Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...], którą ustalono iż w okresach od 1 października 2008 r. do 31 czerwca 2009 r. oraz 1 sierpnia 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. R.P. pobrał nienależnie świadczenia rodzinne w wysokości 480 zł w postaci zasiłków rodzinnych na córkę M.P. w kwocie 48 zł miesięcznie przyznanych decyzją z dnia [...]r. nr [...] oraz zażądano zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami.
Rozstrzygnięcie to wydano w oparciu o następujący stan faktyczny oraz argumentację prawną.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta R., działając na podstawie art. 104, art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., uchylił w całości decyzję ostateczną z dnia [...] r. nr [...], na mocy której ustalono prawo R.P. do świadczeń rodzinnych na córkę M.P. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 48 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008r do 31 sierpnia 2009 r. a następnie, na wniosek z dnia 31 października 2008 r., ustalił prawo R.P. do świadczeń rodzinnych na córkę M.P. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 48 zł na okres od 1 lipca 2009 r. do 31 lipca 2009 r. oraz odmówił ustalenia w/wym. prawa do świadczeń rodzinnych na M.P. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 czerwca 2009 r. i od 1 sierpnia 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r.
Następnie, po wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta R., na podstawie art. 104 k.p.a., art. 20 ust. 2, 3 i 4 w zw. z art. 3 pkt 11, art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1, ust. 6 - 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r Nr 139, poz. 992 ze zm.) ustalił, iż w okresach od 1 października 2008 r. do 31 czerwca 2009 r. oraz 1 sierpnia 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. R.P. pobrał nienależnie świadczenia rodzinne w wysokości 480 zł w postaci zasiłków rodzinnych na córkę M.P. w kwocie 48 zł miesięcznie przyznanych decyzją z dnia [...]r. oraz zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami. Zdaniem organu świadczenia wypłacone stronie we wskazanym okresie w kwocie 480 zł należało uznać na nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż zostały przyznane na podstawie decyzji, która została uchylona w wyniku wznowienia postępowania a następnie stronie odmówiono prawa do świadczeń rodzinnych w tym okresie.
Z treści uzasadnienia tej decyzji wynikało również, że powodem odmowy ustalenia R.P. prawa do świadczeń rodzinnych we wspominanej decyzji z dnia [...]r. było uzyskanie przez niego dochodu z tytułu zatrudnienia w firmie "[...]" z dniem [...] r. oraz w firmie "A" S.J. i związane z tym przekroczenie kryterium dochodowego.
W odwołaniu od powyższej decyzji R.P. wskazał, że organ I instancji znał wszelkie okoliczności sprawy, a błędne ustalenia co do okresu jego zatrudnienia nie mogą skutkować wydaniem niekorzystnego rozstrzygnięcia. Podniósł, że przyjęte przez organ ustalenia nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Stwierdził, iż brak zaskarżenia przez niego decyzji z dnia [...] r. nie oznacza, że zgodził się z argumentacją zawartą w treści rozstrzygnięcia z [...]r. Podniósł jednocześnie, że nie został prawidłowo poinformowany o obowiązkach dotyczących zgłoszenia organowi zmian w sytuacji dochodowej. W ocenie odwołującego obecne pouczenie o możliwości składania wniosku o umorzenie zadłużenia dowodzi celowego nakłaniania go do polubownego załatwienia sprawy w sposób niekorzystny dla niego.
Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 i ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu łącznie z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Jednocześnie organ przywołał treść art. 30 ust. 2 tej ustawy podkreślając, że zgodnie z jego punktem 4 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Kolegium stwierdziło, że w sprawie wystąpiła przesłanka nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z art. 30 ust. 2 pkt 4, gdyż świadczenia rodzinne w okresach od 1 października 2008 r. do 31 czerwca 2009r oraz od 1 sierpnia 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. zostało wypłacone R.P. na podstawie decyzji, która została uchylona w wyniku wznowienia postępowania a następnie odmówiono stronie prawa do świadczeń rodzinnych we wskazanym okresie. Ponadto Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji dotyczące określenia wysokości kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach R.P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji ewentualnie jej zmianę. Podkreślił, że błędne ustalenia co do okresu jego zatrudnienia niezgodne z zebranym materiałem dowodowym nie mogły skutkować wydaniem kolejnej niekorzystnej dla niego decyzji. Podniósł, że w 2009 r. nie pobierał i nie uzyskiwał żadnego dochodu w firmie "B", jego podpisy zostały sfałszowane, a sprawa w tym przedmiocie toczy się w Prokuraturze Rejonowej w R. Jednocześnie skarżący podtrzymał wcześniejsze wywody zaprezentowane w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie organu odwoławczego podniesione przez stronę okoliczności nie odnoszą się do niniejszego postępowania, lecz poprzedzającej to postępowanie decyzji nr [...] z dnia [...] r. wydanej w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., która jest decyzją ostateczną, gdyż skarżący nie wniósł od niej odwołania.
