Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy T. uchylił swoją decyzję z [...] przyznającą K. J. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z powodu nabycia przez stronę od 1 lutego 2010 r. prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...]
Wnioskiem z 20 listopada 2017 r. K. J. domagała się umorzenia w całości lub w części nienależnie pobranego świadczenia.
Decyzją z [...] organ I instancji odmówił umorzenia nienależnie pobranego zasiłku.
Powołując się na przepisy art. 16 ust. 7 i 8 oraz art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518, ze zm.) organ uznał, że nie jest uprawniony do umorzenia kwoty zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego za okres, za który ta sama osoba miała przyznany dodatek pielęgnacyjny.
W odwołaniu strona zarzuciła, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności ze względu na jej sytuację zdrowotną i majątkową.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji, podzielając jej ustalenia i wnioski. Kolegium wskazało, że według art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych negatywną przesłanką do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego jest pobieranie dodatku pielęgnacyjnego. Po nowelizacji tej ustawy od 4 marca 2016 r. obowiązuje regulacja zawarta w art. 16 ust. 7 i 8, zgodnie z którą organy emerytalno-rentowe, które przyznały dodatek pielęgnacyjny do emerytury lub renty, dokonują pomniejszenia tych świadczeń o kwoty zasiłku pielęgnacyjnego i przekazują tą należność na rachunek organu, co uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych. Ponadto organ I instancji nie wydał decyzji w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i zobowiązania do ich zwrotu. Nie można więc zrealizować dyspozycji art. 30 ust. 9 cyt. ustawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wniosła o zmianę lub uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zarzuciła, że dokonana przez Kolegium interpretacja powoduje, że brak decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń uniemożliwia zrealizowanie dyspozycji art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołała się także na cele polityki społecznej wyrażone w art. 71 Konstytucji i cyt. ustawie.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Co do zasady skarga jest chybiona, bowiem merytoryczne stanowisko organów administracyjnych odpowiada obowiązującemu prawu. Skarżąca powołuje się na art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdy właśnie ten przepis warunkuje możliwość stosowania przewidzianych w nim ulg od uprzedniego wydania decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń. Poza sporem pozostawało, że taka decyzja nie była wydana, a zatem orzekanie w przedmiocie umorzenia należności odbyłoby się z naruszeniem tego przepisu. Należy jednak podnieść, że z uwagi na regulację szczególną dotyczącą łącznego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego przepisy art. 30 w ogóle nie mają zastosowania.
Trafnie w tym względzie organy przytaczają art. 16 ust. 7 i 8 tej ustawy. Pierwszy z tych przepisów do kompetencji organów emerytalno-rentowych przekazuje rozliczenie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za okres równoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego przez stosowne pomniejszenie świadczeń emerytalno-rentowych i przekazanie tej kwoty na rachunek organu właściwego, a drugi określa konsekwencje tego przekazania przez uznanie go za zwrot świadczeń nienależne pobranych. Tak więc sprawa zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w związku z nabyciem prawa do dodatku pielęgnacyjnego została wyłączona z kognicji organów i sądów administracyjnych. Od decyzji ZUS dokonujących pomniejszenia świadczeń emerytalno-rentowych na skutek nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, a skarżąca z tego trybu postępowania skorzystała.
Wyrokiem z [...] Sąd Okręgowy w G. oddalił jej odwołanie od decyzji zmniejszającej jej emeryturę, przesądzając zatem prawidłowość zastosowania przez ZUS art. 16 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd ten co prawda przekazał organowi I instancji wniosek skarżącej o umorzenie pobranego nienależnie zasiłku pielęgnacyjnego, co jednak nie oznacza powstania podstawy prawnej do merytorycznego orzekania w tym przedmiocie. W istocie podstawa taka nie występuje. Przekazanie przez ZUS organowi kwoty pieniężnej w trybie art. 16 ust. 8 cyt. ustawy oznacza zwrot świadczeń nienależnie pobranych i kończy sprawę związaną z jednoczesnym pobieraniem dodatku i zasiłku pielęgnacyjnego. Trafnie zatem stwierdził organ I instancji, że nie jest uprawniony do umorzenia kwoty zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego za okres, za który skarżąca miała przyznany dodatek pielęgnacyjny i trafnie wskazał na zbliżoną regulację prawną z art. 99 ustawy o pomocy społecznej oraz orzecznictwo ukształtowane na tle tego przepisu.
Przepisy art. 16 ust. 7 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostały wprowadzone ustawą nowelizacyjną z dnia 24 lipca 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302) i stosownie do jej art. 10 pkt 2 weszły w życie 4 marca 2016 r. Mają one zastosowanie w niniejszej sprawie bowiem postępowanie w sprawie zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego nie zostało wszczęte przed tą datą, w związku z czym nie wchodzą w grę przepisy dotychczasowe, o jakich mowa w art. 7 ustawy nowelizacyjnej. Zauważyć należy, że w uzasadnieniu projektu tej ustawy wyraźnie wskazano, że wprowadzenie art. 16 ust. 7 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych miało na celu uproszczenie dochodzenia zwrotu należności wynikających z równoczesnego pobierania zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego, spełniających podobny cel. Tak więc wyjęcie tego rodzaju sytuacji z reżimu ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji i ulg w tym zakresie, było świadomym zabiegiem ustawodawczym, znajdującym racjonalne umotywowanie.
Oczywisty jest bowiem brak uprawnień do równoczesnego pobierania obu tych świadczeń, a potrącenie nadpłaty z bieżących świadczeń emerytalno-rentowych następuje z zachowaniem kwot wolnych od potrąceń zgodnie z art. 140 i 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1270, ze zm.), co wystarczająco chroni interesy osób pobierających te świadczenia. Z tego względu omawianej regulacji nie można kwestionować w świetle zasad konstytucyjnych, przywoływanych też w skardze.
Jak już we wstępie niniejszych rozważań podniesiono, co do meritum organy obu instancji zajęły prawidłowe stanowisko. Jednakowoż uznanie przez nie braku możliwości stosowania przepisów o nienależnie pobranych świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, powinno było skutkować odmową wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 61a kpa, a gdy postępowanie takie już się toczyło – decyzję o jego umorzeniu z mocy art. 105 § 1 Kpa. Natomiast organ II instancji winien był wybrać rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania z art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, z powodu braku normatywnych podstaw do merytorycznego załatwienia sprawy w drodze decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z 22 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 1635/14, zbiór LEX nr 1517991). Naruszenie tych przepisów spowodowało konieczność uchylenia decyzji obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.
Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) z jednoczesnym umorzeniem postępowania administracyjnego w oparciu o art. 145 § 3 tego Prawa, a z mocy jego art. 206 odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, gdyż korekta decyzji nastąpiła z urzędu i nie dotyczyła merytorycznych aspektów sprawy podnoszonych w skardze.