Uzasadnienie
Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2003 r. uchylono decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...] r., nr [...] orzekającej o braku podstaw do stwierdzenia u J. P. choroby zawodowej – [...], wymienionej pod poz. [...] wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.). W motywach tego wyroku wskazał, że upływ czasu od ustania narażenia na [...] w środowisku pracy (skarżący od [...] roku pobiera rentę) nie stanowi normatywnej przeszkody do orzeczenia choroby zawodowej w postaci [...] wywołanego [...].
W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy nie przeprowadziły postępowania w sposób wyczerpujący, w szczególności nie stwierdzono, czy w trakcie postępowania starano się ustalić fakt badania stanu [...] skarżącego w momencie przejścia na rentę. Takie ustalenie mogłoby doprowadzić do potwierdzenia lub wykluczenia związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy schorzeniem skarżącego a warunkami jego zatrudnienia. Zdaniem Sądu niezbędne byłoby także zwrócenie się do Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o wyjaśnienie co należy rozumieć przez [...] skarżącego oraz dokładne wyjaśnienie dlaczego stwierdzone [...] nie jest zdaniem orzekających w sprawie jednostek medycznych typowe dla skutków działania [...].
W wyniku wykonania powyższego wyroku, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. zwrócił się do wskazanej jednostki medycznej – Instytutu Medycyn Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., o wydanie orzeczenia uzupełniającego ustalającego stan [...] J. P..
Orzeczeniem z dnia [...] r. jednostka ta, na podstawie ponownej analizy dokumentacji lekarskiej i postępowania epidemiologicznego, wyjaśniła, że jedyne badania z okresu zatrudnienia skarżącego, oprócz informacji o leczeniu w R., nie posiadają żadnych dodatkowych danych. Przeprowadzone postępowanie potwierdziło, iż skarżący zauważył [...] w [...]r., wcześniej skarżąc się na [...]. Stwierdził nadto, że określony badaniami stan narządu [...] nie posiada cech [...] spowodowanego działaniem [...]. Znaczna asymetria [...] oraz brak cech [...] przemawiają za innymi poza [...] zawodowym przyczynami powstania [...] u J. P.. Jako ewentualne czynniki etiologiczne [...] wymieniła przebyte stany zapalne [...] czy też występujące zmiany [...] w obrębie [...].
Na tej podstawie Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji stwierdzającą brak podstaw do uznania choroby zawodowej – [...], wymienionej pod pozycją [...] rozporządzenia z 18 listopada 1983 r.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest:
- - orzeczenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.,
- - wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem.
Przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że J. P. pracował w latach [...]-[...] w "A" a w latach [...]-[...] w "B" jako [...], gdzie był eksponowany na działanie [...] ponad normy [...] w ciągu zmiany roboczej, czyli pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Jednakże na podstawie przeprowadzonych badań lekarskich właściwe specjalistyczne jednostki medyczne stwierdziły, że [...] nie jest typowe dla skutków działania [...]. Podkreślił, że specjaliści Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. stwierdzili, że uszkodzenie narządu [...] u J. P. nie ma cech klinicznych [...] spowodowanego działaniem [...]. Podał, że przekonuje o tym znaczna asymetria [...] oraz brak cech [...]. Dodał, że przyczynami [...] mogą być przebyte stany zapalne ([...]) czy zmiany [...]. Mając powyższe na uwadze brak było podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu [...].
Powyższa decyzja zaskarżona została do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach przez pełnomocnika J. P. W skardze wniósł on o uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy organowi drugiej instancji celem ponownego rozpatrzenia i wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową oraz o zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wyjaśnił, że bezsporny pozostaje w sprawie fakt wykonywania przez skarżącego pracy w [...], czyli w warunkach stwarzających ryzyko powstania zmian chorobowych narządu [...], co musi prowadzić do logicznego wniosku, że warunki pracy miały niewątpliwy wpływ na wystąpienie zachorowania. Dodał, że skarżący zaprzecza twierdzeniem organu, iż kiedykolwiek cierpiał na schorzenia [...]–[...] czy schorzenia [...]. W konsekwencji musi to prowadzić do potwierdzenia związku przyczynowego stwierdzonej nu skarżącego choroby z długoletnią pracą w warunkach narażenia na czynnik szkodliwy.
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu niniejszej sprawy stwierdził, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Na wstępie wyjaśnić należy, że zaskarżona decyzja wydana została w toku ponownego rozpatrzenia sprawy przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. w wyniku wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 marca 2003 r. i dlatego pomimo, iż oznaczona jest datą [...] r., to zgodnie z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), pomimo wejścia w życie powyższych przepisów w dniu 3 września 2002 r., podlega rozpatrzeniu według przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.).
Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.). W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumiało się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający był obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.
