Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] nr [...] stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta Miasta B. nr [...] (błędnie określając datę decyzji jako [...], zamiast [...]), wydanej w przedmiocie przyznania prawa do świadczeń rodzinnych na dzieci skarżącej E.F.; J.F., N.F. i M.F.
W wyniku rozpoznania wniosku E.F. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...]. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w dniu [...] do organu I instancji wpłynęło pismo Zastępcy Dyrektora Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...], z którego wynika, że w sprawach dotyczących uprawnień E.F. do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2013/2014 mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych. Organ dodał, że z informacji przekazanej przez brytyjską instytucję właściwą w zakresie świadczeń rodzinnych wynika, iż P.G. od [...] wykonuje działalność zawodową na terenie Wielkiej Brytanii. Organ odwoławczy wskazał, że w związku z powyższym ustalono, że w przedmiotowej sprawie od dnia [...] P.G. w zakresie świadczeń rodzinnych podlega ustawodawstwu innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Organ stwierdził, że na mocy przepisów wspólnotowych (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 883/2004 z dnia 29.04.2004r.) P.G. był uprawniony do ubiegania się w Wielkiej Brytanii o świadczenia rodzinne w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jakby zamieszkiwali na terytorium tego państwa. Następnie wskazał, że wobec powyższego, w przedmiotowej sprawie od dnia [...] mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przytoczył art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że w związku z zaistniałą sytuacją - zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych - organem właściwym do prowadzenia postępowania w tej sprawie i do wydania decyzji był Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w K., który pełni funkcje instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczpospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Podniósł, że z tego powodu, decyzja Prezydenta B. z dnia [...] została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości i dlatego należało stwierdzić jej nieważność (art. 156 § 1 pkt 1 kpa). Podkreślił, że przepisy o właściwości mają charakter bezwzględnie obowiązujący oraz że art. 19 kpa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek przestrzegania z urzędu właściwości rzeczowej, miejscowej i instancyjnej. Dodał, że obowiązek ten ciąży na organie w momencie wszczęcia postępowania, jak również w każdym stadium postępowania administracyjnego. Ponadto podniósł, że organ niewłaściwy nie dysponuje zdolnością prawną do prowadzenia postępowania i podjęcia aktu jurysdykcyjnego rozstrzygającego o prawach i obowiązkach stron.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca E.F. wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Podniosła zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania. Wskazała, że P.G. - ojciec jej dziecka, nie jest i nigdy nie był członkiem jej rodziny. Wyjechał do Anglii przed urodzeniem się dziecka i nie interesował się jego losem. Nie chciał uznać dziecka za swoje ani nie łożył na jego utrzymanie żadnych środków. Nie dążył nawet do poznania syna, a jego ojcostwo zostało ustalone sądownie po wielu miesiącach i rozprawach – z końcem [...] roku. Dodała, że jednocześnie zostały ustalone alimenty, których P.G. nie płacił aż do roku [...] i wobec tego - od [...] zaczęła pobierać alimenty z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca wskazała, że dotychczas P.G. nie uregulował zaległości względem funduszu alimentacyjnego oraz względem dziecka z ubiegłych lat, które opiewają łącznie na kwotę kilkunastu tysięcy złotych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia [...] pełnomocnik skarżącej podniósł zarzut naruszenia przez organ, art. 23a ust. 2 w związku z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że ojciec nie wychowujący dziecka jest członkiem rodziny skarżącej i w związku z tym w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zarzucił również błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy i bezzasadne przyjęcie, że ojciec M.F. jest członkiem rodziny skarżącej.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącej wnosił i wywodził jak w skardze oraz w piśmie z dnia [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie, stwierdzić należało, że przy jej wydaniu – podobnie jak i przy wydaniu poprzedzającej ją decyzji tego samego organu z dnia [...] - doszło do naruszenia przepisów postępowania, polegającego na braku wskazania istotnych w sprawie ustaleń i wniosków. Wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Podstawę wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. rozstrzygnięcia w tej sprawie, tj. stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta B. w przedmiocie przyznania skarżącej prawa do świadczeń rodzinnych, stanowił art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., według którego, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości.
Organ odwoławczy uznał bowiem, że w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Przytoczył art. 23a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114) i stwierdził, że zgodnie z art. 21 tej ustawy - organem właściwym do prowadzenia postępowania w tej sprawie i do wydania decyzji był Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w K., który pełni funkcje instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczpospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podniósł, że z tego powodu, decyzja Prezydenta Miasta B. została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości i należało stwierdzić jej nieważność.
Wobec tego podkreślenia wymagało, że zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa.
Według zaś art. 23a ust. 4 cytowanej ustawy, w przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21.
Wymieniony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, art. 23a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczy przypadku wyjazdu członka rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych, do państwa, o którym mowa w ust. 1 - po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.
Wskazując powyższe przepisy organ uznał, że w niniejszej sprawie od dnia [...] mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż od tej daty działalność zawodową na terenie Wielkiej Brytanii wykonuje P.G. (który – jak wynika z akt administracyjnych, gdyż nie ma o tym mowy w obu decyzjach - jest ojcem M.F., tj. syna skarżącej). Jak organ wskazał w decyzji - w związku z tym ustalił, że w przedmiotowej sprawie od dnia [...] P.G. w zakresie świadczeń rodzinnych podlega ustawodawstwu innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że z powyższego stwierdzenia organ wyprowadził wniosek, iż w sprawie dotyczącej uprawnień E.F. do świadczeń rodzinnych na jej dzieci; J.F., N.F. i M.F. za okres zasiłkowy 2010/2011, mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i organem właściwym do prowadzenia postępowania i wydania decyzji jest Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w K. W tym zakresie, który dotyczył szczególnie istotnych stwierdzeń dla rozstrzygnięcia sprawy, organ całkowicie pominął wskazanie podstaw przytoczonego wniosku.
W szczególności nie wskazał, z jakich powodów uznał, że w sprawie w ogóle zaistniały przesłanki zastosowania art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Co do tej kwestii podkreślenia wymagało, że organ nie ustosunkował się do twierdzeń zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, według których skarżąca nie ma kontaktu z P.G. i nawet nie zna miejsca jego zamieszkania w Anglii. Jak podkreśliła, wyżej wymieniony ma sądownie uregulowane prawo do kontaktów z synem M. – cztery razy w roku i nawet tego nie wykorzystuje, a w konsekwencji syn nie zna swojego ojca.
Pomimo podniesienia powyższych argumentów we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ nie dokonał żadnych ustaleń w zakresie tego, czy w okresie zasiłkowym skarżąca była osobą samotnie wychowującą dzieci – w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Natomiast stwierdzenie tej okoliczności miało szczególnie istotne znaczenie w sprawie. W razie bowiem ustalenia, że skarżąca była osobą samotnie wychowującą dzieci, nie mógłby wystąpić w sprawie czynnik transgraniczny – skoro jest poza sporem, że zarówno skarżąca, jak i jej dzieci przebywały w Polsce. Z tego zatem powodu, w ogóle nie zaistniałaby podstawa zastosowania art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W wyniku przeprowadzenia kontroli w zakresie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tego samego organu, stwierdzić zatem należało, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, według których organ administracji jest zobowiązany podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz do wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej decyzji.
Natomiast brak wskazania przez organ – ustaleń i wniosków w wymienionym wyżej zakresie – zwłaszcza wobec ich kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia - stanowił istotne naruszenie przepisów postępowania.
Wobec tego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu administracji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.