Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 5 ust. 3 i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz w oparciu o art. 41 i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R. uznał B. D. za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż wyżej wymieniony, pomimo skutecznego doręczenia mu stosownego wezwania, nie stawił się na wywiad alimentacyjny i nie złożył oświadczenia majątkowego, co stanowiło przesłankę wszczęcia postępowania na mocy przywołanego art. 5 ust. 3 wspomnianej ustawy z dnia 7 września 2007 r. Nadto podkreślono, iż na podstawie zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. z dnia 31 stycznia 2012 r. ustalono, że przez okres ostatnich sześciu miesięcy nie wywiązywał się on ze zobowiązań alimentacyjnych w wysokości nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, a tym samym nie zachodzi okoliczność, która w świetle ust. 3a przywołanego przepisu wyklucza możliwość wydania rozstrzygnięcia stanowiącego przedmiot niniejszej decyzji.
W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. B. D. oświadczył, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem zapadłym w pierwszej instancji. Zakwestionował bowiem stanowisko, jakoby w okresie ostatnich 6 miesięcy nie uiszczał alimentów podkreślając, iż w październiku i listopadzie 2011 r. komornik dokonał z tego tytułu zajęcia 3/5 jego wynagrodzenia pobieranego za pracę świadczoną na rzecz A w R. Nadto podniósł, iż następnie zmienił pracę, lecz także wynagrodzenie wypłacane mu przez nowego pracodawcę (firma B) podlega zajęciu komorniczemu.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję stanowiącą przedmiot odwołania. W uzasadnieniu organ drugiej instancji przywołał treść przepisów art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wywodząc, iż w przypadku strony zachodziła przesłanka określona w pierwszym z tych unormowań, polegająca na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz braku złożenia oświadczenia majątkowego. Pomimo bowiem wezwania z dnia 2 listopada 2011 r., odebranego 29 listopada 2011 r. B. D. nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku stawienia się i złożenia oświadczenia majątkowego, w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania.
W tym stanie rzeczy Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji zasadnie wszczął postępowanie w sprawie uznania wyżej wymienionego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, zawiadamiając go o tym pismem datowanym na 14 lutego 2012 r. Równocześnie ustalono, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy strona nie uiszczała spornych zobowiązań w wysokości niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów w każdym z tych miesięcy. Jak bowiem wynika z informacji zawartej w piśmie Komornika Sądowego, w okresie pomiędzy 1 czerwca a 31 grudnia 2011 r. wyegzekwowano od niej w ramach dokonanych potrąceń z wynagrodzenia za pracę jedynie kwoty 509,22 zł (w dniu 15 listopada 2011 r.) oraz 380,31 zł (w dniu 13 grudnia 2011 r.). Zważywszy powyższe, organ odwoławczy uznał, że okoliczności sprawy uzasadniały uznanie B. D. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B. D. wniósł o "pozytywne rozpatrzenie" sprawy i powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej zaznaczył, że od lutego 2012 r. Komornik Sądowy dokonuje tytułem egzekucji alimentów zajęcia 3/5 jego wynagrodzenia.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i powołując się na argumentację analogiczną do zawartej w uzasadnieniu swojej decyzji wywiódł, iż nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek zasadniczo nie z przyczyn które zostały w niej podniesione lecz z powodów, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu, nie będąc związanym zarzutami skargi po myśli art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a. Sądowa kontrola legalności zaskarżonego aktu, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zarówno ta decyzja jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji obarczone są wadą, o której mowa w art. 156 §1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji należało je wyeliminować z obrotu prawnego.
Z treści zaskarżonego aktu wynika jednoznacznie, że jego materialnoprawną podstawę stanowił art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm. - aktualny tekst jednolity opublikowany został w Dz. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania tej decyzji, to jest po nowelizacji wspomnianej ustawy dokonanej z dniem 1 stycznia 2012 r.
Zgodnie z treścią tego przepisu (w kształcie uwzględniającym przedmiotową nowelizację), w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:
- 1) złożenia oświadczenia majątkowego,
- 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy,
- 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych,
- - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Stosownie przy tym do art. 5 ust. 3a przywołanej ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Opisana wyżej nowelizacja nastąpiła mocą ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz.1212). Jakkolwiek przy tym w cytowanej ustawie wskazano, iż wchodzi ona w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., (art.
