Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r., nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy H. przyznał K.B. pomoc finansową w formie zasiłku celowego bezzwrotnego w wysokości 8.663 zł na usuwanie skutków trąby powietrznej z przeznaczeniem na odbudowę zniszczonego budynku mieszkalnego wskazując jednocześnie, że wyżej wymieniona kwota została stronie wypłacona w dniu [...] listopada 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że K.B. została poszkodowana w wyniku zdarzenia losowego w postaci trąby powietrznej, która przeszła przez miejscowość K. w dniu [...] sierpnia 2008 r. W wyniku nawałnicy został całkowicie zniszczony należący do niej budynek mieszkalny. Organ dokonał ustalenia rozmiarów szkody na kwotę 98.663 zł. i w czterech transzach wypłacił poszkodowanej pomoc finansową w postaci bezzwrotnych zasiłków celowych w wysokości pokrywającej wyżej wymienioną kwotę z przeznaczeniem na odbudowę zniszczonego budynku mieszkalnego.
Organ wyjaśnił, że K.B. uzyskała pomoc finansową w wysokości obejmującej pełną szacunkową wartość szkody. Jednocześnie wskazał, iż strona dodatkowo otrzymała, na mocy decyzji z dnia [...]r., nr [...] oraz [...], pomoc w wysokości odpowiednio 10.000 zł. oraz 1.500 zł. na usuwanie skutków trąby powietrznej. K.B. uzyskała również pomoc rzeczową. Ponadto otrzymała z CARITASU pustaki ścienne i stropowe oraz pomoc finansową na odbudowę domu. W dalszej kolejności organ wskazał, że w sprawie został powołany ponownie rzeczoznawca, który podtrzymał w całości swoją wycenę szkody dokonaną we wrześniu 2008 r. Wartość 1m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego oszacowana została przez rzeczoznawcę na kwotę 1.750 zł. Zgodnie z opinią rzeczoznawcy kwota ta obejmuje wykonanie wszystkich prac budowlanych, lecz nie uwzględnia całościowej modernizacji budynku. Organ wskazał, że koszt odbudowy budynku mieszkalnego należącego do K.B. wzrósł, bowiem przy odbudowie wykonano nowe fundamenty, a prace te nie były uwzględnione przez inspektorów Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w L. jako konieczne z uwagi na zniszczenia powstałe w wyniku przejścia trąby powietrznej. Organ wskazał również, że pomimo kilkukrotnych prób nie udało się uzyskać zgody właścicielki na wykonanie oględzin i pomiarów odbudowanego budynku mieszkalnego.
K.B. nie zgodziła się z wyżej opisaną decyzją i złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. wskazując, że powiadomienie o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zostało doręczone po dacie ustalonej na jego przeprowadzenie zatem strona nie została prawidłowo poinformowana o terminie w którym wywiad miał być przeprowadzony. Jednocześnie zaznaczyła, iż przedmiotem odwołania jest ustalenie kosztów i rozmiarów szkód spowodowanych przez żywioł, a nie oględziny odbudowanego domu. Wskazała, że ośrodek pomocy społecznej jest w posiadaniu faktur za częściowe prace wykonane w budynku, a przyznane środki nie wystarczyły na pokrycie kosztów wykonania instalacji wodno – kanalizacyjnej, elektrycznej, tynków wapiennych wewnętrznych, wykonania wylewki, zakupu kuchni węglowej, a prace te jak i urządzenia zostały już wykonane i zakupione. Zaznaczyła, że pomoc w wysokości 10.000 zł była przeznaczona dla osoby poszkodowanej i stanowiła tak zwaną pomoc doraźną otrzymywaną w krótkim czasie po tragedii.
Nie była to zatem pomoc z przeznaczeniem na odbudowę zniszczonego budynku. Odwołująca podała również, że pomoc otrzymana od CARITAS Diecezji [...] nie może być w żaden sposób łączona z pomocą udzielaną przez organy pomocy społecznej.
