Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], Kierownik Filii Nr [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, na podstawie art. 4, art. 5, art. 6, art. 8, art. 13, art. 14, art. 20 ust. 2 i 3, art. 24, art. 25, art. 32 ust. 1, art. 48 ust. 3 w związku z art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 104, art. 108 i art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego, postanowił uchylić z dniem [...] r. prawo D. D. do świadczeń na syna P. L. w formie zasiłku rodzinnego, jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, przyznanych i pobranych na mocy decyzji z dnia [...] r., Nr [...] oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności przywołał treść art. 32 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że powołaną decyzją z dnia [...] r., po rozpatrzeniu wniosku złożonego w dniu [...] r., przyznano stronie świadczenia rodzinne na dzieci Ż. L. i P. L. na okres od [...] r. do [...] r. Następnie wyjaśnił, że w dniu [...] r. organ otrzymał notatkę służbową od pracownika socjalnego informującą, że P. L. posiada własne dziecko i jest ojcem małoletniej K. P. Zgodnie z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych - rodzina - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.
W związku z tym, że syn strony P. L. jest pełnoletni i posiada własne dziecko, to nie może być członkiem rodziny strony, w myśl przywołanej powyżej definicji rodziny określonej w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sytuacji konieczne było wydanie orzeczenia o uchyleniu świadczeń rodzinnych przyznanych na syna strony P. L. W odwołaniu od powyższej decyzji D. D. wniosła o ponowne rozpoznanie jej sprawy. Akcentowała, że już w 2005 r. nabyła prawo doświadczeń rodzinnych i nadal spełnia warunki do ich przyznania. Jej syn nigdy nie był osobą uprawnioną do zasiłku rodzinnego na własne dziecko, ponieważ postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. o sygn. akt [...] został uznany za ojca dziecka - małoletniej K. P. i jednocześnie pozbawiony władzy rodzicielskiej, a w dniu [...] r. ten sam Sąd postanowieniem o sygn. akt [...] ustanowił rodzinę zastępczą dla jego córki. Zdaniem odwołującej, wspomniane orzeczenia sądu rodzinnego w sensie prawnym pozbawiły syna atrybutu "posiadania dziecka" w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, a organ pierwszej instancji wadliwie interpretuje przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu podzieliło ustalenia dotyczące stanu faktycznego i prawnego sprawy. Podniosło, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana w sposób prawidłowy, albowiem syn odwołującej jest osobą pełnoletnią i posiada własne dziecko. Zatem stosownie do art. 3 ust 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być zaliczony do składu rodziny odwołującej i tym samym nie przysługuje jej przyznany na jego rzecz zasiłek rodzinny wraz z dodatkami.
Odnosząc się do zarzutów odwołania podniosło, że pozbawienie władzy rodzicielskiej nie implikuje utraty innych praw czy obowiązków względem dziecka. Syn odwołującej korzystać może z tego stanu, że dziecko pochodzi od niego i na przykład może dziedziczyć po dziecku (o ile nie wchodzi sytuacja określona w art. 928 § 1 Kodeksu cywilnego), zachowuje też prawo do osobistej styczności z dzieckiem z wyjątkiem sytuacji określonych w art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Syn odwołującej niezależnie od tego czy jest ubezwłasnowolniony, czy też nie, nie może być zatem uznany za członka jej rodziny, a odwołująca stanowi rodzinę jedynie z córką Ż. L. W skardze z dnia [...] r. D. D.wyraziła niezadowolenie z treści otrzymanej decyzji i wskazała na trudną sytuację materialną jej rodziny, która utrzymuje się z renty syna wymagającego stałej opieki i przyznanego na jego rzecz zasiłku pielęgnacyjnego. W całości powtórzyła argumentację i zarzuty sprecyzowane w odwołaniu oraz domagała się prawidłowej i korzystnej dla niej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżąca poinformowała, że jej córka Ż. L. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.
Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2010 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej zgłosił zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez zastosowanie w sprawie definicji rodziny według stanu prawnego wprowadzonego nowelizacją obowiązującą dopiero po wydaniu pierwotnej decyzji z dnia [...]r. tj. od dnia [...] r. oraz powołał się na odmienne stanowisko w zakresie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, wyrażone w złożonej do akt sądowych decyzji organu odwoławczego z dnia [...] r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować jej uchyleniem przez Sąd.
Zauważyć trzeba, że sądy te, gdy zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie skargi, mogą jedynie zastosować wskazane wyżej formy rozstrzygnięcia. Nie mogą zatem wkraczać w uprawnienia organów administracji, orzekając bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Charakter postępowania przed tymi sądami wyłącza bowiem dokonywanie ustaleń prowadzących do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, które są zadaniem organów orzekających. Tym samym nie mogą rozpatrzyć sprawy, która należy do właściwości organów administracji publicznej i przyznać wnioskowane świadczenie.
Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.
Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że uchybia ona przepisom prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym bezpośredni wpływ na wynik sprawy, co również dotyczy decyzji organu pierwszej instancji oraz uzasadnia konieczność eliminacji obu tych decyzji z obrotu prawnego.
Rozpoznawana sprawa dotyczy zmiany decyzji przyznającej prawo do świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku). Wprawdzie organ administracji prawidłowo zastosował w przedmiotowej sprawie przepis art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późna. zm.), ale dokonał wadliwej interpretacji art. 32 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 16 i art. 30 ust. 2 pkt 1 tej samej ustawy.
Obecnie art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowi, iż do rodziny zalicza się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Powołany przepis wyraźnie i jednoznacznie wyłącza z kręgu członków rodziny także pełnoletnie dziecko posiadające własne dziecko.
