Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] K.K. zwrócił się o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z tytułu pełnienia służby w oddziałach Armii Krajowej w latach [...]. Na uzasadnienie swojego wniosku dołączył m. in. pozytywną rekomendację Związku Kombatantów RP, zaświadczenie weryfikacyjne podpisane przez ppłk. B.N. z dnia [...], oświadczenia dwóch świadków, zaświadczenie byłego dowódcy ppor. A.J. z [...], życiorys, a także kserokopie dokumentów poświadczających posiadanie oznaczeń.
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił przyznania wnioskodawcy uprawnień kombatanckich. Organ ten ustalił i zważył, iż K.K. nie wykazał faktu pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. W jego ocenie nie mógł wstąpić w roku [...] do AK, gdyż nie spełniał kryterium wieku. Mianowicie z dostępnych źródeł historycznych wynika, że do służby przyjmowano osoby w wieku powyżej lat 16, tymczasem wnioskodawca, urodzony w roku [...], wówczas liczył lat [...]. Zdaniem organu mógł on wykonywać co najwyżej czynności pomocnicze na rzecz tej formacji, wszak nie stanowi to podstawy do przyznania mu uprawnień kombatanckich.
Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...], na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 ust. 2 pkt 3, art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach..., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. W jego ocenie skarżący nie wykazał tytułu do uprawnień kombatanckich. Wskazując na treść art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach..., organ wyprowadził wniosek, iż nie udowodnił on uregulowanych w nim przesłanek, a co za tym idzie, iż nie pełnił służby w polskiej podziemnej formacji i organizacji, w tym w oddziałach partyzanckich, w czasie II wojny światowej. Jego zdaniem zebrany materiał dowodowy świadczy o wykonywaniu przez odwołującego się jedynie funkcji pomocniczych. Ze spełnieniem omawianej przesłanki wiążą się takie atrybuty służby jak złożenie przysięgi, uzyskanie pseudonimu, stopnia wojskowego, przydziału organizacyjnego.
W tym zakresie powołał się na orzecznictwo sądowoadministracyjne oraz treść instrukcji gen. Kazimierza Sosnowskiego z 4 grudnia 1939 r., wedle której "członkiem ZWZ (potem AK) mógł być każdy Polak... poczynając od wieku lat 17-tu...". Później granicę tę przesunięto do lat 16-tu. Wskazując na poglądy prezentowane w judykaturze organ podał, iż zeznania stron i świadków o zdarzeniach mających miejsce 60 lat temu mają niską wartość dowodową, co w połączeniu z nieścisłymi i niezrozumiałymi z punktu widzenia konspiracji wywodami przedstawionymi w sprawie, nakazywało odmówić im wiarygodności. Skoro przeto odwołujący się nie udowodnił, że w sposób systematyczny i zorganizowany prowadził działalność przeciwko okupantowi, a więc nie wykazał pełnienia służby w AK, zasadnie jego wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich został załatwiony negatywnie.
Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2007 r. (sygn. akt IV SA/GL 610/06), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, uwzględniając skargę K.K., uchylił wskazaną wyżej decyzję i orzekł o kosztach postępowania. Jego zdaniem dokonana ocena wiarygodności dowodów zgromadzonych w sprawie nie została przeprowadzona w sposób dostateczny i przekonywujący, stąd ustalenia faktyczne i wyprowadzona z nich konkluzja w sferze prawa materialnego nie nadają się do obrony. W szczególności Sąd zważył, iż wiek kombatanta nie należy do przesłanek przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, nadto że zeznania kluczowych świadków potwierdzających wywód skarżącego nie zostały poddane wnikliwej analizie, której w ocenie sądu nie może zastąpić twierdzenie o wątpliwości co do wartości dowodowej przedstawionych przez wnioskodawcę dowodów, których wiarygodności w ocenie organu nie sposób zweryfikować. Powołani świadkowie, podobnie jak skarżący, podali przecież, że został on zaprzysiężony i pełnił określone funkcje w oddziale, w którym razem brali udział w akcjach przeciwko okupantowi.
