Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 122, poz. 851 z późn. zm.), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u A. E. choroby zawodowej, w postaci astmy oskrzelowej, wymienionej w pozycji 6 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115).
Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało oparte na orzeczeniach lekarskich z dnia [...] r. nr [...] Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. oraz z dnia [...] r. nr [...] Kliniki Chorób Zawodowych i Toksykologii Oddział Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł. Z obydwu orzeczeniach nie stwierdzono u A. E. astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego, wymienionej w pozycji 6 powołanego wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych. Potwierdzono, iż badana pracując w okresie od [...] czerwca 2007 r. do [...] września 2007 r. w przedsiębiorstwie "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. na stanowisku stażystki - operatora wtryskarek, gdzie pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Po analizie narażenia zawodowego, przebiegu choroby oraz wynikach przeprowadzonych badań lekarze orzecznicy nie stwierdzili u badanej choroby zawodowej - astmy oskrzelowej.
Wskazali na rozpoznanie astmy atopowej, spowodowanej uczuleniem na powszechnie występujące alergeny środowiska domowego i komunalnego (roztocza i chwasty). Wobec orzeczeń obydwu jednostek orzeczniczych nie znaleziono podstaw do stwierdzenia u A. E. zawodowej etiologii astmy oskrzelowej.
W odwołaniu A. E. podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. Wskazała, iż od czasu zatrudnienia w przedsiębiorstwie A zaczęła mieć kłopoty z układem oddechowym. Podczas pracy była narażona na działanie czynników chemicznych, co w połączeniu z bardzo wysoką temperaturą w pracy spowodowało u niej zaburzenia układu oddechowego, co było bezpośrednim powodem powstania u niej astmy oskrzelowej. Z tych przyczyn wniosła o powtórne rozpoznanie sprawy.
Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. na podstawie art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podniósł, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia schorzenia jako choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...) oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Organ drugiej instancji w całości podzielił ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy zawodowej odwołującej poczynione przez organ pierwszej instancji i uznał, że w okresie od [...] czerwca 2007 r. do [...] września 2007 r. (w tym przebywała na zwolnieniu lekarskim: [...].07.2007 r. - [...].07.2007 r.; [...].08.2007 r.- [...].08.2007 r.; [...].09.2007 r.- [...].09.2007 r.) była zatrudniona w przedsiębiorstwie "A" Sp. z o.o. w K. na stanowisku stażysty - operatora wtryskarek, gdzie była eksponowana na działanie formaldehydu, który może wykazywać działanie alergizujące.
Stwierdził również, że obie kompetentne placówki orzecznicze wykluczyły u odwołującej chorobę zawodową wymienioną w pozycji 6 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...), co wynika z uzasadnień powołanych orzeczeń lekarskich. Po analizie przebiegu choroby, wyników przeprowadzonych badań oraz stopnia narażenia zawodowego stwierdzono u odwołującej astmę atopową, spowodowaną uczuleniem na powszechnie występujące alergeny środowiska domowego, co musiało skutkować decyzją odmowną.
W skardze z dnia [...] r. skarżąca domagała się uchylenia krzywdzącej dla niej decyzji. Jej zdaniem praca w narażeniu na opary związków chemicznych miała decydujący wpływ na wystąpienie astmy oskrzelowej. Przed podjęciem tej pracy była osobą zdrową i dopiero narażenie na w/w czynniki spowodowały wystąpienie dolegliwości układu oddechowego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie podkreślić należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z kolei w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przesądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w sytuacji, gdy sąd stwierdzi, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy czym zgodnie z art. 134 § 1 tej ustawy sąd dokonuje również z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż materialną podstawę prawną w niniejszej sprawie stanowi rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), zwane dalej w skrócie rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r.
Stosownie do treści § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. chorobą zawodową jest choroba ujęta w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi "narażeniem zawodowym". Zatem o uznaniu schorzenia za chorobę zawodową decydują dwa czynniki - zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, czyli rozpoznanie choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych przez upoważnioną placówkę służby zdrowia i ustalenie, że schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy, czyli potwierdzenie związku przyczynowego rozpoznanej choroby z wykonywaną pracą zawodową.
Jednocześnie przy ocenie działania czynnika szkodliwego należy uwzględnić okoliczności wymienione w § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Konstrukcja tego przepisu przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia obu przesłanek nie istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Choroba zawodowa musi bowiem zostać spowodowana bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem przez szkodliwe czynniki w środowisku pracy lub sposób wykonywania pracy.
