Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Nr [...] z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, uchyliło w całości decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. Nr [...] z dnia [...]r. o odmowie przyznania H. J. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup leków, odzieży oraz remont mieszkania i orzekło o przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskiem z dnia [...]r. H. J. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o zasiłek celowy na zakup leków, odzieży oraz remont mieszkania. Decyzją z dnia [...]r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na zaspokojenie wnioskowanych potrzeb. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono m.in., że dochód strony stanowi kwota 948,44 zł natomiast miesięczne wydatki wynoszą 896, 34 zł bez uwzględnienia wydatków na leki (w lutym 154,66 zł). Wskazano na fakt samotnego zamieszkiwania strony w dużym mieszkaniu (78m2), akcentując wysokie koszty jego utrzymania jak również niemożliwość uzyskania dodatku mieszkaniowego. Zaznaczono, że strona wprawdzie deklaruje sprzedaż mieszkania jednakże dopiero po przeprowadzeniu remontu, na który nie ma środków, a zatem takim postępowaniem nie wykorzystuje własnych możliwości dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych.
Organ pierwszej instancji stwierdził, że strona nie spełnia wymagań do uzyskania zasiłku celowego specjalnego. Ponadto mając na uwadze stale wzrastającą liczbę wniosków o pomoc, gdy wnioskodawcy znajdują się w znacznie gorszej sytuacji dochodowej, przy porównywalnej sytuacji zdrowotnej uznano, że przyznanie stronie specjalnego zasiłku celowego naruszałoby zasady sprawiedliwości społecznej.
W wyniku rozpoznania wniesionego przez H. J. odwołania, w którym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że strona jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w lokalu własnościowym o powierzchni 78m2. Dochód strony wynosi 948,44 zł, na który składa się renta inwalidzka w wysokości 673,44 zł oraz odszkodowanie z ZUS w wysokości 275 zł.
Następnie wyjaśniono zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, w tym celowego specjalnego, akcentując, iż organ ma możliwość - prawo, a nie obowiązek przyznania zasiłku celowego osobom, które zwróciły się ze stosownym wnioskiem. Jednakże w związku z odmową przyznania wnioskowanego przez stronę zasiłku uznano za konieczne ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego w znacznym zakresie. Zdaniem Kolegium z akt sprawy nie wynika czy organ pierwszej instancji w ogóle zbadał sytuację strony w zakresie istnienia potrzeby zapewnienia niezbędnego ubrania.
Natomiast do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy udzielenie niezbędnego ubrania osobom tego pozbawionym. Organ odwoławczy zaznaczył, że w przypadku stwierdzenia niezaspokojonej potrzeby w tym zakresie, odmawiając prawa do zasiłku celowego organ powinien wskazać inną możliwość zapewnienia niezbędnego ubrania.
Kolegium uznało także, że organ pierwszej instancji powinien wyznaczyć stronie realny termin do sprzedaży mieszkania i nabycia lokalu stosownie do jej potrzeb oraz środków finansowych jakimi dysponuje. Dopiero wykazywana przez stronę bierność w tym zakresie skutkować powinna konsekwencjami wynikającymi z treści art. 11 ust. 2, o czym strona powinna zostać pouczona.
Ponadto, zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji nie wyjaśnił z jakich powodów uznał, że strona nie znajduje się w szczególnej sytuacji, o której mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium wskazało na brak przeprowadzenia z udziałem strony pełnej analizy wydatków, która powinna zostać przez nią podpisana. Natomiast wynikająca z uzasadnienia decyzji kwota miesięcznych wydatków wskazywała, że przekraczają one wysokość środków finansowych jakimi strona dysponuje.
W ocenie Kolegium podniesione okoliczności uzasadniają konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w znacznym zakresie oraz uniemożliwiają Kolegium podjęcie rozstrzygnięcia merytorycznego w oparciu o przedstawiony materiał dowodowy.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H. J. wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Stwierdziła, iż wie, że w sprawie został źle przeprowadzony wywiad przez pracownika socjalnego, który uznał ją za osobę prawie zdrową. Tymczasem jej sytuacja zdrowotna jest bardzo zła, bowiem cierpi na wiele poważnych schorzeń. Wskazała, iż jej stan zdrowia pogorszył się, gdyż nie miała pieniędzy na wykupienie leków oraz na odpowiednią dietę. Podniosła, że pieniądze z PZU dostaje co 3 miesiące. Za nieprawdziwe uznała twierdzenie, że nic nie robi w sprawie mieszkania, gdyż najpierw musi wymeldować syna. Zdaniem skarżącej skarga jest uzasadniona, bowiem do tej pory nie uzyskała żadnej pomocy, zaś dotychczasowe działania organów miało na celu zniechęcenie jej do jakichkolwiek działań. Do skargi skarżąca załączyła kserokopie zawiadomienia z dnia [...]r. o wszczęciu postępowania w sprawie wymeldowania R. D. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem.
Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 ze zm. - w skrócie k.p.a.), który normuje rozstrzygnięcie organu odwoławczego, określone mianem decyzji kasacyjnej. Stosownie do treści art. 138 § 2 k.p.a., możliwość uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy objętej rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji, występuje wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części.