W zbliżony sposób Sąd ocenił wyrwaną z kontekstu uzasadnienia innego wyroku sądu administracyjnego tezę o niskiej wiarygodności zeznań świadków o faktach sprzed wielu lat. Wskazał również sąd na brak jakiejkolwiek oceny zaświadczenia sporządzonego przez osobę określaną jako dowódca skarżącego. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy zalecił uzupełnienie materiału dowodowego o przesłuchanie skarżącego na okoliczność charakteru wykonywanych przezeń czynności na rzecz AK w latach [...], ewentualnie o przesłuchanie wskazanych świadków, następnie rozpatrzenie całokształtu materiału sprawy i jego wnikliwą, pełną ocenę. Stanowić ona miała podstawę dokonania ustaleń faktycznych i rozważań prawnych, którym organ miał dać wyraz w motywach opartej na nich decyzji.
W toku ponownego rozpatrzenia sprawy po wykonaniu czynności zleconych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach..., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. W jej uzasadnieniu podał, iż pełnienie służby w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 cytowanej ustawy oznacza prowadzenie w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. Wprawdzie wśród jego przesłanek nie mieści się wiek osoby pełniącej służbę, wszak z obowiązującej wówczas w Armii Krajowej instrukcji gen. Kazimierza Sosnowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r. wynikało, że w ZWZ-AK pełnić służbę może osoba w wieku co najmniej lat 17. Dokonując analizy zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów organ wskazał na dużą zmienność twierdzeń strony wyrażającą się w odmiennym sposobie opisywania zdarzeń (inaczej w życiorysie, inaczej w kwestionariuszu), nadto na ich sprzeczność z wiedzą historyczną i zasadami logiki.
Przeczą one w szczególności przyjęciu, aby [...] dziecko mogło zostać wysłane w okresie wojny na naukę języka niemieckiego do osoby narodowości żydowskiej mieszkającej w W., jak podał skarżący podczas przesłuchania. Nieprawdopodobnie brzmi też, zdaniem organu, relacja o pobycie i ucieczce z KL [...], powrocie do W., a następnie do domu i tamże uroczystym zaprzysiężeniu. W przekonaniu organu skarżący prezentuje też wykonywanie takich działań, które można oceniać jako przesadzone, bo nadmiernie uciążliwe z uwagi na jego ówczesny wiek. Dlatego odmówił wiarygodności zeznaniom strony. Nie uwzględnił też zeznań świadków G. i M., gdyż z dokumentacji zalegającej w ich sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich nie wynika, aby mieli jakiekolwiek kontakty z placówkę, w której rzekomo służył skarżący. Podobnie ocenił organ zaświadczenie sygnowane przez ppor. J. i ojca strony. Wiedza historyczna każe bowiem podważyć możliwość sporządzenia dokumentu z pieczątką obejmującą nazwisko i funkcję żołnierza AK w roku [...].
Wreszcie organ zważył, iż przepisy kodeksu karnego, na podstawie których skarżący miał zostać skazany za swą działalność dotyczą przestępstw pospolitych, a nie przestępstw, za które skazywano osoby należące do antykomunistycznej opozycji. Konkludując organ doszedł do przekonania, iż skarżący nie wykazał ziszczenia przesłanki pełnienia służby w AK w latach [...], gdyż jedynie pomagał tej formacji, stąd nie może uzyskać uprawnień kombatanckich. Uznając więc decyzję pierwotną za prawidłową, nie uwzględnił wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Wyrokiem z dnia 18 listopada 2008 r. (sygn. akt IV SA/GL 349/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, uwzględniając skargę K.K., uchylił decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] i orzekł o kosztach postępowania. W ocenie Sądu kluczowym zagadnieniem niniejszej sprawy była ocena, czy działalność skarżącego wyczerpuje znamiona regulacji zawartej w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach... Skarżący na tę okoliczność przedstawił szereg dowodów, które nie znalazły jednakże uznania organu. Wskazał przy tym Sąd, iż pomimo wykonania wszystkich wytycznych zawartych w poprzednim wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, organ nie ustrzegł się uchybień w zakresie oceny zgromadzonych dowodów, które to uchybienia rzutują na legalność podjętego rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności Sąd wskazał, na ograniczone możliwości oparcia się przy ustalaniu stanu faktycznego na świadkach, którzy w przeważającej większości już nie żyją, co skutkuje koniecznością oparcia się przede wszystkim na dowodach z dokumentów.
