Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez T. S. jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z [...] r., orzekającą o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej układu wzrokowego wywołanej czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi pod postacią centralnych zmian zwyrodnieniowych siatkówki i naczyniówki wywołanych krótkofalowym promieniowaniem podczerwonym lub promieniowaniem widzialnym z obszaru widma niebieskiego, wymienionej w pozycji 25/6 wykazu chorób zawodowych.
Postępowanie administracyjne przeprowadzono zgłoszeniu podejrzenia choroby zawodowej dokonanym przez lekarza Centrum A Spółka z o.o. w G., który badając T. S., pracownika Zakładów Mechanicznych "B" S.A. w G., rozpoznał u niego centralne zwyrodnienie siatkówki oka prawego, stwierdzając jednocześnie, że pracownik w okresie zatrudnienia w latach 1972 – 2007 narażony był na krótkofalowe promieniowanie podczerwone i promieniowanie z obszaru widma niebieskiego.
W postępowaniu administracyjnym ustalono przebieg pracy zawodowej T. S., urodzonego [...] r., w szczególności, że został on zatrudniony w zakładzie [...] 1971 r. na stanowisku ślusarza. Z dniem [...] 1973 r. T. S. podjął pracę na stanowisku spawacza gazowego i wykonywał ją do [...] 1993 r. z kilkunastomiesięczną przerwą w latach 1974 – 1975 na służbę wojskową. Od dnia [...] 1993 r. skarżący zatrudniony był na stanowisku spawacza - ślusarza. Z przeprowadzonego w dniu [...] 2008 r. przez inspektora sanitarnego wywiadu wynikało, że pracownik wykonywał czynności związane ze spawaniem średnio 4 godziny na zmianę roboczą w latach 1973 – 1990 oraz średnio 1,5 do 2 godzin na zmianę roboczą w latach 1990 – 2007. W karcie oceny narażenia zawodowego sporządzonej przez inspektora zaznaczono, że warunki pracy mogły przyczynić się do powstania choroby zawodowej i jako czynniki występujące w środowisku pracy wskazano promieniowane podczerwone i nadfioletowe, zaznaczając, że pomiarów tego promieniowania bezpośrednio na stanowisku zajmowanym przez skarżącego nie przeprowadzano.
Odnotowano pomiary promieniowania podczerwonego na stanowisku spawacza gazowego w Wydziale Odlewnia, określając natężenie promieniowania średnio za maską 230 W/m², przy dozwolonym dla oczu 150. Odnotowano także, że [...] 2007 r. pracownik został odsunięty od prac spawalniczych na wniosek lekarza zakładowego. Pracownik przesłuchany w charakterze strony zakwestionował ocenę narażenia zawodowego, twierdząc, że w latach 1973 – 2002 wykonywał czynności związane ze spawaniem gazowym lub elektrycznym co najmniej 6 godzin na zmianę roboczą, a w latach 2002–2007, przy spawaniu gazowym, a sporadycznie elektrycznym pracował od 2 do 3 godzin na zmianę roboczą.
T. S. został przebadany pod kątem rozpoznania choroby zawodowej narządu wzroku w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w K., który w orzeczeniu lekarskim z [...] 2008 r. stwierdził "zmiany zwyrodnieniowe siatkówki i naczyniówki przyplamkowe oka prawego, zmiany naczyniowe, nadciśnieniowe siatkówki obu oczu I stopnia i astygmatyzm krótkowzroczny obu oczu". Zdaniem lekarzy badających wyniki przeprowadzonych badań oka nie dały podstaw do rozpoznania zmian zwyrodnieniowych siatkówki i naczyniówki pochodzenia zawodowego.
Pracownik wniósł o ponowne badanie lekarskie w celu stwierdzenia choroby zawodowej.
