Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta C., na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. 105, poz. 881), po rozpoznaniu wniosku I. P. z [...]r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tego względu, że w/wym. jest opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej siostry A. P., zaś zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie to przysługuje matce, ojcu lub opiekunowi faktycznemu dziecka.
Od powyższej decyzji A. P. wniosła odwołanie podnosząc iż faktycznie sprawuje opiekę nad swoją ubezwłasnowolnioną w dniu [...]r. siostrą, która wymaga całodobowej opieki z uwagi na brak zdolności do samodzielnej egzystencji. Zarzuciła organowi, iż ten nie poinformował jej, że warunkiem jego otrzymania jest wystąpienie z wnioskiem do sądu o przysposobienie siostry. Zaznaczyła, ze siostrę traktuje jako dziecko, gdyż wymaga ona takiej opieki jak małoletnie niepełnosprawne dziecko.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...],na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który reguluje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Następnie stwierdził, iż A. P., siostra odwołującej się ur. [...]r., orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...]r. została zaliczona do osób o [...] stopniu niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...]r. Orzeczenie wskazuje na konieczność stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z orzeczenia tego wynika również, że A. P. wymaga sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczną ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kryterium dochodowego, które wynosi 583 zł. Powyższe warunkuje przyznanie wnioskowanej pomocy, jednakże I. P. jest jedynie opiekunem prawnym a nie faktycznym osoby, która pozostaje pod jej opieką. Wyjaśniono, ze opiekunem faktycznym w rozumieniu art. 3 pkt 14 cyt. ustawy jest osoba opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła do sądu rodzinnego o jego przysposobienie.
Na powyższą decyzję I. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się przyznania wnioskowanego świadczenia. Podniosła, iż nie może wystąpić do sądu rodzinnego o przysposobienie siostry, a tym samym otrzymać "stosownej decyzji na tę okoliczność", bowiem siostra jest już dorosła. Fakt sprawowania faktycznej całodobowej opieki nad niepełnosprawną i ubezwłasnowolnioną siostrą uniemożliwia jej podjęcie pracy.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przesądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. Zwanej w skrócie P.p.s.a.) w sytuacji, gdy sąd stwierdzi, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem.
Na mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd dokonuje również z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.
Przeprowadzając w oparciu o powyższe uregulowania ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte na wniosek skarżącej z dnia [...]r., o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Możliwość przyznania prawa do tej formy pomocy należało więc ocenić na podstawie ustawy z dnia o świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 17 ust. 1 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji stanowi, ze świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności.
Jak wynika z akt sprawy A. P. - siostra skarżącej - orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...]r. została zaliczona do osób o [...] stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie wskazuje na konieczność stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z orzeczenia tego wynika również, że wymaga ona sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczną ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kryterium dochodowego, które wynosi 583 zł.
W tym stanie faktycznym zasadnicza dla rozważenia pozostawała zatem wyłącznie kwestia prawna sprowadzająca się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżącej służy prawo do uzyskania przedmiotowego świadczenia z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą.
Zgodnie z przywołanym wyżej przepisem art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), świadczenie to przysługuje matce, ojcu bądź opiekunowi faktycznemu. Z powyższego wynika, że krąg podmiotów uprawnionych został ograniczony do wyżej wskazanych osób.
W tej sytuacji należało rozważyć, czy I. P. sprawującą opiekę nad niepełnosprawną siostrą A. P. można uznać za opiekuna faktycznego. Definicja opiekuna faktycznego została zawarta w art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym opiekun faktyczny dziecka to osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.