W piśmie procesowym z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o zawieszenie postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. We wniosku podniesiono, że postępowanie dotyczące zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wynika z ostatecznej decyzji z dnia [...] r., w której wskazano, że skarżący uzyskiwał dochody z umowy zlecenia, zawartej w okresie od [...] r. do [...] r., a nie jak podnosił skarżący od [...] r. do [...] r. Tymczasem skarżący złożył zawiadomienie do Prokuratury Rejonowej w R. o sfałszowaniu jego podpisów pod umowami zlecenia za sporny okres. W przypadku ustalenia, że podpisy pod umowami zostały sfałszowane, otwiera się zatem możliwość wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej z dnia [...] r., na podstawie której wydano decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, będącą przedmiotem obecnej skargi, co oznacza, że odpadnie wówczas przyczyna wydania zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2010 r. Sąd odmówił zawieszenia postępowania sądowego.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącego poparł skargę oraz złożył do akt postanowienie Prokuratury Rejonowej w R. z dnia [...] r. o umorzeniu dochodzenia prowadzonego w sprawie podrobienia podpisów R.P. na umowach zlecenia zawartych pomiędzy nim a firmą "[...]" z dnia [...] r. i z [...]r., tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k., wobec nie wykrycia sprawcy przedmiotowego przestępstwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie przyjdzie wskazać, iż stosownie do brzmienia art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r. Nr 270), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, w tym wydawanych przez organy administracji decyzji. Kontrola ta przeprowadzana jest pod względem zgodności z obowiązującym prawem. Wyłącznie w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy Sąd kontrolujący decyzję władny jest ją wzruszyć (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Przy czym Sąd, zgodnie z art. 134 wyżej powołanej ustawy bierze pod uwagę zarzuty zawarte w skardze, a także bada sprawę z urzędu.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona przez Sąd w oparciu o powyższe uregulowania nie pozwoliła na stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji wydaną w przedmiocie zwrotu przez R.P. pobranych w okresie od 1 października 2008 r. do 31 czerwca 2009 r. oraz 1 sierpnia 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. świadczeń rodzinnych w kwocie 480 zł w postaci zasiłków rodzinnych na córkę M.P. wraz z ustawowymi odsetkami. Zdaniem organów obydwu instancji, uzyskane w tym zakresie przez stronę kwoty stanowią bowiem świadczenie nienależnie pobrane. W ocenie Sądu taką ocenę należy uznać za trafną.
Podstawę działania organów stanowił przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu.
Definicja świadczenia nienależnie pobranego została natomiast zawarta w art. 30 ust. 2 przywołanej wyżej ustawy. Zgodnie z jego treścią, za takie świadczenia uważa się świadczenia: wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (pkt 1), przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (pkt 2), wypłacone w przypadku podlegania ustawodawstwu innego państwa w zakresie świadczeń w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (pkt 3), przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego (pkt 4).
W niniejszej sprawie organy przyjęły, że stan faktyczny sprawy wyczerpuje przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z taką oceną należało się zgodzić. Przepis ten określa dwie sytuacje, w których świadczenie uznaje się za nienależne. Obydwie odnoszą się do stanu, kiedy decyzja o przyznaniu świadczeń została ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego w nadzwyczajnych trybach postępowania: w pierwszej z nich - w wyniku stwierdzenia nieważności z przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., natomiast w drugiej - z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi samodzielną podstawę do uznania świadczenia za nienależne w sytuacji, gdy w sprawie wydano już decyzję stwierdzającą nieważność albo decyzję uchylającą wcześniej wydaną decyzję o przyznaniu świadczeń i orzeczono o odmowie ich udzielenia. Powyższe prowadzi do wniosku, że organ administracji publicznej jest w tym zakresie związany decyzjami wydanymi wcześniej w nadzwyczajnych trybach postępowania, co oznacza, że w sprawie nienależnie pobranych świadczeń jest obowiązany wydać decyzję, jeśli zostały spełnione przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy.