5) to jednak w jej art. 3 określono wyraźnie, że sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Wyjątek stanowił tu zapis art. 4 omawianej regulacji stanowiący, że jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy organ właściwy dłużnika złożył do starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy, a w sprawie nie została wydana decyzja ostateczna, starosta zwraca wniosek organowi właściwemu dłużnika w celu przeprowadzenia postępowania na zasadach i w trybie ustawy, o której mowa w art. 2, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Z akt sprawy nie wynika, aby zachodziła przesłanka wskazana w przywołanym art. 4 ustawy zmieniającej z dnia 19 sierpnia 2011 r. Równocześnie jest poza sporem, że zaskarżona decyzja wydana została w związku z brakiem uiszczania przez skarżącego świadczeń alimentacyjnych w ciągu "sześciu ostatnich miesięcy", za które uznano okres od lipca do grudnia 2011 r. Dołączona do akt administracyjnych "Informacja dla dłużnika alimentacyjnego" z dnia 28 września 2011 r. potwierdza przy tym, że w związku z bezskutecznością egzekucji wspomnianych zobowiązań alimentacyjnych, decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...] jego wierzycielom przyznane zostało prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres począwszy od 1 października 2011 r.
Skoro więc nie budzi wątpliwości, że prawo do tych świadczeń alimentacyjnych powstało przed 1 stycznia 2012 r., to w rezultacie organy administracyjne obowiązane były zastosować art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w jego dotychczasowym brzmieniu, obowiązującym przed 1 stycznia 2012 r.
Kwestia ta ma zasadnicze znaczenie dla sprawy, jako że wspomniane unormowanie do 31 grudnia 2011 r. w ogóle nie przewidywało możliwości wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych, lecz wiązało zupełnie inny skutek prawny z wystąpieniem określonych w nim okoliczności (tożsamych z przesłankami obowiązującymi po nowelizacji). Stanowiło ono mianowicie, że w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:
- 1) złożenia oświadczenia majątkowego,
- 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy,
- 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych
- - organ właściwy dłużnika składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. nr 88, poz. 553 ze zm.) oraz kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego".
W tym kontekście trzeba stwierdzić, że powyższe uregulowanie, w swoim wcześniejszym kształcie nie przewidywało instytucji postępowania w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Brak było zatem podstaw prawnych do prowadzenia takiego postępowania w sprawie niniejszej, jako że dotyczyła ona - szeroko rzecz ujmując - "świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy" (czyli przed 1 stycznia 2012 r.).
Zaprezentowany wyżej stan rzeczy obligował Sąd do stwierdzenia nieważności decyzji wydanych przez organy obydwu instancji. Organy te nie uwzględniły bowiem normy intertemporalnej wyrażonej w art. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i ignorując jego treść, prowadziły postępowanie przewidziane w znowelizowanym art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który w ogóle nie mógł mieć w sprawie zastosowania. Oznacza to, że obie wydane w sprawie decyzje wydane zostały bez podstawy prawnej, co stanowi przesłankę wymienioną w art. 156 §1 pkt 2 K.p.a., która uzasadnia stwierdzenie nieważności tych aktów w trybie art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji - uwzględniwszy wskazania sformułowane w niniejszym wyroku - umorzy prowadzone dotychczas postępowanie w sprawie uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, które wszczął z urzędu w dniu 14 lutego 2012 r., a następnie rozważy potrzebę ewentualnego ponownego uruchomienia wobec niego takiej procedury - w odniesieniu do świadczeń za późniejsze okresy, do których prawo powstało po 1 stycznia 2012 r.
Zważywszy wszystkie przywołane wyżej okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 132, art. 135 i art. 145 §1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z okolicznością, o której mowa w art. 156 §1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, orzekł jak w sentencji wyroku.
O wykonaniu zaskarżonej decyzji rozstrzygnięto na podstawie art. 152 p.p.s.a.