Uzasadnienie
Prezydent Miasta R.decyzją z dnia [...] r. Nr [...] zażądał od S. W. zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie 300 zł wraz z ustawowymi odsetkami, wypłaconych na podstawie decyzji ostatecznej Nr [...]z dnia [...]r.
W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że decyzją ostateczną Nr [...]z dnia [...]r. ustalono, że w okresie od 1 do 30 września 2009 r. strona pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w kwocie 300 zł w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez jej troje dzieci – K., J. i R. Decyzja ta została uchylona w toku postępowania odwoławczego. Kolejną decyzją z dnia [...]r. nr [...]organ ponownie ustalił, że w okresie od 1 do 30 września 2009r. strona pobrała nienależnie dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 300 zł. Decyzja ta stała się ostateczna w wyniku utrzymania jej w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (decyzja z dnia [...]r. nr [...]) co stanowiło podstawę do wszczęcia postępowania o zwrot nienależenie pobranych świadczeń.
W odwołaniu od tej decyzji S. W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji informując, że w dniu 7 października 2014 r. złożyła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. r. Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję wydaną przez organ I instancji w sprawie ustalenia, że od 1 do 30 września 2009 r. pobrała nienależne dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Odwołująca wyraziła stanowisko, że dopiero po uprawomocnieniu się decyzji uznającej pobrane przez nią świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane jest możliwe orzekanie w przedmiocie zwrotu tego świadczenia.
Odnosząc się natomiast do zajętego przez organ stanowiska stwierdziła, że nie ustalono w sposób należyty przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, których spełnienie pozwala na uznanie świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane. Wskazała na wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. II SA/Bk 570/13, w którym Sąd stwierdził, że nakazanie zwrotu świadczeń rodzinnych jest uwarunkowane uprzednim ostatecznym przesądzeniem, że zostały pobrane jako świadczenia nienależne.
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.
Po przedstawieniu dotychczasowego stanu sprawy Kolegium odwołało się do brzmienia art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 114) przywołując w całości jego treść. Stwierdziło nadto, że decyzja ustalająca, że strona pobrała nienależnie świadczenie rodzinne stała się ostateczna. Wyjaśniono, że ostateczność decyzji oznacza wykonalność decyzji i to nawet przy zaskarżeniu jej do sądu administracyjnego. Zatem złożenie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję ustalającą, że odwołująca pobrała nienależnie dodatek do zasiłku rodzinnego w okresie od 1 do 30 września 2009r. nie stanowi przeszkody do wydania decyzji nakazującej zwrot tego świadczenia. Inny jest bowiem zakres obu tych postępowań. W postępowaniu dotyczącym zwrotu kwoty świadczeń nienależnie pobranych nie bada się przesłanek wystąpienia świadczenia nienależnie pobranego.
W postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń należy zbadać, czy zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 1 pkt 1 - 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń bada się między innymi przesłanki z art. 30 ust. 3 i 5 (kwestie terminów). Zakres pojęciowy decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, a decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie jest tożsamy i o czym innym rozstrzygają takie decyzje. Kolegium podkreśliło, że decyzja administracyjna podlega, co do zasady, wykonaniu z chwilą jej ostateczności (art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 130 k.p.a.). Z treści art. 16 § 1 i art. 127 § 1 i 2 k.p.a. wynika, że podział na decyzje ostateczne i nieostateczne oparty jest na stopniu ich wzruszalności i stabilności spowodowanych przez nie skutków prawnych. Wyczerpanie możliwości zaskarżenia decyzji odwołaniem do organu wyższej instancji oznacza, że stała się ona ostateczna.
Decyzja ostateczna wskazuje więc, że sprawa została rozstrzygnięta w definitywny sposób, a wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie wstrzymuje natomiast automatycznie wykonania zaskarżonej decyzji (art. 61 § 1 p.p.s.a.).