W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...]r. nr [...] działając w oparciu o regulację art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 40 ust. 2 i 2, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 7 pkt 2-15, art. 8 ust. 1 i art. 106 ustawy z dnia 20 marca 2004 r. o pomocy społecznej utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy wskazał, że strona zwróciła się do Wójta Gminy H. o przyznanie pomocy finansowej z powodu klęski żywiołowej, trąby powietrznej, która przeszła nad miejscowością K. w dniu [...] sierpnia 2008 r. Organ pomocy społecznej przeprowadził wywiad środowiskowy, z którego wynika, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jej jedynym źródłem dochodu jest emerytura w wysokości 778,14 zł. Kolegium wskazało, że komisja do spraw szacowania strat stwierdziła, iż w wyniku nawałnicy poważnemu uszkodzeniu uległ budynek mieszkalny parterowy, który został wyłączony z użytkowania.
Z protokołu wynika, że całkowitemu zniszczeniu uległ dach budynku, ściany zewnętrzne były spękane, ściany nośne zarysowane na nadprożach. Całkowicie zniszczone podłogi, stolarka okienna zewnętrzna i instalacja elektryczna. Budynek znajdował się w stanie zagrażającym zdrowiu i życiu ludzkiemu. Szacunkowe koszty naprawy poniesionych strat oceniono na kwotę 98.663 zł. Kolegium zaznaczyło, że odrębnymi decyzjami organ I instancji przyznał stronie pomoc w łącznej wysokości 108.532,40 zł. Natomiast skarżoną decyzją organ przyznał odwołującej kwotę 8.663 zł., która stanowiła ostatnią transzę szacunkowej wartości kosztów naprawy budynku. Organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazał, iż w toku ponownego rozpatrywania sprawy organ I instancji wystąpił do rzeczoznawcy powołanego do szacowania strat o ponowne przeanalizowanie wyceny szkody dokonanej we wrześniu 2008 r. Biegły podtrzymał w całości swój wcześniejszy szacunek wskazując, że został on wykonany zgodnie z obowiązującą procedurą opracowaną przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Wartość 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego oszacowana została przez rzeczoznawcę na kwotę 1.750 zł., która obejmuje wykonanie wszystkich prac budowanych, lecz nie uwzględnia całościowej modernizacji budynku. Nie uwzględniono między innymi kosztu zakupu kuchenki, wykonania instalacji elektrycznej itp. Organ zaakcentował, że w przypadku odwołującej koszt odbudowy budynku wzrósł z uwagi na wykonanie nowych fundamentów, które nie były uwzględnione przy szacowaniu strat i nie były zakwalifikowane jako zniszczenia powstałe w wyniku przejścia trąby powietrznej. Na podstawie powyższego Kolegium uznało za celowe przyznanie stronie pomocy w formie zasiłku celowego w wysokości 98.663 zł czyli, a więc obejmującej 100% wartości szacunkowej straty. Odrębnymi decyzjami organ I instancji przyznał stronie pomoc w wysokości 90.000 zł. Z kolei uchyloną decyzją z dnia [...]r. organ przyznał kwotę 8.663 zł. i po ponownym rozpoznaniu sprawy zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko przyznając ponownie pomoc w kwocie 8.663 zł., jako ostatnią transzę pomocy na usuwanie skutków trąby powietrznej.
Organ zaznaczył, iż dodatkowo (poza kwotą objętą kosztorysem) organ I instancji przyznał dwa zasiłki celowe bezzwrotne w kwocie 10.000 zł i 1.500 zł z przeznaczeniem na bieżące usuwanie skutków trąby powietrznej. Organ przytoczył treść art. 40 ustawy o pomocy społecznej oraz wskazał, że użycie w powołanym przepisie ustawy zwrotu "może być przyznany" świadczy o tym, że przyznanie pomocy społecznej jest instytucją uznaniową. Kolegium podkreśliło, iż osoba występująca o pomoc finansową ze środków publicznych zobowiązana jest do współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (art. 11 ust.2 ustawy). Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowej sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się udzielenia świadczenia.
