymusowej w B. był dla niej źródłem poważnych stresów i stanowi przyczynę licznych schorzeń, na które się uskarża. Nadto strona podkreśliła, że w jej mniemaniu jest osobą represjonowaną, o czym świadczy fakt podania na chrzcie nazwiska innej osoby jako jej matki oraz to, iż nadano jej wówczas imię H., co zostało spowodowane koniecznością ukrywania się.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając w trybie art. 138 §1 pkt 1 w związku z art. 127 §3 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze. zm.) oraz w oparciu o art. 2 i art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym, utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu podkreślił, że przesłanką warunkującą nabycie prawa do świadczenia, o które ubiegała się strona jest podleganie represjom w rozumieniu przywołanego art. 2 wspomnianej ustawy. Przepis ten stanowi, iż za represję uważa się osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych oraz deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 bądź Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.
Mając na względzie powyższe organ administracyjny podniósł, że K. B. nie zachowuje tak określonego wymogu. Sam bowiem fakt ukrywania się wraz z matką czasie okupacji przed władzami niemieckimi nie wyczerpuje sformułowanej w cytowanym unormowaniu definicji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K. B. oświadczyła, iż nie zgadza się z decyzją wydaną w trybie odwoławczym. Skarżąca zaakcentowała, że urodziła się w B. w [...] gdzie jej rodzina została deportowana do prac przymusowych. Wyjaśniła również, że nie przebywała wówczas z ukrywającą się matką, lecz umieszczona została w gospodarstwie należącym do osoby o nazwisku F., gdzie pracował jej ojciec – L. K. oraz bracia matki – J. N. i P. N., którzy złożyli w tej kwestii stosowne oświadczenia. Nadto strona wywiodła, że odmowa przyznania świadczenia pieniężnego jest dla niej krzywdząca albowiem w okresie dzieciństwa doznała poważnych szkód w wyniku działań władz okupacyjnych.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego wcześniej stanowiska. Organ orzekający raz jeszcze podkreślił, że okoliczności sprawy nie uzasadniają przyznania stronie spornego świadczenia, gdyż nie podlegała ona represjom w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym. Jakkolwiek bowiem nie sposób zakwestionować jej krzywd doznanych w okresie ukrywania się przed władzami okupacyjnymi, to jednak fakt ten nie mieści się w definicji określonej w art. 2 cytowanej regulacji. Równocześnie organ administracyjny wskazał, iż twierdzenia podnoszone przez K. B. w skardze są sprzeczne z jej oświadczeniami złożonymi w toku postępowania administracyjnego, w których podawała wyraźnie, że w okresie od [...] aż do zakończenia wojny pozostawała w B. wraz z matką.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Na wstępie godzi się podnieść, że po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada wymogom prawa.
Artykuł 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich określa, że świadczenie stanowiące przedmiot niniejszej sprawy przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z brzmienia przywołanego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że sporne świadczenie może zostać przyznane tylko wówczas, gdy ubiegająca się o nie osoba doznała represji w rozumieniu przepisów tego aktu prawnego.
Definicja legalna omawianego pojęcia sformułowana została przy tym w art. 2 cytowanej ustawy. Stanowi on, że represją jest:
- 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych;
- 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium: III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.
W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań prawnych nie budzi więc wątpliwości, że strona ubiegająca się o świadczenie przewidziane w ustawie z dnia 31 maja 1996 r., powinna wykazać istnienie po swej stronie okoliczności kwalifikujących się do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 tej ustawy, kategorii zdarzeń.
W tym miejscu należy dodać, iż zgodnie ze stanowiskiem judykatury, dziecko urodzone w miejscu wykonywania przez matkę pracy przymusowej w wyniku deportowania jej w tym celu poza granice państwa polskiego, pod względem uprawnień do przedmiotowego świadczenia pieniężnego, usytuowane jest na równi z matką. Ani wiek, ani fakt wykonywania pracy przymusowej nie są bowiem uznawane za przesłanki "represji" w rozumieniu wspomnianej ustawy. (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004 r., sygn. akt OSK 135/04, publ.: ONSAiWSA z 2005 r., nr 1, poz. 15).
W sprawie jest poza sporem, że K. B. urodziła się w dniu [...] posiadała wówczas i posiada do chwili obecnej obywatelstwo polskie zaś od momentu urodzenia, aż do zakończenia wojny przebywała w miejscowości B. (B.) koło O., położonej na terenie III Rzeszy.