Organ nie odniósł się jednak do przedłożonych przez skarżącego zaświadczeń o przyznanych mu odznaczeniach, w tym przyznanego przez Ministerstwo Obrony Narodowej w [...] r. Brązowego Krzyża Zasługi z Mieczami oraz przyznanego przez Prezydenta RP w [...] r. Krzyża Armii Krajowej. Okoliczności związane ze wskazanymi wyżej odznaczeniami w sposób oczywisty dodatkowo potwierdzają wersję skarżącego. W konsekwencji uznał Sąd, iż we wskazanych wyżej organach winny znajdować się materiały, na podstawie których uznano działalność skarżącego w AK za godną uhonorowania. Wskazał także Sąd, iż podnoszona przez organ zmienność twierdzeń skarżącego dotyczy jedynie kwestii drugorzędnych, a nadto, iż z odmiennej treści dokumentów dotyczących różnych faktów, podnoszona przez organ zmienność nie może wynikać. Na koniec wskazał Sąd na brak oceny takich dowodów jak zaświadczenie weryfikacyjne ppłk. B.M.N. z dnia [...] oraz opinii Koła Terenowego w Ż. Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej z dnia [...] oraz Zarządu Okręgu [...] tego Związku z dnia [...].
Wyraził również Sąd wątpliwości co do prawidłowego przesłuchania skarżącego z uwagi na brak wskazania osoby przesłuchującej. W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd polecił organowi uzupełnienie dowodów o dokumentację znajdującą się w Ministerstwie Obrony Narodowej i Kancelarii Prezydenta RP oraz zbadanie dokumentacji znajdującej się w ZBoWiD dotyczącą skarżącego a następnie dokonanie dogłębnej oceny wszystkich dowodów zebranych w sprawie.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, zaskarżoną decyzją Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 21 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach... utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu organ przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy oraz wskazał, na ponowne przesłuchanie skarżącego. Jednocześnie podniósł, iż z uwagi na wskazane przez skarżącego zdarzenia takie jak m. in. wyjazd na naukę języka niemieckiego do W., osadzenie i ucieczka z obozu KL [...] czy spotkanie z [...], zeznania te zostały ocenione jako całkowicie niewiarygodne.
Nadto, organ dokonał oceny oświadczeń L.G. i M.M., uznając, iż nie mogli oni mieć wiedzy o działalności skarżącego oraz brać z nim udziału w jego zaprzysiężeniu, skoro działali w różnych formacjach, w konsekwencji nie dając im wiary. Oceniając oświadczenie W.K. (ojca skarżącego) organ uznał je za niewiarygodne z uwagi na rozbieżności co do jego treści dotyczącej wieku skarżącego z jego rzeczywistym wiekiem. Oceniając z kolei zaświadczenie z dnia [...] organ wywiódł jego niewiarygodność ze sposobu jego sporządzenia z naruszeniem wszelkich zasad konspiracji, zwłaszcza iż jego autor w dalszym ciągu się ukrywał i prowadził działalność konspiracyjną. Za niewiarygodne uznał także organ zaświadczenie weryfikacyjne nr [...] z dnia [...], stanowiące jedyną podstawę przyznania skarżącemu odznaczeń: Srebrnego Krzyża Zasługi z Mieczami, Brązowego Krzyża Zasługi z Mieczami oraz Krzyża Armii Krajowej.
W ocenie organu zaświadczenie weryfikacyjne zostało sporządzone w oparciu o oświadczenie skarżącego, albowiem jego autor nie mógł mieć tak szczegółowej wiedzy o skarżącym, nie będąc świadkiem wskazanych tam zdarzeń. Organ wskazał również, iż skarżący nie posiada uprawnień kombatanckich w ZBoWiD. Organ dokonał również oceny opinii członków Koła Terenowego w Ż. ŚZŻAK z dnia [...], wskazując, iż co prawda jest ona pozytywna dla skarżącego, to jednak w sposób automatyczny nie przesądza to o treści decyzji. Organ wskazał także, iż opinia Zarządu Okręgu [...] ŚZŻAK z dnia [...] nie potwierdza jednoznacznie okoliczności pełnienia przez skarżącego służby w szeregach Armii Krajowej z uwagi na jej niestanowcze zapisy.