Ustawodawca nie pozostawił bowiem organowi jakiejkolwiek swobody w tym zakresie. Innymi słowy postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest postępowaniem następczym, odrębnym od postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności bądź uchylenia decyzji przyznających świadczenie.
Okolicznością bezsporną jest, że sprawa przyznania skarżącemu świadczeń rodzinnych w okresie od 1 października 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. była przedmiotem postępowania wznowieniowego, w wyniku którego wydana została decyzja z dnia [...] r. uchylająca decyzję z dnia [...] r. o ustaleniu prawa skarżącego do świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku rodzinnego i orzekająca o odmowie ustalenia prawa do tego świadczenia. Skarżący nie kwestionował tej decyzji w trybie złożenia odwołania, a zatem jest ona ostateczna i pozostaje w obrocie prawnym. Dopóki nie zostanie z obrotu prawnego wyeliminowana wiąże organy i Sąd, który nie może oceniać w niniejszym postępowaniu kwestii prawidłowości jej wydania, a więc kwestii uchylenia decyzji z dnia [...] r. przyznającej skarżącemu prawo do zasiłku rodzinnego jak też kwestii odmowy przyznania tego świadczenia.
Nie ulega wątpliwości, że zaskarżona decyzja jest następstwem wcześniej podjętego rozstrzygnięcia z dnia [...] r. Skoro więc wyeliminowano ostateczną decyzję o przyznaniu świadczeń rodzinnych z obrotu prawnego i uznano, iż świadczenia te nie przysługiwały, to ich pobranie było nienależne. Sam fakt uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania i odmowy przyznania świadczenia, w świetle art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowi bowiem podstawę uznania przedmiotowego świadczenia za nienależnie pobrane. Jeżeli więc pobrano nienależnie świadczenia rodzinne, to stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych istnieje obowiązek ich zwrotu.
Zaskarżona decyzja nie ma zatem charakteru uznaniowego lecz jest determinowana treścią art. 30 ust. 2 pkt 4, co oznacza, że przy spełnieniu warunków tam wskazanych organ zobowiązany jest do określonego działania. Słusznie zatem Kolegium uznało, że wydanie rozstrzygnięcia z dnia [...] r. na mocy którego uchylono decyzję z dnia [...] r. i odmówiono ustalenia skarżącemu prawa do świadczeń rodzinnych za wskazany w nim okres stanowiło podstawę uznania tego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane, a zaskarżona decyzja jest tylko następstwem tego rodzaju rozstrzygnięcia.
W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego i prawnego przyjąć więc należało, iż organy obu instancji będąc związane wskazanymi wyżej przepisami prawa mogły wydać tylko takie decyzje jakie zostały podjęte.
Odnosząc się do zarzutów skargi należy stwierdzić, że okoliczności w niej podniesione w kwestii błędnych ustaleń co do okresów zatrudnienia oraz uzyskiwanego dochodu dotyczą ostatecznej decyzji z dnia [...] r., od której skarżący nie wniósł odwołania. Dopóki decyzja ta nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego z wykorzystaniem trybów nadzwyczajnych, wywołuje określone skutki prawne. Postanowienie Prokuratury z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania w przedmiocie podrobienia podpisów na umowach zlecenia, stanowić może podstawę do wszczęcia postępowania w trybie wznowieniowym w przedmiocie wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej z dnia [...] r. Okoliczność ta nie stanowi natomiast przyczyny wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją, która uzasadniałaby jej uchylenie przez Sąd w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. Dopiero wyeliminowanie decyzji z dnia [...] r. z obrotu prawnego stworzy możliwość wszczęcia postępowania w stosunku do zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Przyjdzie jednocześnie wskazać, że Sąd sprawuje kontrolę decyzji administracyjnych jedynie co do ich zgodności z prawem, co oznacza, że musi brać pod uwagę stan istniejący w chwili wydania zaskarżonej decyzji.
Sąd nie może natomiast uznać stanu naruszenia prawa, jeśli okoliczność wzruszenia wydanej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. nie istniała w momencie jej wydania (por. wyrok NSA z dnia 6 stycznia 1999 r. sygn. akt III SA 4728/97, publ.: OSP z 2000 r. nr 1 poz. 16 oraz glosa J. Zimmermanna do tego wyroku).
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wydane w sprawie decyzje nie naruszają prawa, zatem skarga, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.