Orzeczeniem lekarskim nr [...] z [...] 2009 r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. ponownie nie stwierdził u badanego choroby zawodowej narządu wzroku. W uzasadnieniu podniesiono brak podstaw do rozpoznania choroby układu wzrokowego, wywołanej czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi. Zaznaczono, że w badaniu okulistycznym obecnie stwierdza się niskiego stopnia wadę refrakcji wyrównaną korekcją okularową, starczowzroczność wyrównaną korekcją okularową oraz początkową angiopatię nadciśnieniową I stopnia. W konsekwencji podniesiono, że opisane zmiany nie mają związku z narażeniem zawodowym. W narządzie wzroku nie stwierdza się zmian upośledzających funkcję narządu, które byłyby skutkiem promieniowania podczerwonego i nadfioletowego, konkludował zespół orzekający.
Decyzją z [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G., powołując się na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...) Dz. U. Nr 132, poz. 1115, orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u T. S. choroby zawodowej wymienionej w poz. 25.6 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia tj. centralnych zmian zwyrodnieniowych siatkówki i naczyniówki wywołanych krótkofalowym promieniowaniem podczerwonym lub promieniowaniem widzialnym z obszaru widma niebieskiego. W uzasadnieniu przedstawiono przebieg postępowania zaznaczając, że koniecznym warunkiem do stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez specjalistyczną placówkę służby zdrowia oraz wskazanie, że warunki pracy w okresie zatrudnienia miały wpływ na wystąpienie zachorowania. Odwołując się do wyników badań w jednostkach orzeczniczych I i II stopnia organ stwierdził, że przeprowadzone badania nie doprowadziły do rozpoznania choroby zawodowej.
Decyzję tą zaskarżył odwołaniem T. S., zaznaczając, że praca w ekspozycji na czynnik szkodliwy stanowi jedyną przyczynę rozpoznanej u skarżącego choroby narządu wzroku.
Decyzją z [...] r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., działając na podstawie art. 235 1 Kodeksu pracy oraz § 8 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję I instancji.
Po przedstawieniu przebiegu postępowania organ odwoławczy przede wszystkim zaznaczył, że badania jednostek diagnostycznych I i II stopnia przeprowadzone w okresie obowiązywania uchylonego rozporządzenia z 30 lipca 2002 r. zachowują swą aktualność. Pracownik był badany w dwóch kompetentnych placówkach diagnostycznych, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie procedurami orzeczniczymi. Placówki te nie rozpoznały choroby układu wzrokowego wywołanej czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi – centralnych zmian zwyrodnieniowych siatkówki i naczyniówki wywołanych krótkofalowym promieniowaniem podczerwonym lub promieniowaniem widzialnym z obszaru widma niebieskiego.
Zakres rozpoznania sprawy o stwierdzenie choroby zawodowej został uregulowany szczegółowo w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) i został – zdaniem Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. – w rozpoznawanej sprawie podejrzenia choroby zawodowej T. S. zachowany.
Zgodnie z zawartą w § 2 powołanego wyżej rozporządzenia definicją choroby zawodowej konieczną przesłanką jej stwierdzenia jest rozpoznanie jednostki chorobowej wymienionej w wykazie stanowiącym załącznik do tego aktu prawnego.
Do medycznego rozpoznawania chorób zawodowych właściwymi są lekarze zatrudnieni w upoważnionych jednostkach organizacyjnych służby zdrowia wymienieni w § 5 powyższego rozporządzenia.
T. S. był badany w dwóch kompetentnych placówkach diagnostycznych, gdzie w badaniu okulistycznym nie stwierdzono zmian upośledzających funkcję narządu wzroku, które byłyby skutkiem promieniowania podczerwonego i nadfioletowego. Nie ma również podstaw by te orzeczenia lekarskie wydane przez właściwe placówki służby zdrowia, oparte na przeprowadzonych specjalistycznych badaniach kwestionować.