W świetle powyższego organ uznał, iż skarżący nie przedstawił dostatecznych dowodów stwierdzających, że pełnił służbę w organizacji konspiracyjnej, w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę decyzji, a polegający na przyjęciu, iż działalność skarżącego w czasie okupacji nie wyczerpuje znamion regulacji zawartej w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach... oraz niewłaściwą ocenę wiarygodności zgromadzonego materiału dowodowego. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując, iż skarżący nie udowodnił w sposób nie budzący wątpliwości, że w czasie okupacji pełnił służbę w organizacji konspiracyjnej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach... Wskazał, iż organ podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, a jego oceny dokonał z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego. Wyjaśniono również podstawy prawne decyzji wraz z przytoczeniem przepisów prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżona decyzja spełnia wymogi legalności, a tylko pod tym względem odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269). W szczególności decyzja ta, wydana po kolejnym rozpatrzeniu sprawy, w pełni uwzględnia wskazania Sądu wyrażone w poprzednich wyrokach. Mianowicie organ administracyjny z urzędu uzupełnił materiał dowodowy w możliwym do przeprowadzenia zakresie, a zapadłe rozstrzygnięcie jest wynikiem wszechstronnej i wnikliwej oceny tego materiału spełniającej całkowicie wymogi z art. 80 k.p.a. oraz prawidłowego zastosowania prawa materialnego. Wbrew zarzutom skarżącego organ dokonał szczegółowej analizy zebranego materiału dowodowego, ustosunkowując się do każdego dowodu i przedstawiając konkretne okoliczności przemawiające za dokonaną oceną ich wiarygodności.
Zarzuty te są przy tym ogólnikowe i w istocie nie wykazują żadnego błędu w dokonanych przez organ ustaleniach faktycznych. Z tej racji skarga właściwie stanowi bezskuteczną polemikę z tymi ustaleniami nie może prowadzić do zakwestionowania prawidłowości rozstrzygnięcia podjętego w postępowaniu administracyjnym. W ramach kontroli przeprowadzonej przez organ swobodnej oceny dowodów Sąd, w trybie art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. dopuścił dowód z akt prokuratorskich dotyczących dochodzenia w sprawie posłużenia się sfałszowanymi dokumentami w celu uzyskania przez skarżącego uprawnień kombatanckich. Było to celowe, gdyż organ w zaskarżonej decyzji wskazał na to postępowanie karne, ale ograniczył się do stwierdzenia faktu umorzenia postępowania. Tymczasem okoliczności wynikające z owych akt mają taki wydźwięk, że właściwie podważenie przeprowadzonej oceny wiarygodności dowodów stałoby w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Otóż z akt tych wynika, że dochodzenie zostało umorzone wyłącznie z powodu przedawnienia karalności czynu. Natomiast fakt popełnienia czynu polegającego na posłużeniu się w dniu [...] sfałszowanymi dokumentami został jednoznacznie ustalony i potwierdzony opinią kryminalistyczną wykazującą, że to skarżący umieścił na deklaracji członkowskiej datę urodzenia [...], a nie rzeczywistą datę [...]. Ta fałszywa data figuruje również na innych dokumentach, jak np. zaświadczenie weryfikacyjne, legitymacja ZBoWiD-u, czy też oświadczenia świadków z [...] r.
Nie wymaga szerokich rozważań stwierdzenie, że zasadniczo nie jest możliwe pomylenie dziecka [...] z [...], ze względu na wyraźne i istotne różnice występujące w tym okresie rozwoju człowieka. Skarżący zresztą nie powoływał się na swój ówczesny wybujały rozwój, a nawet nie twierdził, że w okresie wojny celowo dodawał sobie lat, by móc służyć w zbrojnej konspiracji. W toku całego postępowania nie przyznawał też faktu posługiwania się sfałszowanymi dokumentami, podając w końcu, że nie wie kto przerabiał datę jego urodzenia. W świetle tych okoliczności zarzuty skargi w przedmiocie prawidłowości ustaleń faktycznych i oceny wiarygodności zgromadzonego materiału należy uznać za całkowicie chybione. Dlatego też na podstawie art. 151 ppsa orzeczono, jak w sentencji.