W opinii Kolegium, organ I instancji był uprawniony do wydania przedmiotowej decyzji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., a także decyzji organu I instancji zarzucając naruszenie przepisu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że świadczenie rodzinne pobrane przez skarżącą jest nienależne. Wskazała, że zobowiązanie do zwrotu świadczenia rodzinnego może nastąpić dopiero po spełnieniu się jednej z przesłanek, o której mowa w art. 30 ust. 2 tej ustawy. Zaznaczyła, że w każdej z decyzji wydanej wobec niej przyjęto odmienną podstawę prawną pozwalając na ustalenie pobranych świadczeń za pobrane nienależnie W zaskarżonej decyzji Kolegium powołało się na art. 30 ust. 2 pkt 3 w/w ustawy. Natomiast w decyzji Kolegium z dnia [...]r. nr Nr [...]ustalono odmienną podstawę prawną wystąpienia nienależnych świadczeń rodzinnych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji o zasadności utrzymania decyzji organu I instancji w mocy. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze Kolegium stwierdziło, że podstawą prawną orzekania o zwrocie nienależnych świadczeń rodzinnych jest przepis art. 30 ust. 1, ust. 5 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W postępowaniu tym nie bada się przesłanek wystąpienia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co wskazało Kolegium w swojej decyzji.
Natomiast zawarte w uzasadnieniu decyzji wywody dotyczące m.in. przepisu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiły jedynie część uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Ld 1299/12, które co do istoty dotyczyło rozróżnienia między decyzjami prawomocnymi a ostatecznymi i wykonalności decyzji ostatecznych.
Postanowieniem z dnia 7 września 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zawiesił postępowanie sądowe zainicjowane skargą S. W. uznając, że zachodzą przesłanki zawarte w art.125 § 1 pkt 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r.poz. 270 ze zm.). Kolejnym postanowieniem, z dnia 25 sierpnia 2016r. podjęto zawieszone postępowanie ze względu na ustanie przyczyny do jego zawieszenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Jak stanowi art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718) - dalej P.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Kontrola sądowa przeprowadzona zgodnie z przedstawionymi regulacjami prawnymi pozwoliła uznać skargę wniesioną przez S. W. za skuteczną.
Dla oceny legalności kontrolowanego aktu istotne jest, że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, podejmowana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bezpośrednią konsekwencję ustalenia, że świadczenie rodzinne zostało nienależnie pobrane. Zgodnie z wymieniony przepisem tylko taka osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Nakazanie zwrotu świadczeń rodzinnych zgodnie z brzmieniem ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązującym w chwili wydawania w stosunku do skarżącej decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia uwarunkowane było zatem uprzednim przesądzeniem, że świadczenia te zostały pobrane jako świadczenia nienależne. Tymczasem prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 kwietnia 2016r., sygn. akt IV SA/Gl 1082/14 została uchylona decyzja ostateczna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. Nr [...], jak też poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia [...]r. nr [...] przesądzająca o tym, że strona pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 300 zł.
Wyeliminowanie z obrotu prawnego wyżej cyt. wyrokiem tut. Sądu decyzji ustalających, że pobrany przez skarżącą w okresie od 1 do 30 września 2009r. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego był pobrany nienależnie powoduje, że w chwili obecnej brak jest podstaw prawnych do orzekania o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. W kontrolowanej decyzji nie dokonano żadnych ustaleń pozwalających przyjąć, że w istocie doszło do nienależnego pobrania świadczeń, a bez takiego ustalenia nie jest możliwe żądanie ich zwrotu. Tym samym kontrolowane decyzje wydane zostały co najmniej przedwcześnie, co powoduje konieczność usunięcia ich z obrotu prawnego
Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z kolei art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.
Skoro zatem w przedmiotowej sprawie zaistniała wyżej wskazana podstawa wznowieniowa (art. 145 § 1 pkt. 8 K.p.a.), to konsekwencją tego była konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 135 P.p.s.a. decyzji organów obu instancji wydanych w sprawie.