W złożonej skardze sądowoadministracyjnej T. S. domagał się uchylenia decyzji organu odwoławczego i przekazania mu sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego. Skarżący zarzucił błędne zastosowanie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych i poprzedzającego go rozporządzenia z 30 lipca 2002 r. oraz uzależnienie stwierdzenia choroby zawodowej od pozanormatywnych i sprzecznych z prawem przesłanek, a także błędne ustalenie, że choroba skarżącego nie jest chorobą zawodową.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż organ powołał się na wyniki badań przeprowadzonych we właściwych placówkach diagnostycznych, które nie wykryły u skarżącego zawodowej etiologii schorzenia. Tymczasem poza sporem winno być to, że w środowisku pracy T. S. występował czynnik szkodliwy w postaci narażenia na promieniowanie uszkadzające wzrok. Wykonując obowiązki zawodowe skarżący był narażony na działanie czynnika szkodliwego. Jeżeli tak, to schorzenie wzroku wykryte u strony nie daje podstaw do wykluczenia związku przyczynowego stwierdzonej choroby z długoletnia pracą w narażeniu na działanie czynnika szkodliwego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i nie znajdując podstaw do zastosowania art. 54 § 3 P.p.s.a. odwołał się do treści zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270), zwanej dalej P.p.s.a. W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu (art. 151 P.p.s.a.).
Przeprowadzona w ten sposób kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że odpowiada ona prawu. Przedmiotem oceny była decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia z dnia [...] r., Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...] r., stwierdzającą u T. S. brak podstaw do ustalenia choroby zawodowej układu wzrokowego wywołanej czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi pod postacią centralnych zmian zwyrodnieniowych siatkówki i naczyniówki wywołanych krótkofalowym promieniowaniem podczerwonym lub promieniowaniem widzialnym z obszaru widma niebieskiego, wymienionej w pozycji nr 25/6 wykazu chorób zawodowych, określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.. Stan faktyczny ustalony został przez organy obu instancji prawidłowo i znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym.
Prawidłowo także zastosowane zostały w sprawie przepisy prawa materialnego, a mianowicie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. 2009 r. Nr 105, poz. 869).
Na wstępie należy wskazać na przepis art. 2351 Kodeksu pracy, który stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje tym samym, jak zgodnie przyjęły organy
I i II instancji, zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² Kodeksu pracy).
Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.
Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 Kodeksu pracy Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r., którego postanowienia weszły w życie w dniu 03 lipca 2009 r. i obowiązywały już w chwili wydania decyzji przez organ odwoławczy. W rezultacie to według zapisów rozporządzenia należy oceniać postępowanie przedmiotowe postępowanie organów administracji wszczęte w lutym 2008 r. Wskazuje na to § 11 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., który stanowi, że z zastrzeżeniem ust. 2 do postępowań w sprawie zgłoszenia podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne.
Wobec powyższego, nie można odmówić mocy dowodowej orzeczeniom lekarskim, wydanym na podstawie rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r., które mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. wydanym w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) utraciło moc z dniem 03 lipca 2009 r., albowiem czynności dokonane w toku postępowań wszczętych przed dniem 03 lipca 2009 r. pozostają skuteczne, a określenie definicji choroby zawodowej zawarte w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. w całości bez wprowadzenia w nim zmian przejął art. 235¹ Kodeksu pracy.
Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wydanym przez właściwe jednostki orzecznicze służby zdrowia I i II stopnia oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.
Podkreślenia przy tym wymaga, że orzeczenie lekarskie, o jakim mowa wyżej, należy traktować jak opinię w rozumieniu art. 84 § 1 K.p.a., a jej ocena dokonywana przez właściwy organ podlegać musi kryteriom określonym w art. 80 K.p.a. Jeżeli zatem orzeczenie lekarskie poddane takiej ocenie zawiera w sobie logiczne i przekonujące wyjaśnienie zajętego przez lekarzy orzeczników stanowiska, to organ nie może sprzecznie z tą opinią dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, że mieści się ona w wykazie chorób zawodowych bądź też przyjąć, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Analiza materiału dowodowego wskazuje, że skarżący T. S. pracował w latach 1971- 2007 w Zakładach Mechanicznych "B" S.A. w G. w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej układu wzrokowego.
