Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta C. na podstawie art. 104, art. 107, art. 109 i art. 162 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 16, art. 20 ust. 2, ust. 3 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) stwierdził wygaśnięcie z dniem [...] decyzji nr [...] z dnia [...] oraz odmówił od dnia [...] prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla M.F. na M.C. W uzasadnieniu orzeczenia podniesiono, iż powodem stwierdzenia wygaśnięcia decyzji była śmierć M.C. [...].
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M.F. wskazując, że od dnia [...] do [...] jej podopieczna M.C. przebywała w szpitalu. W tym okresie odwołująca poniosła koszty wymagane przez szpital – zakup pasa brzusznego uciskowego – [...] zł, środków pielęgnacyjnych – [...] zł oraz opłaciła dyżur nocny pielęgniarki – [...] zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Podkreśliło, iż zasiłek pielęgnacyjny jest ściśle związany z podmiotem, na rzecz którego jest przyznawany. Natomiast art. 162 § 1 pkt 1 kpa przewiduje, że organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. Zdaniem Kolegium śmierć M.C. spowodowała konieczność stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego ze względu na jej bezprzedmiotowość.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.F. wyraziła swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia zarzucając mu niezgodność z prawem. Zdaniem skarżącej prawo nie powinno działać wstecz, czyli odmowa przyznania jej zasiłku nie może dotyczyć okresu – przed [...].
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Decyzje obu instancji muszą być wyeliminowane z obrotu prawnego, bowiem zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Otóż sprawa dotyczy zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego M.C. na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z ukończeniem przez nią [...] lat. Zasiłek ten przyznano jej decyzją z dnia [...]. Wprawdzie adresowano ją do opiekuna prawnego M.C. – M.F., jednak w świetle wymienionej ustawy nie ulega wątpliwości, że uprawnioną osobą do zasiłku pielęgnacyjnego była M.C. Zasiłek ten jest świadczeniem ściśle związanym z osobą uprawnioną, a zatem śmierć tej osoby nie rodzi żadnych przekształceń podmiotowych, lecz prawo do owego zasiłku wygasa z mocy prawa z chwilą śmierci uprawnionego. Tym samym stwierdzenie wygaśnięcia pierwotnej decyzji dopiero z dniem [...] nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 162 kpa i art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skoro M.C. zmarła już w dniu [...].
Tym bardziej rażąco wadliwe jest drugie rozstrzygnięcie zawarte w decyzji I instancji, a utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją. Z urzędu odmówiono nim prawa do zasiłku dla M.F. na M.C. od dnia [...].
Otóż, jak już wcześniej podano, M.F. była opiekunem prawnym
M.C., jako osoby [...], a więc jej przedstawicielem ustawowym i jedynie w takiej roli występowała w postępowaniu o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Z istoty opieki ustanowionej dla osoby dorosłej wynika, że w każdym razie ustaje ona z mocy prawa z chwilą śmierci podopiecznego. Od tego też momentu nie może opiekun występować w postępowaniu administracyjnym na rzecz zmarłego podopiecznego. Z racji bycia opiekunem nie ma ona też samoistnych uprawnień w sferze prawnej przysługującej poprzednio podopiecznemu. W tej sytuacji, skoro zasiłek przysługiwał M.C., to jej śmierć spowodowała wygaśnięcie prawa do tego świadczenia i wygaśnięcie przedstawicielstwa ustawowego, ale nie miała żadnego związku z sytuacją prawną opiekuna w zakresie prawa do omawianego zasiłku. W tej sytuacji odmowa przyznania jej zasiłku mogłaby zaistnieć tylko wówczas, gdyby sama się ubiegała o niego, co jednak nie miało miejsca, skoro w sprawie chodziło o zasiłek na rzecz M.C.
Rozstrzygnięcie o prawie do zasiłku bez wniosku strony rażąco naruszyło art. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jeżeli zaś intencją organów była odmowa przyznania zasiłku na rzecz M.C., za okres przypadający po jej śmierci, to doszło do rażącego naruszenia art. 16 tej ustawy, bowiem decyzja w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego może być wydawana jedynie wobec osoby żyjącej.
W rezultacie organy administracyjne mogły jedynie rozważyć stwierdzenie wygaśnięcia prawa do zasiłku na rzecz M.C. z dniem jej śmierci. Zważyć jednak wypadnie, że podkreślana w zaskarżonej decyzji bezprzedmiotowość postępowania nie jest wystarczającą przesłanką stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w oparciu o art. 162 § 1 pkt 1 kpa. Dopuszcza on takie rozstrzygnięcie, gdy nakazuje go przepis prawa, albo gdy leży to w interesie społecznym lub interesie strony. W rozpoznawanym przypadku nie ma przepisu rodzącego taki obowiązek, a interes strony odpada. Pozostaje więc jedynie wzgląd na interes społeczny. W sytuacji, gdy prawo do zasiłku było ściśle związane z osobą zmarłej, to po jej śmierci nie ma już żadnej strony, do której mogłaby zostać adresowana decyzja stwierdzająca wygaśnięcie pierwotnej decyzji. Trudno w takiej sytuacji dopatrywać się interesu społecznego w tym, by podejmowana była decyzja bez adresata, a sporządzona jedynie do akt sprawy w celach porządkowych.
Taki sam walor posiadałoby zwyczajne odnotowanie w tych aktach faktu śmierci strony, co jest wystarczające do zaprzestania wypłaty zasiłku, zgodnie zresztą z wnioskiem Domu Pomocy Społecznej dla Dorosłych w C. z dnia [...].
Ostatnio podniesione okoliczności mogą mieć znaczenie dla dalszych działań organu I instancji. Natomiast z wcześniej wyłuszczonych powodów orzeczono o stwierdzeniu nieważności decyzji obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.).
SW