Trzeba zaznaczyć, że definicja ta została zamieszczona w wydzielonym fragmencie tekstu tego samego aktu, tj. ustawy o świadczeniach rodzinnych, zwanym zwyczajowo "słowniczkiem", a zatem w części ogólnej ustawy. Umieszczenie tej definicji w przepisach ogólnych ustawy przesądza o zasięgu, który obejmuje obszar całego tekstu tej ustawy. Oznacza to, że stanowi jej integralną część i nakazuje, by zwrotom czy wyrażeniom występującym w przepisach prawnych tego aktu prawnego nadawać odpowiednie znaczenie. Definicje legalne są dyrektywami wykładni narzuconymi normatywnie przez samego ustawodawcę.
Również Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że jeżeli wolą ustawodawcy jest konkretne rozumienie jakiegoś pojęcia to definiuje je w sposób wyraźny, tworząc tzw. słownik ustawowy i wyłączając tym samym posługiwanie się przy jego określaniu definicjami zawartymi w przepisach ogólnych, albo znaczeniem przyjętym w potocznym rozumieniu. W takim wypadku określone pojęcie, użyte w akcie prawnym, oznacza ściśle to, co zdefiniował ustawodawca (uchwała SN z 14.04.1994 r. III CZP 46/94 OSNC 1994/10/191). J
Jednocześnie należy zważyć, że definicja legalna jako przepis prawny poddawana jest interpretacji tak jak inne przepisy, jednakowoż dokonanie takiej interpretacji w pierwszej kolejności odbywać się musi w oparciu o językowe znaczenie tekstu prawnego. Jeżeli językowe znaczenie tekstu prawnego jest jasne, nie ma potrzeby sięgania po inne, pozajęzykowe metody wykładni.
Zdaniem Sądu ustawodawca w sposób jasny zdefiniował pojęcie "opiekuna faktycznego", uznając iż chodzi o osobę, która faktycznie opiekuje się dzieckiem oraz która wystąpiła z wnioskiem o jego przysposobienie. Definicja ta nie budzi wątpliwości na gruncie wykładni językowej, ta natomiast ma pierwszeństwo przed pozostałymi regułami wykładni.
Ponadto należy zauważyć, że ustawodawca tworząc przepisy obowiązującego prawa dokonuje wyboru celów, którym prawo to ma służyć. Dokonał go także w przypadku rozwiązania prawnego będącego przedmiotem niniejszej skargi ograniczając krąg podmiotów uprawnionych do przedmiotowego świadczenia do członków najbliższej rodziny (rodziców naturalnych, osób przysposabiających), a zatem do osób posiadających te same cechy podmiotowe. Przysposobienie (adopcja) jest bowiem stosunkiem prawnym analogicznym jaki istnieje między rodzicami a dzieckiem. W ramach tego stosunku powstają między przysposabiającym a przysposobionym wszelkie obowiązki i prawa właściwe dla naturalnego stosunku rodzicielskiego. Przysposobienie prowadzi do powstania stosunku rodzinnoprawnego będącego ścisłym odpowiednikiem naturalnego stosunku rodzicielskiego (por. uchwała SN z 9 czerwca 1976 r. III CZP 46/75, OSN 1976, poz. 184, pkt XI).
Zatem cechą wspólną wskazanych w tym przepisie podmiotów jest sprawowanie rzeczywistej opieki nad dzieckiem i tworzenie z nimi więzi rodzinnych. Opieka prawna stanowi natomiast wyłącznie prawną formę pieczy nad osobą i jej majątkiem oraz reprezentację tej osoby. Stosunki prawne wynikające z opieki nie mają ze swej istoty charakteru stosunków rodzinnoprawnych mimo, że opiekunem może być osoba spokrewniona z podopiecznym.
Zatem różnica między charakterem prawnym opieki faktycznej o opieki prawnej nie pozwala na potraktowanie skarżącej, która pełni rolę opiekuna prawnego ubezwłasnowolnionej całkowicie siostry, za osobę uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego.
Dodatkowo już tylko należy wskazać, że opiekun prawny nie wchodzi również w skład rodziny w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 3 pkt 16 tej ustawy).
Wobec powyższego należało stwierdzić, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły, iż skarżąca nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, zgodnie z treścią art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.