W okresie od [...] 1971 r. do [...] 1973 r. pracował na stanowisku ślusarza, a od [...] 1973 r. do [...] 1993 r. na stanowisku spawacza gazowego z kilkunastomiesięczną przerwą w latach 1974-1975 na służbę wojskową. Od dnia [...] 1993 r. pracował na stanowisku spawacza – ślusarza. Poza sporem w związku z tym pozostaje okoliczność wykonywania przez skarżącego pracy w warunkach szkodliwych, stwarzających potencjalne ryzyko powstania schorzenia określonego w pozycji 25/6 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. tj. centralnych zmian zwyrodnieniowych siatkówki i naczyniówki wywołanych krótkofalowym promieniowaniem podczerwonym lub promieniowaniem widzialnym z obszaru widma niebieskiego. Zapadłe w sprawie orzeczenia lekarskie są zasadniczo zbieżne, określając stan zdrowia skarżącego nie odpowiadający chorobie zawodowej.
W toku postępowania skarżący był badany w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w K., gdzie lekarze specjaliści w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] 2008 r. stwierdzili u skarżącego zmiany zwyrodnieniowe siatkówki i naczyniówki przyplamkowe oka prawego, zmiany naczyniowe nadciśnieniowe siatkówki obu oczu I stopnia i astygmatyzm krótkowzroczny obu oczu. W ocenie lekarzy badających wyniki przeprowadzonych badań nie dawały podstaw do rozpoznania u skarżącego zmian zwyrodnieniowych siatkówki i naczyniówki pochodzenia zawodowego. Również lekarze specjaliści z Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] 2009 r., stwierdzili u badanego niskiego stopnia wadę refrakcji wyrównaną korekcją okularową, starczowzroczność wyrównaną korekcją okularową oraz początkową angiopatię nadciśnieniową I stopnia. Powyższe zmiany nie miały jednak żadnego związku z narażeniem zawodowym.
Jak już wyżej powiedziano bez pozytywnych opinii lekarskich bądź sprzecznie z tymi opiniami organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Oczywiście nie oznacza to zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Organ nie może, bowiem oprzeć swego rozstrzygnięcia w sprawie na opinii lekarskiej o lakonicznej treści, niezawierającej przekonywającego i należytego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Powyższe wymagania zostały spełnione w przedmiotowej sprawie, gdyż wydane przez jednostki orzecznicze służby zdrowia I i II stopnia opinie są spójne oraz należycie uzasadnione.
Wobec powyższego należało uznać, że uprawnione jednostki medycyny pracy w sposób przekonywający wyjaśniły, z jakich przyczyn choroby strony skarżącej nie można uznać za chorobę zawodową. Wyrażona ocena została zawarta w spełniających wymagania formalne opiniach.
Zatem z uwagi na fakt, iż warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organy administracji choroby zawodowej jest jej uprzednie, lekarskie rozpoznanie przez właściwe medyczne jednostki orzecznicze, orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej jest wiążące dla organów administracji orzekających w przedmiocie choroby zawodowej, co prowadzić musiało do odmowy stwierdzenia u strony skarżącej choroby zawodowej. Subiektywne przekonanie skarżącego, iż stwierdzone dolegliwości mają związek z wykonywaną przez niego pracą i warunkami panującymi w środowisku pracy, w świetle orzeczeń lekarskich, nie może być brane pod uwagę w niniejszej sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowany był powszechnie pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w stosownym orzeczeniu lekarskim. Takie stanowisko zostało przedstawione m.in. w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r. i zachowuje ono nadal aktualność (OPS 3/02, publ.
ONSA 2003/1/4). Reasumując powyżej powiedziane, skoro zaskarżona decyzja odpowiada prawu i brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a.
SW