Brak zatem współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. W ocenie kolegium nie budzi wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym jest odmowa umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Organ podał, ze w rozpoznawanej sprawie strona w dniu [...] czerwca 2009 r. uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania odmawiając wpuszczenia pracowników do wewnątrz budynku. Celem tego wywiadu miała być ocena odbudowy zniszczonego budynku oraz sposobu wykorzystania otrzymanych środków z pomocy społecznej.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. nie odniosło się do argumentów strony zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Pełnomocnik zaakcentował ponownie, że nie mógł stawić się na termin wyznaczony na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego bowiem zawiadomienie o tym terminie odebrał po jego upływie. Wskazał również, że udokumentował koszty naprawy przedłożonymi do organu I instancji fakturami dlatego nie do przyjęcia jest argument Kolegium dotyczący braku współpracy z pracownikami socjalnymi. Podał ponadto, iż w opinii rzeczoznawcy wskazano, że budynek został zakwalifikowany jako szkoda całkowita dlatego dziwi go nieuwzględnienie przez organy administracji kosztów budowy fundamentów, tym bardziej, że rzeczoznawca wyliczył szacunkową wartość szkody.
Pełnomocnik zaznaczył również, że w dzisiejszych czasach posiadanie instalacji elektrycznej, instalacji wodno kanalizacyjnej, wykonanie posadzki oraz wykonanie tynków wapiennych w domu to jest minimum dla osoby 80 letniej, która niestety nie posiada własnych środków na pokrycie kosztów tychże prac.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. przytoczyło argumentację powołaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji podkreślając, iż organ I instancji przyznał skarżącej pomoc w formie zasiłku celowego, którego wysokość obejmowała całość szacunkowej wartości szkody. Organ wskazał, że przyznana pomoc nie musi zaspokoić wszystkich potrzeb rodziny. Ma ona na celu umożliwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których rodzina nie jest w stanie pokonać, korzystając z własnych środków, możliwości i uprawnień. Jednocześnie Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie strona uniemożliwiła pracownikom socjalnym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego mającego na celu ocenę odbudowy budynku oraz sposobu wykorzystania przyznanych przez organ środków z pomocy społecznej. Takie działanie strony uprawnia natomiast organ do odmowy udzielenia pomocy, a w niniejszej sprawie do przyznania tejże pomocy w takiej wysokości, jaka wynika z dowodów, które zostały w sprawie zgromadzone.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie godzi się podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z brzmienia art. 145 §1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym kontekście uznano, że skarga K.B. nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając legalność zaskarżonego orzeczenia wskazać należy, że zapadło ono na skutek przeprowadzenia potrzebnych do rozstrzygnięcia sprawy dowodów, właściwej ich oceny, poprawnych rozważań faktycznych, które znalazły dostateczny wyraz w jej motywach. Wydając w sprawie decyzje organy działały zgodnie z zasadami procedury administracyjnej.
W sprawie skarżącej zostało przyznane świadczenie w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na odbudowę budynku mieszkalnego, który uległ zniszczeniu w skutek przejścia trąby powietrznej w dniu [...] sierpnia 2008 r. Świadczenie to przyznawane jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115, poz. 728). W art. 2 wskazanej ustawy zawarta jest zasada pomocniczości, zgodnie z którą pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie samodzielnie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości.
Zgodnie z regulacją art. 8 ust. 1 powołanej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje:
- - osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej";
- - osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie";
- - rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" przy jednoczesnym wystąpieniu jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 3 cytowanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ich ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, ciężkiej choroby. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione przez organ, jeżeli odpowiadają celom mieszczącym się w możliwościach pomocy społecznej.
