Uzasadnienie
Burmistrz Miasta i Gminy S. decyzją z dnia [...] nr[...], wydaną na podstawie art. 20 w zw. z art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 129, poz. 1058) i § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.) i art. 104, 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.), odmówił M. S. przyznania świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem J. O. Organ wskazał, że sprawa podlega ponownemu rozpoznaniu z uwagi na uchylenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. poprzedniej decyzji również odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W toku kolejnej analizy obowiązujących przepisów oraz zgromadzonego materiału dowodowego (uzupełnionego o wywiad środowiskowy) ustalono, że pomimo przedłożonego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] z którego wynika, iż J. O. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, nie jest spełniony jeden z warunków, który uprawniałby do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie przysługuje ono, ponieważ ojciec wnioskodawczyni jest w związku małżeńskim.
Od powyższej decyzji M. S. wniosła odwołanie, w którym wniosła o jej uchylenie i przyznanie wnioskowanej pomocy. Podkreśliła, że jej sytuacja rodzinna nie uległa zmianie, wprawdzie ojciec zamieszkuje z matką, jednakże oboje wymagają stałej opieki i pielęgnacji z uwagi na stan zdrowia. Odwołująca codziennie dojeżdża do ojca aby pomóc mu w porządkach domowych, zakupach, dowozie do lekarza, co zostało potwierdzone podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.
Organ przywołał na wstępie treści art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych określającego przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaakcentowano następnie, że opieka to ciągłe i bezinteresowne zaspokajanie przez opiekuna życiowych potrzeb osoby wymagającej opieki. To wykonywanie czynności pielęgnacyjno – opiekuńczych i leczniczych oraz pomaganie i wspieranie osób przewlekle chorych lub niepełnosprawnych. Wreszcie to działania podejmowane wobec osób ze względu na faktyczne lub potencjalne zagrożenie ich istnienia przy braku lub ograniczonych możliwościach przezwyciężania własnymi siłami tych osób ewentualnych zagrożeń.
Wskazano, że z treści art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na osobę legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności.
Kolegium podkreśliło, że zarówno M. S. jak i jej ojciec oświadczyli, że strona przyjeżdża do rodziców codziennie i przebywa u nich 3 godziny. Wątpliwości budzi zatem czas, jaki strona poświęca na sprawowanie opieki nad ojcem. W ocenie organu odwoławczego 3 godziny w czasie których strona opiekuje się ojcem to zbyt krótki czas by można było mówić o sprawowaniu stałej i długotrwałej opieki. Jeżeli strona w ciągu 3 godzin jest w stanie w sposób wystarczający zająć się niepełnosprawnym ojcem, to być może jest w stanie opiekować się nim po godzinach pracy i nie jest konieczne nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem. Kolegium przypomniało, że każdy człowiek ma obowiązki wobec swoich rodziców i winien się z nich sumiennie wywiązywać ale nie kosztem państwa.
M. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagała się uchylenia decyzji organu pierwszej i drugiej instancji. Skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu, odnosząc się szczegółowo do kwestii sprawowanej nad rodzicami opieki. Zaznaczyła, że czuwa nad stanem zdrowia rodziców, natomiast czas opieki jaki został przez nią wcześniej podany, tj. 3 godziny jest czasem uśrednionym. Trudno bowiem sprawować opiekę patrząc na zegarek, są dni, że skarżąca spędza z rodzicami cały dzień i musi zostać na noc, np. zimą. Trudno jest zatem określić jednoznacznie czas poświęcany na pomoc matce i ojcu. Ponadto ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wskazuje jaki ma być odpowiedni czas opieki nad osobą potrzebującą. W ocenie skarżącej wywiązuje się ona rzetelnie ze swoich zadań niejednokrotnie zaniedbując swoje prace w gospodarstwie domowym i rolnym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżona decyzja nie może się ostać, bowiem została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy naruszenie art. 77 § 1 i 80 kpa, które wymagają rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego. Tymczasem organ odwoławczy rozpatrywał sprawę jedynie w oparciu o część akt administracyjnych, która została wytworzona po przekazaniu sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia na skutek kasacyjnej decyzji Kolegium z dnia [...]. Wynikło to z wadliwego działania organu podstawowego stopnia, który ponownie wszczął postępowanie administracyjne, mimo że ponowne rozpatrzenie sprawy odbywa się w ramach dotychczasowego postępowania, którego przecież nie zakończyła wskazana decyzja kasacyjna. Dlatego też materiał dowodowy zebrany przed wydaniem tej decyzji należy do tej sprawy i winien być objęty założonymi dla niej aktami oraz podlegać rozpatrzeniu i ocenie przy wydawaniu kolejnych decyzji. Brak części materiału zebranego przed wydaniem pierwszej decyzji Kolegium oznacza, że organy obu instancji nie zebrały i nie rozważyły całokształtu materiału dowodowego.
Naruszenie art. 7 i 77 § 1 kpa wiąże się nadto z nienależytego wyjaśnienia stanu faktycznego w aspekcie przesłanek z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Otóż organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie na tej podstawie, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a więc z powodu negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a tej ustawy. Natomiast organ odwoławczy nie odnosząc się w ogóle do tej kwestii odmowę przyznania skarżącej omawianego świadczenia uzasadnił tym, że 3 godziny, w czasie których strona opiekuje się ojcem, to zbyt krótki czas, by można było mówić o sprawowaniu stałej i długotrwałej opieki. Stanowisko to należy uznać za całkowicie dowolne. Trafnie zaznacza skarżąca, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie normuje czasu sprawowania opieki, upoważniającego do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Jeżeli zatem z wnioskiem o przyznanie świadczenia występuje osoba z ustawowego kręgu uprawnionych do jego otrzymania, to rozstrzygnięcie sprawy zależy od ustalenia, czy sprawuje ona opiekę nad daną osobą, spełniającą kryteria opisane w cytowanym przepisie art. 17, a jeżeli tak, to czy w celu sprawowania tej opieki nie mogła podjąć, lub zmuszona była zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Nie jest w tym względzie wystarczające oparcie się na przypuszczeniach, takich jakie wyraziło Kolegium, że skarżąca "być może" jest w stanie opiekować się ojcem po godzinach pracy, lecz konieczne jest poczynienie stanowczych ustaleń, poprzedzonych dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego. Tymczasem zaskarżona decyzja wolna jest od takich ustaleń.
Zauważyć przy tym należy, że pod tym kątem sprawa nie była wyjaśniona w I instancji, co zasadniczo winno było skutkować ponownym rozstrzygnięciem kasatoryjnym organu odwoławczego, gdyż prowadzenie postępowania wyjaśniającego dopiero w instancji odwoławczej stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 kpa). Dlatego też korzystając z przepisu art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, ze zm.) Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c tego Prawa uchylił decyzje obu instancji, gdyż zachodzi potrzeba wyjaśnienia sprawy niemal w całości. Jako pierwszą należy wyjaśnić okoliczność wynikającą z zastosowanego przez organ I instancji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu normy intertemporalnej z art. 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), które powoduje, że nie stała się bezprzedmiotowa wykładnia tego przepisu zaaprobowana przez Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2009 r., sygn. akt P.38/09, odchodząca od literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, sprzed wymienionej nowelizacji. O ile sytuacja zdrowotna matki skarżącej wyklucza sprawowanie opieki nad jej mężem, to zbadaniu podlegać będą pozostałe przesłanki, od których zależy przyznanie przedmiotowego świadczenia.
Z tych względów orzeczono, jak w sentencji.
su.