W ocenie Sądu, wskazany przepis znalazł w przedmiotowej sprawie prawidłowe zastosowanie zaś organ odwoławczy, w sposób właściwy skorzystał z uprawnień kasacyjnych, uzasadniając wydane w tym zakresie rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy słusznie bowiem stwierdził, że przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie wyjaśniające dotknięte było uchybieniami, związanymi z niedostatecznie wnikliwym ustaleniem stanu faktycznego sprawy w zakresie oceny wystąpienia przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podjęcie zaś decyzji przez organ pierwszej instancji bez przeprowadzenia należytego postępowania wyjaśniającego, nie może być sanowane w postępowaniu odwoławczym, ponieważ naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności, której istota polega na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy.
Przede wszystkim należy wskazać, że strona ubiegała się o zasiłek celowy na zakup leków, odzieży oraz remont mieszkania. Na mocy natomiast art. 8 ust. 1 omawianej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Z treści materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że strona skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochodem strony jest świadczenie rentowe oraz odszkodowanie z PZU w łącznej wysokości 954, 48 zł. Zatem oczywistym jest, że w przypadku strony skarżącej mamy do czynienia z przekroczeniem ustawowego kryterium dochodowego.
Niemniej jednak stosownie do art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:
- 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;
- 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.
Z powyższego wynika zatem, iż świadczenie w formie zasiłku celowego specjalnego może być przyznane w razie zaistnienia kumulatywnie dwóch przesłanek, a mianowicie szczególnie uzasadnionego przypadku oraz dochodu strony przekraczającego ustawowe kryterium dochodowe. Decyzja wydawana w oparciu o tenże przepis prawa ma charakter decyzji uznaniowej, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się wnioskodawca, winna być oceniana przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku.
Przyjdzie wskazać, że u podstaw przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy dotyczącej załatwienia wniosku strony o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków, odzieży oraz remontu mieszkania był przede wszystkim fakt stwierdzenia, iż organ I instancji nie wyjaśnił z jakich powodów uznał, że skarżąca nie znajduje się w szczególnej sytuacji uzasadniającej przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Jest to o tyle istotne, że organ ten w zakresie ustalenia wystąpienia w sprawie tej przesłanki w ogóle nie ocenił sytuacji zdrowotnej skarżącej i w związku z tym konieczności ponoszenia przez nią dodatkowych niezbędnych kosztów związanych z leczeniem. Nie dokonał organ z udziałem strony szczegółowej analizy wydatków w kontekście realizacji uzasadnionych i niezbędnych potrzeb bytowych w zakresie kosztów leczenia, ubrania oraz wyżywienia, nie ocenił także w jakim zakresie skarżąca jest w stanie zaspokoić te potrzeby.
Trafnie również Kolegium wskazało, że z materiału dowodowego nie wynika, aby organ pierwszej instancji badał sytuację strony pod względem istnienia potrzeby zapewnienia jej niezbędnego ubrania, choć taką potrzebę strona we wniosku zgłosiła. W sprawie zabrakło wskazania konkretnych powodów, dla których organ I instancji odmówił tej formy pomocy. Nie zostały w istocie ustalone i ocenione potrzeby strony, możliwość ich zaspokojenia we własnym zakresie jak i nie zostały przedstawione możliwości finansowe pomocy społecznej.
Natomiast z treści decyzji organu pierwszej instancji wynika, iż organ ten skupił się przede wszystkim na okoliczności posiadania przez stronę mieszkania o znacznej powierzchni, które generuje wysokie koszty jego utrzymania oraz to, iż strona deklaruje jego sprzedaż dopiero po wykonaniu jego remontu nie posiadając na to środków. Organ ten uznał, że takim postępowaniem strona nie wykorzystuje własnych możliwości dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Nie jest przy tym jasne czy wyłącznie przez pryzmat tej okoliczności organ I instancji uznał, iż w sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek. W istocie posiadanie mieszkania o dużej powierzchni, a tym samym wysokie koszty jego utrzymania, może stanowić uzasadnienie dla odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Jednakże słusznie jest stanowisko Kolegium, że organ w takiej sytuacji powinien wyznaczyć stronie realny termin do dokonania zmiany tego stanu rzeczy poprzez sprzedaż mieszkania i nabycie mniejszego odpowiedniego do potrzeb i możliwości finansowych strony oraz pouczenia jej o treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej tj. o odmowie przyznania pomocy w przypadku braku współdziałania osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej. W tej sytuacji akcentowana przez organ pierwszej instancji okoliczność dotycząca sytuacji mieszkaniowej strony nie mogła przesądzić o odmowie przyznania świadczenia.
W tym stanie rzeczy Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. Wskazane okoliczności dowodzą bowiem trafności konkluzji organu odwoławczego o potrzebie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie w znacznym zakresie a w konsekwencji – prawidłowego zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. dla podjętej decyzji o charakterze kasacyjnym.
Natomiast zarzuty skargi nie podważają skutecznie decyzji kasacyjnej. Wręcz przeciwnie skarżąca również kwestionowała prawidłowość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz dokonania właściwych ustaleń i oceny jej sytuacji osobistej i zdrowotnej. Przyjdzie natomiast wskazać, że wydawanie decyzji przewidzianych przepisami prawa, w tym decyzji negatywnych jak i uchybienia przepisom przy załatwianiu wniosków, nie może być utożsamiane z celowym działaniem na szkodę osoby ubiegającej się o świadczenie.
Mając powyższe na uwadze przyszło stwierdzić, że sądowa kontrola zaskarżonej decyzji wskazuje, że nie narusza ona prawa w stopniu prowadzącym do uwzględnienia skargi.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł w myśl art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.