Wyrok WSA w Gliwicach z 9 marca 2009 r., IV SA/Gl 710/08

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 26 lutego 2009 r.

Sprawa

sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę.

Skład

Sędzia NSA Adam Mikusiński przewodniczący
Sędzia NSA Tadeusz Michalik
Sędzia WSA Małgorzata Walentek sprawozdawca
sekretarz sądowy Agnieszka Janecka protokolant

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta B., po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] przyznał A. T. zasiłek rodzinny oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na J. T. natomiast odmówił przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na D. B. w związku z brakiem zasądzonych na jego rzecz alimentów. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał m.in. art. 4, art. 5, art. 6, art. 10 ust. 1, art. 14 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2225).

Od tej decyzji strona wniosła odwołanie podnosząc, że od [...] przebywa na urlopie wychowawczym, który został jej udzielony przez pracodawcę na okres do [...]. Dalej podała, że od [...] do [...] zasiłek wychowawczy był jej wypłacany przez ZUS w T., natomiast od [...] przez Urząd Miasta B. W wyniku złożenia ponownie wniosku [...] nie otrzymała jednak świadczeń na syna, gdyż nie miała zasądzonych alimentów na jego rzecz. Nadmieniła, że alimenty otrzymywała dobrowolnie. Ponadto nikt wcześniej nie informował jej, że warunkiem uzyskania świadczeń jest zasądzenie alimentów. Dalej wyjaśniła, że [...] ponownie złożyła wniosek o przyznanie świadczeń na syna, do którego dołączyła zaświadczenie od pracodawcy o urlopie wychowawczym oraz protokół ze sprawy o alimenty. Na tej podstawie zasiłek został jej przyznany na okres 24 miesięcy w wysokości [...] zł. Podniosła, że nie poinformowano jej o konieczności przedłożenia zaświadczenia o udzieleniu urlopu wychowawczego na okres całych 36 miesięcy, a nadto, że składając wniosek [...] była pewna, że należy jej się nadal zasiłek w wysokości 505,80 zł przez okres 36 miesięcy, zgodnie z art. 59 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. odmówiło A.T. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji oraz odrębnym postanowieniem z tej samej daty organ stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Na skutek skargi A. T. wyrokami z dnia 29 stycznia 2008 r. sygn. akt IV SA/GL 759/07 oraz IV SA/GL 758/07 Wojewódzki Sad Administracyjny w Gliwicach uchylił wskazane wyżej postanowienia. Z kolei postanowieniem z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. przywróciło stronie termin do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] Następnie decyzją z dnia [...] Nr[...], w wyniku rozpoznania odwołania strony, wskazany organ, działając na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na D. B. i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji w tym zakresie.

W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności przywołał okoliczności faktyczne sprawy oraz przytoczył treść stosownych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dalej ustalił, że strona jest osobą rozwiedzioną, stanowi rodzinę wspólnie z córką J. oraz synem D. Wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] zostały zasądzone alimenty na rzecz córki natomiast na mocy ugody sądowej z [...]. D. B. zobowiązał się do łożenia na rzecz syna D. B. alimentów po [...] zł miesięcznie począwszy od [...]. Ponadto zostały spełnione wymogi określone w art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na tej podstawie organ stwierdził, że strona spełnia ustawowe przesłanki do przyznania na syna D. zasiłku rodzinnego i dodatku do opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego począwszy od [...]. Jednakże organ zauważył, że decyzją z dnia [...] nr [...] stronie zostały przyznane przedmiotowe świadczenia od [...] z tym, że zasiłek rodzinny został przyznany do końca okresu zasiłkowego w kwocie [...] zł, zaś dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od [...] do [...] w kwocie [...] zł, oraz od [...] do [...] w kwocie [...] zł. Wskazał, że decyzja ta jest prawomocna, dlatego ze względu na powagę rzeczy osądzonej organy nie mogą ponownie orzec w zakresie przyznania stronie przedmiotowych świadczeń. Wobec powyższego organ uznał, że postępowanie w powyższym zakresie stało się bezprzedmiotowe, co skutkować musiało koniecznością jego umorzenia.

W skardze od powyższej decyzji A. T. zarzuciła organowi naruszenie art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 77 k.p.a. Skarżąca zasadniczo powtórzyła argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodatkowo podniosła, że pomimo, iż w dniu [...] decyzja była w jej obecności weryfikowana to otrzymała całkiem nową decyzję datowaną na dzień [...]. Wskazała na przekroczenie ustawowych terminów do załatwienia sprawy, niepoinformowanie jej o konieczności posiadania zasądzonych alimentów na syna, oraz przedłożenia zaświadczenia o całym okresie udzielonego jej urlopu. Zaznaczyła przy tym, że druk do wypełnienia przez pracodawcę w tym zakresie otrzymała dopiero w [...]. Ponadto podała, że w całym okresie odwoływania się leczy się w poradni neurologicznej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie powtarzając argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 tej ustawy, iż tylko stwierdzenie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd decyzji. Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie miała jednak miejsca. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała bowiem, że ostatecznie odpowiada ona prawu. Przy czym zaznaczyć trzeba, że zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji nie był związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w punkcie wyjścia należy wskazać, że podstawę jej wydania stanowił art. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. in fine, zgodnie z którym organ dokonując uchylenia decyzji orzeka o umorzeniu postępowania w pierwszej instancji. Powyższy przepis wprowadza wyjątek od zasady obowiązku ponownego rozstrzygania sprawy przez organ odwoławczy. Istota tego rodzaju decyzji polega na tym, że organ odwoławczy uchylając decyzję nie rozstrzyga sprawy pod względem merytorycznym. Ograniczenie to wypływa jednakże z kryterium umorzenia postępowania, a zatem odnosi się tylko do przypadków bezprzedmiotowości postępowania.

Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres zasiłkowy od [...] do [...] Jak wynika z akt administracyjnych sprawy decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta B. przyznał skarżącej zasiłek rodzinny na D. B. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od [...] do [...] oraz dodatek do tego zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości [...] zł miesięcznie na ten sam okres. Powyższa decyzja została wydana m.in. w oparciu o zaświadczenie pracodawcy, z którego wynika, że skarżącej został udzielony urlop wychowawczy na okres od [...] do [...]. Świadczenia te przyznano zatem na okres zasiłkowy od dnia [...] do dnia [...] następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 pkt 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – tekst jednolity Dz. U. Z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.)

W dniu [...] skarżąca złożyła ponownie wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Do wniosku dołączyła zaświadczenie pracodawcy z dnia [...] o udzieleniu urlopu wychowawczego na okres od [...] do [...]. Tymczasem z dniem 1 września 2005r. nastąpiła zmiana ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r.o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Art. 27 pkt 4 wskazanej wyżej ustawy zmienił przepis art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowił, że zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, chyba że:

1. rodzic lub jedno z rodziców dziecka nie żyje
2. ojciec dziecka jest nieznany
3. powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone (art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Natomiast zgodnie z art. 8 tej ustawy dodatki przysługują do zasiłku rodzinnego. Oznacza to, że brak uprawnień do zasiłku nie daje podstaw do przyznania dodatków, które są ściśle z nim związane.

W związku z czym warunkiem uzyskania określonego w art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawa do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego jest nabycie prawa do zasiłku rodzinnego. Przy czym dodatek ten przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres:

1. 24 miesięcy kalendarzowych;
2. 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu;
3. 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawność (art. 10 ust. 1 cyt. ustawy)

Dodatek przysługuje w wysokości 400,00 zł miesięcznie. Natomiast dodatek przysługujący za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 dodatku miesięcznego za każdy dzień (art. 10 ust. 2 i 3 ustawy).

W sprawie bezsporne jest, że w dniu składania wniosku tj. [...] o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres zasiłkowy od [...] do [...] nie były zasądzone alimenty na rzecz syna skarżącej. Wobec czego decyzją z dnia [...]organ odmówił przyznania przedmiotowych świadczeń. Dopiero na mocy ugody sądowej z dnia [...] zawartej przed Sądem Rejonowym w B. (sygn. [...]) D. B. zobowiązał się do łożenia na rzecz syna D. B. alimentów począwszy od dnia [...]. W związku z tym, iż od [...] skarżąca spełniła przesłanki do otrzymania przedmiotowych świadczeń decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...]. Nr [...] skarżącej został przyznany zasiłek rodzinny od dnia [...] do [...] oraz przedmiotowy dodatek na podstawie art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych od [...] do [...] (z tym dniem upływał okres określony w art. 10 ust.1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Decyzja ta stała się ostateczna, bowiem strona nie wniosła od niej odwołania. W tej sytuacji sprawa dotycząca prawa do przedmiotowych świadczeń została rozpoznana i zakończona ostatecznym rozstrzygnięciem, które - jak wynika z akt sprawy, nie zostało dotąd wyeliminowane z obrotu prawnego. Zatem skoro kwestia ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych została ostatecznie rozstrzygnięta to nie było żadnych podstaw do orzekania w tym przedmiocie. Dopóki bowiem orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, postępowanie dotyczące tej samej materii jest bezprzedmiotowe. Konsekwencją bezprzedmiotowości postępowania jest natomiast jego umorzenie. Tym samym za chybione należało uznać zarzuty skarżącej zawarte w odwołaniu, a następnie w skardze odnoszące się do nieprawidłowego określenia dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w zakresie jego wysokości oraz okresu, na jaki został przyznany. Zarzuty te skarżąca powinna była skierować przeciwko wyżej wskazanej decyzji, czego nie uczyniła, bowiem nie wniosła odwołania w stosunku do tego rozstrzygnięcia. Ubocznie natomiast można tylko nadmienić, że art. 59 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujący sytuację osób, które nabyły prawo do zasiłku wychowawczego przed wejściem w życie tej ustawy, dotyczy takiej sytuacji, w której osoba korzystała z urlopu wychowawczego do dnia wejścia w życie ustawy (tj. do dnia 1 maja 2004r. – art. 72 tej ustawy) przez okres 36 miesięcy. Dotyczy to zatem tylko urlopu, który w danym momencie został udzielony, a nie kolejno udzielanych urlopów już po wejściu w życie ustawy. Z kolei jak wynika z zaświadczenia pracodawcy, jakie skarżąca przedłożyła organowi urlop wychowawczy został jej udzielony na okres od [...] do [...]. Przyjdzie jednocześnie zauważyć, że z treści znajdującej się w aktach sprawy decyzji ZUS Oddział w T. z dnia [...] wynika, iż organ ten przyznał skarżącej zasiłek wychowawczy na okres od [...] do [...] po rozpoznaniu jej wniosku z dnia [...] w sprawie zasiłku wychowawczego na okres od [...] do [...] co wskazuje na okres udzielonego jej urlopu wychowawczego. Zasiłek wychowawczy przysługiwał bowiem do urlopu wychowawczego, zatem w sposób nierozerwalny musiał wiązać się z udzielonym urlopem wychowawczym (art. 15a ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (Dz. U. z 1998 r. Nr 102, poz. 651, ze zm.).

W tym stanie rzeczy przyszło stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zawarte w skardze argumenty nie mogły odnieść skutku. Dlatego skargę oddalono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).