Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr[...], skierowaną do F. M. i J. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania J. M. zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu leków.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek J. M. z dnia 11 stycznia 2017 r. o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków. Podniósł, że w toku postępowania ustalono, iż dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku wyniósł 1485,11 zł. i przekroczył kwotę kryterium dochodowego. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną F. M., pracuje na stanowisku - pracownik budowlany, w grudniu 2016 r. otrzymał wynagrodzenie za pracę w wysokości 1485,11 zł. Rodzina ponosi wydatki z tytułu opłat za wodę i śmieci 160 zł., za energię i gaz 125 zł., koszty zakupu leków 150 zł., odzieży i obuwia 60 zł., środków czystości 30 zł., żywności 280 zł., z tytułu pozostałych wydatków 30 zł. Organ podniósł, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej.
Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Dodał, że wyznacznikami ustalenia wysokości tego zasiłku są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Podkreślił, że art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowi, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.
Organ podniósł, że według orzecznictwa sądowego, przepis ten w szczególnie uzasadnionych przypadkach stwarza organowi pomocy społecznej możliwość (nie obowiązek) przyznania osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe m. in. specjalnego zasiłku celowego. Istota formy pomocy, o jakiej mowa w powyższym przepisie, sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony. Podkreślił, że w literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, iż szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko, P. Zaborniak.
Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa, 2008,s. 202)". Organ wskazał, że podobnie WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 11 września 2013 r. sygn. akt II SA/ Po 718/13 stwierdził:,, 1. Orzekając o przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i treść świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u. p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u. p. s.). Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.
2. Pod pojęciem,, szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe skutki lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości." Przy czym decyzja wydana w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ orzekający w sprawie specjalnego zasiłku celowego jest uprawniony do jej podjęcia, po wcześniejszym ustaleniu istnienia przesłanki z art. 41 pkt 1 tej ustawy, jednego z możliwych rozwiązań. Uznaniowość oznacza, że w określonym stanie prawnym organ administracyjny ma prawo wyboru jednego z dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięcia, w tym możliwość odmowy przyznania świadczenia, jeżeli w ocenie organu istnieją okoliczności uzasadniające taką odmowę.
Następnie organ podniósł, że składając wniosek o przyznanie pomocy społecznej J. M. nie wskazał żadnej szczególnej okoliczności lub zdarzenia, które mogłyby uzasadniać przyznanie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków. W ocenie Kolegium takim szczególnie uzasadnionym przypadkiem nie jest ani sytuacja zdrowotna, ani dochody, które nie zabezpieczają wszystkich potrzeb strony, gdyż obie te okoliczności istnieją od pewnego czasu i nie spowodowały obecnie w życiu strony żadnych stanów nadzwyczajnych, które nie istniały wcześniej.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. M. i F. M. podnieśli stwierdzenia sprowadzające się do tego, że kryterium dochodowe nie było zmienione pomimo podwyższenia kwoty płacy minimalnej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie skarżący podtrzymał skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast według art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; - a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; - b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; - c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że decyzja ta, jak i decyzja organu I instancji zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego.
Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie zostało wszczęte na wniosek J. M. z dnia 11 stycznia 2017 r. o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków. Podkreślenia jednakże wymagało, że w wyniku złożenia przez skarżącego w dniu 27 października 2016 r. wniosku o przyznanie zasiłku celowego, m.in. na dofinansowanie zakupu lekarstw, w dacie złożenia wniosku w niniejszej sprawie, toczyło się już postępowanie dotyczące zasiłku celowego na ten sam cel, tj. dofinansowanie zakupu lekarstw. Wobec tego, przedmiot niniejszej sprawy był tożsamy z tą częścią przedmiotu sprawy wcześniej wszczętej, która dotyczyła zasiłku celowego na zakup lekarstw. (W pozostałej części, przedmiotem postępowania wcześniej wszczętego był zasiłek celowy na zakup węgla, gdyż organ nieprawidłowo prowadził jedno postępowanie w kwestii dwóch różnych wniosków).
Stwierdzona w niniejszej sprawie tożsamość przedmiotowa ze sprawą wcześniej wszczętą jest wynikiem tego, że zasiłki celowe są przyznawane na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, czyli dotyczą zaspokojenia bieżących potrzeb, a nie np. potrzeb za jakikolwiek okres. Natomiast w sprawie wcześniej wszczętej - w wyniku wniosku z dnia 27 października 2016 r., organ odwoławczy decyzją z dnia [...] uchylił decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W związku z tym, w dacie złożenia wniosku w niniejszej sprawie, tj. w dniu 11 stycznia 2017 r., w toku było postępowanie zainicjowane wcześniej złożonym wnioskiem, dotyczącym tego samego przedmiotu.
Stanowiło to podstawę wydania przez organ pierwszej instancji postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku złożonego w dniu 11 stycznia 2017 r. Zgodnie bowiem z art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (tj. żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Stwierdzić zatem należało, że w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji naruszył art. 61a § 1 K.p.a., gdyż nie odmówił wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie, a w konsekwencji doszło do orzekania - w tej samej nawet dacie, tj. [...] - w dwóch różnych sprawach – w kwestii tego samego przedmiotu tj. tego samego zasiłku celowego. Powyższe uchybienie pominął organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Na marginesie podkreślenia wymaga, że nieprawidłowe było rozpoznanie przez SKO odwołania wniesionego przez F. M. w sytuacji, w której decyzja organu I instancji została wydana tylko wobec skarżącego, co zresztą wynika nawet z opisu przebiegu postępowania przedstawionego przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji. W związku z tym, organ odwoławczy naruszył art. 127 § 1 K.p.a., który określa, że to stronie, a nie innym podmiotom, służy odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji. Zgodnie z art. 134 K.p.a. organ odwoławczy powinien w tej sytuacji stwierdzić w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania wniesionego przez F. M. Mając na uwadze stwierdzone naruszenia przepisów postępowania, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji i jednocześnie – na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a. umorzyć postępowanie administracyjne.