Z powyższego wynika, iż pojęcie "choroba zawodowa" jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Jednakże wyłączną przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj oraz warunki wykonywania. W związku z tym warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez kompetentną placówkę diagnostyczną w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. z jednoczesnym ustaleniem, iż bezspornie lub wysokim prawdopodobieństwem została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy.
Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. nie tylko określają przesłanki do uznania choroby zawodowej, ale i regulują wymagany tryb postępowania w zakresie ustalania takiej choroby. Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych lub o braku podstaw do jej rozpoznania są jednostki wymienione w § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Właściwym do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych (§ 5 ust. 1). Taką jednostką organizacyjną, w rozpoznawanej sprawie jest zarówno Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (jednostka orzecznicza I stopnia), jak i Klinika chorób Zawodowych i Toksykologii Instytutu Medycyny Pracy w Ł. (jednostka orzecznicza II stopnia).
Jednostki te, wydają orzeczenie w sprawie choroby zawodowej na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.
W niniejszej sprawie, jednostki orzecznicze zarówno pierwszego jak i drugiego stopnia, nie rozpoznały u skarżącej astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego, wymienionej w pozycji 6 powołanego wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r.
Jak wynika z karty oceny narażenia zawodowego skarżąca pracując na stanowisku stażysty - operatora wtryskarek w okresie od [...] czerwca 2007 r. do [...] września 2007 r. miała kontakt z substancjami chemicznymi, a to dwusiarczkiem węgla, toluenem, formaldehydem, kwasem octowym, tlenkiem cynku, siarkowodorem, pyłami sadzy oraz pyłami przemysłowymi, które mogły być potencjalnym czynnikiem alergizującym.
Z opinii lekarskiej jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia wynika, iż wykonano skarżącej testy płatkowe z alergenami zawodowymi (a zatem więcej niż z jednym alergenem) z wynikiem ujemnym, oraz z alergenami pospolitymi z wynikiem dodatnim, w wyniku czego stwierdzono brak podstaw do uznania etiologii zawodowej schorzenia skarżącej.
Z kolei z orzeczenia lekarskiego jednostki orzeczniczej drugiego stopnia wynika, że całokształt obserwacji klinicznej, w tym wywiad zawodowy i chorobowy, dane z dokumentacji lekarskiej oraz wyniki przeprowadzonej diagnostyki alergologicznej nie dają podstaw do rozpoznania u skarżącej zawodowej etiologii astmy oskrzelowej. Podczas przeprowadzonych badań alergologicznych oraz badań czynnościowych układu oddechowego stwierdzono u badanej astmę oskrzelową, lecz testy skórne metodą punktową, jak i badanie surowicy krwi w kierunku wykrycia swoistych przeciwciał przeciwko potencjalnemu alergenowi zawodowemu - formaldehydowi - dały wynik ujemny. Potwierdzono jedynie uczulenie na roztocza kurzu domowego. Zatem w nie znaleziono podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, co wykluczyło zawodową etiologię rozpoznanego u skarżącej schorzenia z uwagi na jego pozazawodowy charakter.
Orzeczenie to stanowiło podstawę wydania niekorzystnej dla skarżącej decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej astmy oskrzelowej.
Zdaniem Sądu, zważając na treść opinii jednostki diagnostycznej drugiego szczebla - która jak wynika z treści opinii z dnia [...] r. poddała skarżącą tylko testowi na jeden alergen występujący w środowisku zawodowym badanej, a to formaldehyd - należało zwrócić się do Kliniki Chorób Zawodowych i Toksykologii Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z wnioskiem o wydanie orzeczenia uzupełniającego, albowiem orzeczenie tej jednostki jest niepełne. Nie zawiera bowiem informacji, czy skarżącej wykonano testy dotyczące innych alergenów zawodowych występujących w środowisku badanej, a to dwusiarczku węgla, toluenu, kwasu octowego, tlenku cynku, siarkowodoru, pyłów sadzy oraz pyłów przemysłowych, które jak wynika z materiałów dochodzenia epidemiologicznego mogły być potencjalnym czynnikiem alergizującym, tym bardziej, iż Instytut Medycyny Pracy w Ł. w swojej opinii nie wyjaśnił w żaden sposób, dlaczego tylko formaldehyd mógł być w przedmiotowym przypadku czynnikiem alergizującym.
Na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciąży obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości, a w toku postępowania stoją na straży praworządności i obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Organ odwoławczy nie sprostał tym wymogom, a dokonana przezeń ocena i poczynione ustalenia faktyczne naruszały art. 7 i 77 k.p.a i podważały zasadę zaufania obywateli do działań organów administracji publicznej.
Wobec uchybienia przez organ odwoławczy wyżej opisanym obowiązkom Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań.