Uzasadnienie
Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. wydaną na mocy art. 39 ust.3 i ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity Dz. U. z 2004r. Nr 241 poz. 2416 z późn. zm.), Wojskowy Komendant Uzupełnień w T., odmówił G. P. udzielenia odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste.
Postępowanie w sprawie wszczęte zostało wskutek wniosku poborowego, w którym wskazał, iż domaga się odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste w postaci podjęcia nauki w Zaocznej Policealnej Szkole [...] w T. Do wniosku załączony został dokument nazwany zawiadomieniem, podpisany przez Dyrektora Zaocznej Policealnej Szkoły [...] z dnia [...] r., w którego treści stwierdzono, iż G. P. w roku akademickim [...] będzie uczniem szkoły, a planowana nauka trwa 4 semestry, do [...]. Nadto poborowy złożył oświadczenie, iż zrezygnował z nauki w Szkole Policealnej dla dorosłych w W. ze względu na problemy dojazdowe, a w celu dalszej nauki złożył dokumenty do Zaocznej Policealnej Szkoły [...].
Zdaniem organu, co wynikało z uzasadnienia wskazanej wyżej decyzji, w myśl przepisu art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej można udzielić odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste poborowego, a jak stanowi art. 35 ust. 5 tego aktu prawnego, odroczenia takiego można udzielić tylko jedne raz w wymiarze trzech do dwunastu miesięcy. W opinii Komendanta użycie przez ustawodawcę sformułowania " można udzielić", oznacza kompetencję organu o charakterze uznania.
Odnosząc się do twierdzeń poborowego, mających na celu uzasadnienie jego wniosku, organ uznał, iż G. P. wyraził jedynie zamiar podjęcia nauki, jednakże nie jest na dzień wydawania decyzji uczniem.
W złożonym od opisanej decyzji odwołaniu poborowy wniósł o udzielenie mu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Oświadczył, iż w [...] r. złożył dokumenty do Zaocznej Policealnej Szkoły [...], gdzie nauka rozpoczyna się z dniem [...] r. i gdzie został przyjęty. Wskazał, że przyczyną zmiany szkoły, do której uczęszczał były trudności komunikacyjne. Zaznaczył, iż ponownie załącza do wniosku dokumenty uzasadniające odroczenie służby.
Wskutek wniesionego przez poborowego odwołania sprawa rozpoznana została przez Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. Organ ten, wydaną w dniu [...] r. decyzją Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T. W uzasadnieniu decyzji powtórzył argumentację organu I instancji odnoszącą się do treści art. 39 ust. 3 ustawy, a nadto wskazał, iż poborowemu udzielono już odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole ponadpodstawowej. W dniu [...] r. poborowy powiadomił organ o rezygnacji z nauki w tej szkole. Zdaniem organu, w powyższej sytuacji, powołanie G. P. do odbycia zasadniczej służby wojskowej nie może być postrzegane jako okoliczność uniemożliwiająca kontynuowanie nauki. Odwołujący będzie miał natomiast, w opinii organu, niczym nie ograniczone możliwości kontynuowania nauki i dalszego swojego rozwoju po uregulowaniu swego stosunku do służby wojskowej.
Decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. G. P. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
W skardze podniósł, iż zaskarżoną decyzję wydano w oparciu o błędną podstawę prawną, jako wniosek o odroczenie służby ze względu na ważne sprawy rodzinne, mimo, iż jego wniosek uzasadniony był faktem podjęcia nauki w szkole.
Skarżący przywołał w treści skargi przepisy art. 39 ustawy z dnia 21 listopada 1967r.o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej podkreślając, iż wniosek jego powinien zostać rozpoznany w oparciu o art. 39 ust. 1 pkt 4 tego aktu prawnego.
Wyraził nadto pogląd, iż w jego sytuacji nie można mówić o przerwaniu nauki, gdyż podejmuje on naukę natychmiast po wakacjach w innej szkole, ze względu na łatwiejszy do niej dojazd.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w pełni dotychczas prezentowane stanowisko, a nadto dodając, iż przerwanie nauki przez poborowego na miesiąc przed jej ukończeniem i jednoczesne wyrażenie woli podjęcia nauki w innej szkole wskazuje na chęć uchylania się od służby wojskowej, a przedstawione zaświadczenie dowodzi jedynie woli poborowego, co do kontynuowania nauki,
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zwanej dalej p.p.s.a.
W ramach kontroli zgodności z prawem wydawanych przez organy administracji rozstrzygnięć sądy administracji oceniają zgodność działania tych organów z przepisami procedury, prawidłowość zastosowania prawa materialnego, a także słuszność zastosowanej w sprawie interpretacji prawa materialnego.
Dokonując oceny zasadności wniesionej przez G. P. skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta ma usprawiedliwione podstawy. Postępowanie w sprawie przeprowadzono wadliwie, co mogło odnieść istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Na wstępie zauważyć należy, iż zgodnie z brzmieniem art. 39 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej P (tekst jednolity Dz. U. z 2004r. Nr 241 poz. 2416 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o powszechnym obowiązku obrony, odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu na jego udokumentowany wniosek. Organ nie jest zatem upoważniony do wszczynania sprawy w przedmiocie udzielenia odroczenia zasadniczej służby wojskowej z urzędu, gdyż postępowanie prowadzone być może wyłącznie na zasadzie skargowości.
Po wtóre zaznaczyć trzeba, iż przepis art. 39 omawianej ustawy, regulujący instytucję odroczenia zasadniczej służby wojskowej, zawiera w sobie odrębne normy prawne stanowiące odrębne podstawy materialnoprawne odroczenia służby. Poborowy, w zależności od tego, na jaką przesłankę uzasadniającą udzielenie odroczenia służby wojskowej powoła się, uruchamia odrębną sprawę administracyjną, która toczyć się może w oparciu o każdy z punktów ujętych art. 39 ust. 1, względnie w oparciu o art. 39 ust.3 tego aktu prawnego. W przypadku wątpliwości, co do zamiaru wnioskodawcy, rolą organu jest doprowadzić do jednoznacznego rozumienia treści złożonego wniosku. Organ administracji publicznej nie jest bowiem uprawniony do swobodnego interpretowania żądania strony, tym bardziej, jeżeli wszczęcie sprawy w określonym przedmiocie nie jest możliwe na zasadzie oficjalności.
Jak wynika z treści decyzji przedstawionych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do kontroli, jako podstawę prawnomaterialną zawartych w tych decyzjach rozstrzygnięć wskazano normę opisaną w art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Postępowanie w sprawie wszczęte zatem musiałoby być wnioskiem poborowego o odroczenie zasadniczej służby wojskowej z powołaniem się na ważne sprawy osobiste lub rodzinne, a w szczególności związane z zaistnieniem trudnej sytuacji osobistej lub rodzinnej, które nie upoważniają do udzielenia poborowemu odroczenia z tytułu sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny albo z powołaniem się na konieczność załatwienia spraw związanych z prowadzeniem przez poborowego przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego albo innej działalności gospodarczej.
Istotnie, skarżący w swoim wniosku oświadczył, iż domaga się odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste. Jednocześnie jednak podkreślił, iż przez ważne sprawy osobiste rozumie podjęcie nauki w Zaocznej Policealnej Szkole [...] w T. Tak sformułowany wniosek bezspornie nie pozwalał organowi na wszczęcie postępowania w trybie art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, bez uprzedniego wyjaśnienia rzeczywistego żądania strony.
Organ jednak, w sposób niedozwolony, przejął na siebie uprawnienia decydenta i interpretując w sposób dowolny wniosek złożony przez poborowego doprowadził tym samym do wszczęcia i prowadzenia postępowania w wyznaczonym samowolnie przedmiocie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca nadto uwagę na istotne niekonsekwencje organu w zakresie prowadzonego postępowania i powołanej, jako podstawa materialna decyzji, normy prawnej.
Przed wydaniem decyzji w przedmiocie odmowy udzielenia odroczenia zasadniczej służby wojskowej, ze względu na trudną sytuację rodzinną poborowego, obowiązkiem organu jest dokonać właściwych ustaleń, co do zaistnienia wymaganych w art. 39 ust. 3 przesłanek. Niewątpliwie bowiem wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego, a zgodnie z art. 7 i art.77 k.p.a. organy orzekające zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.
Materiał sprawy wskazuje jednakże, iż organ I instancji w toku prowadzonego postępowania skupił się wyłącznie na ustalaniu przesłanki, o której mowa w innej normie prawnej, a to art. 39 ust. 1 pkt 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony.
Ponadto, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjny również i w tym wypadku nie można byłoby uznać, iż postępowanie dowodowe przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Słuszne są więc nie tylko zarzuty skargi o prowadzeniu sprawy w oparciu o błędnie ustaloną podstawę materialnoprawną, lecz także zarzuty sformułowane ex officio, dotyczące uchybień w prowadzonym postępowaniu dowodowym.
Po myśli § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118 poz. 800) udokumentowanie wniosku o odroczenie zasadniczej służby, o którym mowa w art. 39 ust. 1 pkt 4, 5 i 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, wymaga dołączenia zaświadczenie rektora szkoły wyższej albo dyrektora szkoły lub zakładu kształcenia nauczycieli.
Analizując zebrany w sprawie materiał dowody Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, iż przedłożone przez skarżącego zaświadczenie o rozpoczęciu nauki w Zaocznej Policealnej Szkoły [...] w T., podpisane przez dyrektora szkoły wyczerpuje dyspozycję przywołanej wyżej normy prawnej. Mimo przedłożenia przez poborowego wymaganego zaświadczenia, organ odmówił uwzględnienia jego wniosku.
Zważyć należy, iż w przeciwieństwie do zapisu zawartego w treści art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, normy prawne opisane w przepisie art. 39 ust. 1 stanowią podstawę do wydania decyzji o charakterze związania administracyjnego. Prawodawca wskazał bowiem, iż w określonych w przepisie art. 39 ust. 1 tej ustawy przypadkach, poborowemu udziela się odroczenia służby wojskowej. Odmowa odroczenia służby jest zatem możliwa wyłącznie w braku przesłanek uzasadniających konieczność udzielenia odroczenia służby wojskowej.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organy procedujące w sprawie nie wykazały w sposób jednoznaczny możliwości odmowy udzielenia odroczenia służby wojskowej skarżącemu, a przede wszystkim nie przeprowadziły postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji w sposób zgodny z regułami procedury administracyjnej. Jeżeli bowiem organ uznał, iż zaświadczenie przedstawione przez poborowego nie było wystarczającym dowodem w sprawie, powinien pouczyć stronę o konieczności udokumentowania wskazywanych przez nią, istostnych dla pozytywnego rozstrzygnięcia faktów i wezwać ją do przedstawienia wymaganych prawem dowodów poświadczających te fakty, wyznaczając jej w tym celu określony termin. Zachowanie takie wymagane jest od organu nie tylko ze względu na obowiązującą w procedurze administracyjnej zasadę prawdy obiektywnej ale także ze względu na zasadę udzielania stronom przez organy informacji faktycznej i prawnej (art. 9 k.p.a.).
Dopiero bezskuteczny upływ wyznaczonego terminu pozwolić mógłby organowi na uznanie, iż złożony w sprawie wniosek nie został udokumentowany, a okoliczność, która uzasadniać miała odroczenie zasadniczej służby wojskowej nie została udowodniona.
Przedstawione Sądowi wraz ze skargą akta sprawy dowodzą, iż organ zaniedbał tej czynności. Bez wezwania skarżącego do ewentualnego uzupełnienia materiału dowodowego, a w szczególności bez przeprowadzenia dowodu w postaci przesłuchania poborowego, co do istotnych dla sprawy faktów, uznał sprawę za wyjaśnioną.
Odnosząc się do postępowania przeprowadzonego w postępowaniu odwoławczym zauważyć należy, iż do obowiązków organu II instancji należy rozpoznanie sprawy ponownie w całości, a nie ograniczenie swego postępowania do ram zakreślonych wniesionym przez stronę odwołaniem. Ponadto organ odwoławczy bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny sprawy z chwili orzekania. Tym samym Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. rozpoznając sprawę powinien był zwrócić uwagę na treść argumentów zawartych w odwołaniu. W sposób nie budzący wątpliwości wskazują one na przyczynę wystąpienia poborowego z wnioskiem o odroczenie służby. Nie zostało to jednak wzięte pod uwagę i nadal prowadzono sprawę w przedmiocie udzielenia odroczenia zasadniczej służby wojskowej w trybie art.
- 39. ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, przypisując nadto poborowemu, w sposób całkowicie dowolny, zamiar uchylania się od służby wojskowej wskutek zmiany rodzaju szkoły.
Niewątpliwie brak należytego wyjaśnienia wszystkich istotnych aspektów prowadzonej sprawy może rzutować na jej wynik. Rozstrzygnięcie sprawy wydane w takich warunkach jest zatem wadliwie i zachodzi konieczność usunięcia go z obrotu prawnego.
W ponownym postępowaniu rzeczą organu będzie przede wszystkim ustalić w sposób jednoznaczny, w jakim kierunku, zgodnie z wolą skarżącego, powinno być prowadzone postępowanie.
Przy ustaleniu, iż wniosek skarżącego w istocie opierał się na przesłankach, o których mowa w art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, organ przeprowadzi postępowanie w tym kierunku, uwzględniając obowiązki wynikające z art. 7 i art. 77 k.p.a.
W przypadku ustalenia, iż skarżący domagał się udzielenia mu odroczenia służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki, organ rozważy stan faktyczny sprawy w aspekcie zapisu zawartego w art. 39 ust. 1 pkt 4-6 analizowanej ustawy, a także weźmie pod uwagę jej przepisy wykonawcze określające rodzaj dokumentów potwierdzających wystąpienie przesłanek nakazujących udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki, mając na względzie obowiązki wynikające z zasady prawdy obiektywnej.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Ze względu na charakter rozstrzygnięcia zaniechano orzekania w kwestii wykonywania decyzji w oparciu o przepis art. 152 P.p.s.a.