Skarżąca złożyła w dniu [...] r. oświadczenie, że stanowi rodzinę wraz z córką Ż. L. i synem P. L., dlatego przyznano jej świadczenia rodzinne na okres od [...] r. do [...] r., na podstawie decyzji z dnia [...] r. Ustawowa definicja rodziny nie zawierała wówczas przywołanego powyżej zapisu o wyłączeniu z kręgu członków rodziny pełnoletnie dziecko posiadające własne dziecko. Uczyniła to dopiero nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzona z dniem 6 lipca 2007 r., na podstawie art. 1 pkt 2 lit. e ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym (Dz.U.07.109.747).
Zatem w sprawie skarżącej już istniejąca sytuacja rodzinna miała wpływ na jej prawo do świadczeń rodzinnych poprzez zmianę stanu prawnego, w szczególności wprowadzenie znowelizowanej definicji pojęcia rodziny. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uchyliło w części decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r. w zakresie świadczeń rodzinnych na rzecz syna skarżącej, chociaż takie uprawnienie mogło być dopuszczalne dopiero z dniem 6 lipca 2007 r.
Z treści postanowień art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, między innymi jeżeli osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne. Zatem otrzymana przez organ pierwszej instancji w dniu [...]r. notatka służbowa mogłaby stanowić podstawę do uznania, że rzeczywiście skarżąca mogła nienależnie pobrać świadczenia rodzinne w rozumieniu art. 32 w związku z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem zmieniła się liczba członków jej rodziny, jednakże dopiero od dnia wejścia w życie nowej definicji rodziny obowiązującej od dnia 6 lipca 2007 r. Organy zatem wadliwie uznały, że skarżąca utraciła prawo do zasiłku rodzinnego od dnia [...] r. Nieuprawniona jest taka ocena stanu faktycznego sprawy, w kontekście postanowień art. 32 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 5 i art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Nie można zatem przyjąć, że do czasu zmiany definicji pojęcia rodziny skarżąca pobierała nienależnie świadczenia rodzinne. Nadto, z akt administracyjnych nie wynika, że skarżąca zapoznała się z warunkami uprawniającymi do przyznania zasiłku rodzinnego po dniu 6 lipca 2007 r. i była o nich pouczona, do czego zobowiązuje treść art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ("jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku podstaw do ich pobierania").
W ocenie Sądu wydane w sprawie rozstrzygnięcia podważają zasadę zaufania do organów Państwa. Zasada zaufania do państwa i jego organów, wynikająca z konstytucyjnej zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) oznacza, że ochronie konstytucyjnej podlegać musi zaufanie obywateli nie tylko do litery prawa, ale przede wszystkim do sposobu jego interpretacji przyjmowanej w praktyce stosowania prawa. Określając treść ochrony zaufania obywateli do państwa nie można ignorować podstawowego faktu, że w świadomości społecznej treść prawa rozpoznawana jest przede wszystkim ze sposobu jego interpretacji w praktyce stosowania prawa przez organy państwowe (por wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 kwietnia 1997 r., U 11/97, ZU 1997, nr 5-6, poz. 67). Przepis art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być interpretowany w oderwaniu od podstawowych norm i zasad konstytucyjnych oraz zasad postępowania administracyjnego, określonych m. in. w art. 8 K.p.a., tj. zasady prowadzenia przez organy administracji publicznej postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa.
Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej. W państwie prawa, od jakości prawnej działania organów zależy autorytet samego Państwa i jego instytucji, dlatego rozstrzygnięcie w sprawie indywidualnej powinno być wyjaśnione w taki sposób, który znajduje uzasadnienie w obowiązującym porządku prawnym, jako służące realizacji celów wynikających z tego porządku prawnego.
Odnosząc się do zarzutów skargi zauważyć przyjdzie, że pozbawienie władzy rodzicielskiej nie implikuje utraty innych praw czy obowiązków względem dziecka. Syn skarżącej korzystać może z tego stanu, że dziecko pochodzi od niego i na przykład może dziedziczyć po dziecku (por. art. 928 § 1 Kodeksu cywilnego), zachowuje też prawo do osobistej styczności z dzieckiem z wyjątkiem sytuacji określonych w art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i to niezależnie od tego czy jest ubezwłasnowolniony, czy też nie.
Wykazywana przez skarżącą okoliczność całkowitego ubezwłasnowolnienia syna skarżącej z dniem [...] r. (k-19 akt sądowych) nie niweczy w sensie prawnym faktu, że jest on biologicznym ojcem dziecka, ani też nie może skutkować tym, że w sensie prawnym "nie posiada dziecka".
Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że sprawa nie została należycie wyjaśniona oraz oceniona, co uchybia art. 7 - 9, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Są to uchybienia istotne, bowiem Sąd nie jest powołany do samodzielnego dokonywania ustaleń co do stanu faktycznego sprawy, jak i zastosowania w niej normy prawa materialnego. Obowiązki powyższe obciążają organ administracji, a braki w tym zakresie stanowią o wadliwości wydanych w sprawie decyzji.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji uwzględni wywody zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu oraz dokona analizy merytorycznej całokształtu poczynionych w niej ustaleń. Dopiero pełne ustalenia faktyczne i kompletne rozważania prawne pozwolą na wydanie prawidłowej decyzji, to jest takiej, która spełniać będzie wszystkie wymagania przewidziane w art. 107 § 3 K.p.a.
Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a., Sąd orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, albowiem posiada ona przymiot wykonalności i nie może wywoływać skutków prawnych od chwili wydania wyroku. O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącej orzeczono w punkcie 3 sentencji na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 z późn. zm.). Wynagrodzenie to obejmuje kwotę 240,- zł. (dwieście czterdzieści złotych) wraz z 22 % podatkiem VAT, co łącznie stanowi kwotę 292,80- zł. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.