Stosownie natomiast do treści art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może zostać przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek ten może być przyznany przez organy pomocy społecznej niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Świadczenie to jest świadczeniem doraźnym, ukierunkowanym na określony cel. W niniejszej sprawie celem tym była odbudowa zniszczonego budynku mieszkalnego. Przy czym, jak wynika z opinii w sprawie ustalenia rozmiarów szkody spowodowanej wichurą na nieruchomości stanowiącej własność K.B. szacunkowa wartość szkody wyniosła 98.663 zł. Z protokołu ustalenia szkód nieruchomości z dnia [...] września 2008 r. wynika, że zniszczony budynek mieszkalny miał 42,39 m2 powierzchni użytkowej i składał się z dwóch pokoi, sieni i wc. Biegły, jako cenę zastąpienia 1 m2 powierzchni użytkowej budynku wskazał kwotę 1.750 zł i kwota ta została przyjęta dla celu obliczenia wysokości pomocy jaka winna zostać stronie udzielona na odbudowę zniszczonego budynku.
Jednocześnie zaznaczyć należy, że z akt administracyjnych wynika, iż skarżąca otrzymała od organów pomocy społecznej wsparcie w wysokości szacowanej wartości szkody. Jednocześnie organ pomocy społecznej przeznaczył dla niej środki finansowe w celu naprawy budynku gospodarczego oraz ogrodzenia. Przy czym podkreślić należy, że wysokość przyznanego świadczenia ma charakter uznaniowy i z jednej strony uzależnione jest od możliwości finansowych organu administracji z drugiej natomiast zależne jest od potrzeb rodziny ubiegającej się o udzielenie pomocy.
Ponadto pomoc ta jest przyznawana, w sytuacji w której rodzina w ramach własnych uprawnień i możliwości nie jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudnej sytuacji w której się znalazła. W niniejszej sprawie natomiast, jak wynika z oświadczeń pełnomocnika skarżącej, instalacja wodno - kanalizacyjna, elektryczna zostały wykonane, pomimo, że środki przyznane przez organ pomocy społecznej na wykonanie tych prac nie wystarczyły. Ponadto pełnomocnik oświadczył, że zakupiona została kuchnia węglowa, wykonano posadzki oraz wewnętrzne tynki. Zatem przyjąć należy, że strona w ramach własnych uprawnień i możliwości p[przezwyciężyła trudną sytuację życiową w której się znalazła.
W ocenie Sądu przyznana stronie kwota 98.663 zł. tytułem odbudowy zniszczonego budynku mieszkalnego była wystarczająca. Kwestionowana w niniejszym postępowaniu decyzja przyznawała stronie ostatnią transzę pomocy i obejmowała kwotę 8.663 zł. Wysokości przyznanej skarżoną decyzją pomocy wynikała z ustaleń, jakie zostały przez organy administracji poczynione w toku postępowania administracyjnego. Wskazać w tym miejscu przyjdzie, że w toku postępowania sama skarżąca, ani jej pełnomocnik nie kwestionowali ustaleń wynikających z opinii biegłego rzeczoznawcy, czy protokołu szacowania szkody.
Przy czym postawa skarżącej, która uniemożliwiła dokonanie oględzin odbudowanego budynku przez pracowników socjalnych mogłaby stanowić podstawę odmowy przyznania jej wnioskowanego świadczenia. W niniejszej sprawie tak się jednak nie stało bowiem skarżąca otrzymała pomoc w wysokości odpowiadającej szacowanej szkodzie zatem fakt powiadomienia pełnomocnika skarżącej o terminie przeprowadzenia wywiadu już po jego upływie nie ma wpływu na ocenę prawidłowości prowadzonego postępowania.
Jak już wyżej wskazano pomoc przyznawana na podstawie art. 40 ustawy o pomocy społecznej ma charakter pomocy doraźnej na cel, którym była odbudowa zniszczonego przez wichurę budynku. W ocenie Sądu organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i na ich podstawie wydały prawidłowe rozstrzygnięcie w granicach uznania administracyjnego.
Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy - zdaniem Sądu - skarga K.B. nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych.
Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji stosując art. 151 P.p.s.a.