Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Prezydent R. odmówił przyznania M.T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzając jedynie w uzasadnieniu, że nie przysługuje ono innym osobom niż wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.).
Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., które co prawda uznało, że wnioskodawczyni jako żona osoby wymagającej opieki nie jest wyłączona spod normy art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, jednakże jej mąż nie spełnia warunków z art. 17 ust. 1b tej ustawy.
Wymienione decyzje zostały uchylone wyrokiem tut. Sądu z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 246/15. Sąd uznał, że sprawa nie została należycie wyjaśniona. Przede wszystkim polecił dokonanie ustaleń na okoliczność powodu niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia lub rezygnacji z niego, a zwłaszcza czy wynikało to z konieczności sprawowania stałej opieki nad mężem i od kiedy ten stan się datuje.
Decyzją z dnia [...]r. organ I instancji ponownie odmówił przyznania wnioskodawczyni przedmiotowego świadczenia. Przyjmując związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaną opieką nad mężem, organ ten powtórzył swój pogląd z pierwotnej decyzji, że strona nie należy do grona osób wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Na skutek odwołania strony zaskarżoną decyzją organ odwoławczy w trybie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy decyzję I instancji. Poza wskazaniem czasu powstania niepełnosprawności względnie inwalidztwa, wynikającego z treści stosownych orzeczeń, organ ten nie dokonał żadnych ustaleń. Natomiast powtórzył swoje stanowisko, że wnioskodawczyni nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, gdyż niepełnosprawność jej męża powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.T. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając, że małżonek osoby niepełnosprawnej także może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast w piśmie procesowym z dnia 22 września 2016 r. zakwestionowała stanowisko organu odwoławczego dotyczące zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako nieuwzględniające wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który uznał ten przepis za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skarżąca przywołała w tym względzie orzecznictwo sądowoadministracyjne.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i wskazując na fragmenty uzasadnienia powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest oczywiście zasadna.
Zaskarżona decyzja zapadła bowiem z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, mającym wpływ na wynik sprawy. W zakresie prawa materialnego wadliwość decyzji wynika pośrednio z samego rozstrzygnięcia zawartego w poprzednim wyroku z dnia 4 listopada 2015 r. Gdyby wówczas Sąd zaaprobował podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, czy to zastosowaną przez organ I instancji, czy też przez organ odwoławczy, to przecież oddaliłby skargę. Skoro tego nie uczynił, to dał do zrozumienia, że zarówno powołanie się przez organ I instancji na art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i przez organ odwoławczy – na art. 17 ust. 1b tej ustawy – było nieuzasadnione. Dodać należy, iż Sąd orzekał wówczas już po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Obecnie ugruntowała się już linia orzecznicza, według której po wejściu w życie tego wyroku nie można odmówić przyznania przedmiotowego świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (por. ostatnie wyroki NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 i z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1853/16, dostępne w internecie).
Jeszcze bardziej utrwalone jest w orzecznictwie stanowisko, że art. 17 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy obejmuje również małżonka osoby niepełnosprawnej, a nie dotyczy go art. 17 ust. 1a tej ustawy (por. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/11, dostępny w internecie).
Tak więc obie powyższe kwestie w istocie zostały już przesądzone poprzednim wyrokiem, a obecnie Sąd to wyraża w sposób jednoznaczny i stanowczy, w związku przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ administracyjny tych kwestii nie może traktować odmiennie.
W tym wcześniejszym wyroku Sąd polecił natomiast wyjaśnienie innych przesłanek, od których uzależnione jest prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym głównie przyczyny niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. Organ I instancji wywiązał się z tego obowiązku, natomiast nie uczyniło tego Kolegium, czym naruszyło zarówno art. 7 i 77 § 1 Kpa, jak i art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Wszystkie przesłanki wpływające na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostały zatem przez organ odwoławczy wyjaśnione. Tylko dlatego Sąd nie mógł zastosować przepisu art. 145a § 1 p.p.s.a. Dlatego Kolegium musi to uczynić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Należy zauważyć przy tym, że zebrany materiał sprawy nie upoważnia do odmiennych ustaleń od dokonanych w I instancji, a mianowicie, że skarżąca nie podejmowała zatrudnienia w związku z opieką nad mężem. Dla pełnego obrazu sprawy Kolegium może wyjaśnić, czy nie ma w niej zastosowania art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, aczkolwiek nie powinno to mieć znaczenia dla zakresu jej uprawnień, skoro w toku wywiadu środowiskowego podała, że dotychczasowe świadczenie pielęgnacyjne otrzymywała do listopada 2014 r., a nowy wniosek pochodzi z miesiąca następnego (por. art. 24 ust. 2 tej ustawy). Nb. z karty 16 odwr. akt administracyjnych zdaje się wynikać, że poprzednio Kolegium przyznało świadczenie decyzją z dnia [...]r. Do wyjaśnienia tych okoliczności nie jest potrzebne przekazywanie sprawy na poziom pierwszoinstancyjny. Po dokonaniu tego Kolegium podejmie merytoryczne rozstrzygnięcie.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.