Zatem "choroba zawodowa" była i jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj i warunki jej wykonywania. Oceniając zaś działanie czynnika szkodliwego mogącego wywołać chorobę, uwzględnić należało rodzaj i stopień narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy, bezpośredni kontakt.
Sprawą bezsporną w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność, iż J. P. pracując w latach [...]-[...] w "A" a w latach [...]-[...] w "B" jako [...], był eksponowany na działanie [...] ponad normy [...] w ciągu zmiany roboczej, czyli pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Przeprowadzone w sprawie badania lekarskie wskazały jednak na pozazawodową etiologię schorzenia, uzasadnioną progresją schorzenia w okresie braku narażenia na [...], skarżący zakończył pracę w [...] r.
Należy wskazać, że wyrokiem z dnia 5 marca 2003 r. Sąd wskazał, jakie sprawy wymagają wyjaśnienia i jednoznacznego ustalenia. Jednakże przeprowadzone postępowanie, w opinii składu sądzącego, nie wyjaśniło podnoszonych wątpliwości.
W pierwszej kolejności wskazać przyjdzie, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające organu sanitarnego nie doprowadziło do uzupełnienia dotychczas zebranego materiału dowodowego. Fakt zlikwidowania przychodni lekarskiej nie przesądza bowiem o braki kartoteki medycznej, która powinna być przechowywana. Organ nie ustalił co stało się z dokumentacją medyczną Przychodni [...] w R.. Natomiast w protokole przesłuchania J. P. przyznano wprawdzie fakt leczenie skarżącego w wymienionej przychodni w R., jednak skarżący nie potwierdza faktów podanych w opinii Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., a mianowicie stanów [...] czy stanów zapalnych, które nie wynikają także z dołączonych do akt sądowych akt administracyjnych. Oceniając prawidłowość rozstrzygnięcia organu orzekającego w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej należy zauważyć, że orzeczenie lekarskie jednostki medycznej właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma przed inspektorem sanitarnym walor opinii, podlegającej ocenie przez ten organ, a zatem powinno przede wszystkim posiadać przekonywujące i wyczerpujące uzasadnienie przyjętego stanowiska, zaś organ powinien dokonać oceny takiej opinii.
W tym zakresie organ nie przeprowadził jednak czynności kontrolnych poprzestając na zacytowaniu ustaleń podanych w tej opinii. Tymczasem zwraca uwagę fakt, iż przyjmując pozazawodową etiologię schorzenia, organ nie uzasadnił jej w przekonywujący sposób. Wskazane czynniki mające wpłynąć na stwierdzony [...] są co najmniej hipotetyczne, gdyż Instytut w swojej opinii uzupełniającej z dnia [...] r. nie stwierdził w sposób wyraźny, że właśnie te a nie inne (np. zawodowe) czynniki miały wpływ na stwierdzone [...]. W powołanej opinii organ wskazuje ewentualne, hipotetyczne czynniki etiologiczne, o czy świadczy zwrot "można wymienić", nie odnosząc ich do tej, konkretnie rozpatrywanej sprawy. Takie stanowisko nie wyklucza zawodowej etiologii schorzenia, co prowadzić musi do uznania związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy stwierdzonym uszkodzeniem [...] a warunkami pracy.
Należy nadto wskazać, że wcześniej wydane orzeczenie lekarskie (z dnia [...] r.), stwierdzało [...] stanowił o uznawaniu tego [...] za "nie powodujący upośledzenia funkcji narządu [...]". Natomiast uzupełniająca opinia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia [...] r. mówi o [...]. Nie wyjaśniono zarazem owej zmiany stanowiska.
Dotychczasowe rozważania uprawniają do sformułowania oceny, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem nie podjęto niezbędnych kroków celem wyjaśnienia wątpliwości stanu faktycznego oraz nie rozpatrzono całego materiału dowodowego, co skutkować musiało naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że odmowa stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej [...] wywołanego działaniem [...], że względu na stopień [...] stanowi naruszenie zasad § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych.
Z przytoczonych względów należało uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wobec uwzględnia skargi Sąd orzekł o kosztach postępowania, bowiem skarżący, pomimo złożenia wniosku o zasądzenie kosztów postępowania zgodnie z art. 200 oraz art. 205 cytowanej powyżej ustawy.
W trakcie ponownego postępowania organ odwoławczy uzupełni postępowanie we wskazanym powyżej kierunku, wyjaśni podniesione wątpliwości i dopiero w oparciu o tak skompletowany materiał dowodowy podejmie stosowną decyzję. Wobec uchylenia decyzji Sąd zwraca uwagę, że pomimo obowiązywania nowego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia i stwierdzania chorób zawodowych oraz pomiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115), w dalszym ciągu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy zastosowanie będą miały nadal przepisy rozporządzenia z 1983r.