Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., powołującą w podstawie prawnej art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2 i art. 158 § 1 kpa, w związku z art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. Nr 139 z 2006 r., poz. 992 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. stwierdziło nieważność decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] r. w części przyznającej A.M. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem M.M. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Poza przytoczeniem w uzasadnieniu decyzji warunków legalności decyzji administracyjnej oraz zasad przyznawania przedmiotowego dodatku Kolegium wskazało, że z materiału dowodowego zawartego w aktach przedmiotowej sprawy wynika, że strona od 2006 r. pracowała na podstawie umowy zlecenia. Zachodzi zatem wymieniona w art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych negatywna przesłanka, według której dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1 art. 10 tejże ustawy, jeżeli bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w stosunku pracy przez okres krótszy niż 6 miesięcy. Przyznanie dodatku wiązało się zatem z rażącym naruszeniem prawa.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A.M. zarzuciła, że art. 10 ust. 5 pkt 2 powołanej ustawy nie ma zastosowania do osób pozostających w stosunku zlecenia. Powołała się nadto na ochronę praw nabytych. Wywodziła też, że uruchomienie trybu z art. 156 i n. kpa zależne jest od występowania przesłanek z art. 155 kpa, które w niniejszej sprawie nie zostały spełnione, w związku z czym wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania (art. 105 § 1 kpa).
Zaskarżoną decyzją wymienione Kolegium utrzymało w mocy swoją pierwszą decyzję, powtarzając użytą w niej argumentację, a zarzuty strony uznało za nieuzasadnione.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A.M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania (na rozprawie ograniczyła żądanie do tego pierwszego wniosku). Uzasadnienie skargi stanowią powielone wywody z części wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżona decyzja nie może się ostać głównie z przyczyn, które nie zostały zauważane w skardze, ale które Sąd wziął pod uwagę z urzędu, nie będąc związany zarzutami skargi (art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: ppsa). Mianowicie kwestia prawa skarżącej do przedmiotowego dodatku z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa nie została należycie wyjaśniona, co uniemożliwia ocenę, czy przy jego przyznaniu doszło do rażącego naruszenia prawa, na czym bazuje rozstrzygnięcie o stwierdzeniu nieważności pierwotnej decyzji.
W pierwszej kolejności należy jednak odnieść się do przepisów prawa materialnego, gdyż ich błędna interpretacja przez Kolegium spowodowała, że nie skoncentrowało się ono i nie wyjaśniło zasadniczego problemu występującego w sprawie. Otóż trafnie zarzuca skarżąca, że art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy wyłącznie osób, które pozostawały w stosunku pracy. Przepis ten formułuje wobec nich negatywną przesłankę wykluczającą przyznanie omawianego dodatku, jeżeli bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego osoby te pozostawały w owym stosunku pracy przez okres krótszy niż 6 miesięcy. Regulacja ta w ogóle nie obejmuje więc innych kategorii osób – nie pozostających w stosunku pracy (por. wyrok NSA z dnia 17.02.2010 r., sygn. akt I OSK 1302/09, dostępny w internecie). Rodzaje stosunków pracy wymienia kodeks pracy. Wśród nich nie znalazło się zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia.
Jeżeli zatem Kolegium ustaliło, że skarżąca pracowała jedynie w ramach zlecenia, to nie mogło stosować wobec niej cyt. art. 10 ust. 5 pkt 2, a tym samym niezastosowanie tego przepisu w decyzji przyznającej dodatek nie może stanowić rażącego naruszenia prawa skutkującego nieważnością tej decyzji. Konstatacja ta nie jest jednakże wystarczająca do przyjęcia, że przyznanie dodatku było prawidłowe, a w szczególności, czy skarżąca spełniała podstawowy warunek do uzyskania przedmiotowego dodatku, jakim w świetle art. 10 ust. 1 cyt. ustawy jest posiadanie uprawnienia do urlopu wychowawczego. Gdyby skarżąca nie miała prawa do urlopu wychowawczego, to stwierdzenie nieważności pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia o dodatku byłoby uzasadnione na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W tym miejscu pojawia się jednak problem uchybień proceduralnych wskazanych na początku rozważań. Mianowicie w obu swoich decyzjach Kolegium stwierdza, że z materiału dowodowego zawartego w aktach przedmiotowej sprawy wynika, iż skarżąca od 2006 r. pracowała jedynie na podstawie umowy zlecenia.
Jest to ustalenie gołosłowne, bowiem przedstawione Sądowi akta administracyjne nie zawierają żadnego dowodu, z którego wynikałaby taka okoliczność, a Kolegium nawet nie podało, na jakich dowodach się opierało. Co prawda nie jest rolą Sądu spekulowanie w tym względzie, to jednak nawet w razie założenia, iż taką podstawę dawało organowi zaświadczenie zakładu pracy skarżącej znajdujące się w innych aktach (do sprawy o sygnaturze IV SA/Gl 452/14), to i tak omawiane ustalenie byłoby przedwczesne. Treść tego zaświadczenia nie jest bowiem oczywista, gdyż zawiera sprzeczne dane. Najpierw potwierdza pozostawanie skarżącej w stosunku pracy, który – jak wyżej podniesiono – nie obejmuje zlecenia, a następnie wskazuje właśnie zlecenie jako źródło tego stosunku. Przy jednoczesnym udzieleniu skarżącej przez ten zakład urlopu wychowawczego, kwestia usunięcia tych sprzeczności wymagała wyjaśnienia. Ponieważ dotychczasowy materiał nie wykazuje działań organu w tym kierunku, musi to nastąpić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Nie jest wykluczone, że zatrudnienie w oparciu o umowę zlecenia przekształciło się w stosunek pracy (np. w warunkach określonych w art. 251 § 1 kodeksu pracy, który może mieć zastosowanie do umów terminowych oznaczonych nawet jako zlecenie – por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21.09.2011 r., sygn. akt PK 36/11, zbiór LEX nr 1108547).
Wracając do zarzutów skargi, to poza tym odnoszącym się do art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozostałe należy uznać za chybione. W szczególności tryby nadzwyczajne z art. 155 i 156 kpa są odrębne i wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest uzależnione od badania przesłanek z tego pierwszego przepisu. Natomiast zasada ochrony praw nabytych nie dotyczy praw uzyskanych bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, a więc w warunkach objętych normą art. 156 § 1 pkt 2 kpa, którą organ odniesie do ustaleń poczynionych po ponownym rozpatrzeniu sprawy.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 i 205 § 2 ppsa orzeczono, jak w sentencji.
sw