Równocześnie z akt sprawy wynika, iż w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego wyżej wymieniona utrzymywała, że jej matka – H. K., będąc w ciąży, została zatrzymana przez władze okupacyjne i osadzona w areszcie w S., skąd zwolniono ją na okres porodu. Następnie dołączyła do rodziny w przebywającej w B., gdzie pracował jej mąż – L. K. i po urodzeniu dziecka ukrywała się w tamtejszym kościele. Trzeba przy tym zaakcentować, iż skarżąca oświadczyła wyraźnie (vide: pismo z dnia [...] zatytułowane jako "wyjaśnienie" – karta nr [...] akt administracyjnych), że "matka była z nią w B. od [...]. do zakończenia wojny".
Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie nie narusza obowiązującego prawa. Zarówno bowiem twierdzenia K. B. jak i zebrany w sprawie materiał dowodowy nie upoważniały do przyznania jej żądanego świadczenia albowiem nie potwierdzały, aby jej matka, wraz z którą przebywała podczas wojny, była deportowana na terytorium III Rzeszy do pracy przymusowej.
Należy wprawdzie odnotować, że w oświadczeniach braci matki skarżącej – P. N. i J. N. (karty nr [...] i [...] akt administracyjnych) podali oni, iż "przebywali przymusowo w Niemczech (...) ze swoją siostrą H. K.". W ocenie Sądu wspomniane oświadczenia nie stanowią jednak wystarczającego dowodu mogącego świadczyć o tym, że matka K. B. została tam deportowana. Wynika z nich bowiem tylko tyle, iż na pracach przymusowych byli oni sami, z kolei H. K. przebywała wówczas z nimi w tej miejscowości, co wcale nie musi oznaczać, że również ją tam wywieziono. Fakt deportacji jest w omawianym przypadku tym bardziej wątpliwy, że wywody skarżącej wskazują wyraźnie, iż przyjazd jej matki do B. spowodowany został chęcią ukrycia się przez władzami okupacyjnymi i miał charakter dobrowolny.
Na marginesie warto zwrócić uwagę, że także kwestia przebywania ojca skarżącej na pracach przymusowych wydaje się problematyczna. Nie sposób bowiem tracić z pola widzenia, iż w dołączonym do akt sprawy zeznaniu świadka – H. M. – zamieszkującej w B. w okresie wojny (karta nr [...] akt administracyjnych) osoba ta oświadczyła, że gospodarstwo, w którym pracował wyżej wymieniony (a także bracia matki skarżącej), było dzierżawione przez dziadka K. B. – J. N. W tym stanie rzeczy zarzuty podnoszone przez stronę nie mogły odnieść skutku. Skoro bowiem brak jest podstaw do formułowania twierdzeń, iż jej matka przebywała na terenie III Rzeszy w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, to niezależnie od faktu doznania krzywd i egzystowania w trudnych warunkach w okresie tego pobytu, trudno przyjąć, aby podlegała ona represjom w rozumieniu omawianego przepisu.
Także zawarta w skardze argumentacja, zgodnie z którą w okresie pobytu w B. K. B. przebywała nie z ukrywającą się matką, lecz z ojcem i braćmi, którzy pracowali w tej miejscowości "u gospodarza" w kuźni, nie może zostać uznana za trafną. Po pierwsze bowiem, wywody te nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, a co więcej, pozostają w sprzeczności z jej wcześniejszymi oświadczeniami. Po drugie zaś, trzeba wyjaśnić, że sprawowana przez sąd administracyjny kontrola obejmuje jedynie zgodność z prawem podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. W konsekwencji nowe okoliczności faktyczne powołane w skardze a nieujawnione w postępowaniu administracyjnym nie mogą spowodować uchylenia zaskarżonego aktu (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2003, sygn. akt III SA 421/02).
Godzi się w tym miejscu zasygnalizować, że o ile skarżąca posiada nowe dowody potwierdzające jej stanowisko, które istniały w dniu wydania decyzji a nie były znane Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, może wystąpić do tego organu o wznowienie postępowania administracyjnego w trybie art. 145 §1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, ewentualnie o zmianę decyzji w oparciu o art.154 przywołanego Kodeksu.
Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd uznał, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszeń prawa mogących uzasadniać jej uchylenie i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.