Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 6 maja 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 869/14

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], działając na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 856 z późn. zm.) i § 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. nr 198, poz. 1925) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej: Kpa), po rozpatrzeniu odwołania B. M. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta J. przez Naczelnika Wydziału Spraw Rodzinnych i Alimentacyjnych Urzędu Miasta w J. Nr [...] z dnia [...]r. w sprawie orzeczenia o obowiązku zwrotu świadczeń rodzinnych uznanych za nienależne decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] r. Nr [...] za okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. w wysokości 5440 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 6411,80 zł, postanowiło uchylić zaskarżoną decyzję w całości i zobowiązać stronę do zwrotu świadczeń rodzinnych uznanych za nienależnie pobrane decyzją z dnia [...] r. Nr [...] za okres od 1 września 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. w wysokości 4080 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach odnotował, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]) przyznał B.M.:

1. 1) na dziecko D.M.:
2. a) zasiłek rodzinny w okresie od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. w wysokości 43 zł miesięcznie,
3. b) dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w okresie od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. w wysokości 170 zł miesięcznie,
4. c) dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 90 zł,
5. 2) na dziecko R. F.
6. a) zasiłek rodzinny w okresie od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. w wysokości 43 zł miesięcznie,
7. b) dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w okresie od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. w wysokości 170 zł miesięcznie,
8. 3) na dziecko N.F.
9. a) zasiłek rodzinny w okresie od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. w wysokości 53 zł miesięcznie,
10. b) dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w okresie od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. w wysokości 170 zł miesięcznie.

W dalszej kolejności wyjaśnił, że po wznowieniu postępowania organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. Nr [...], stwierdził że decyzja z dnia [...] r. (Nr [...]) została wydana z naruszeniem art. 151 § 2 kpa, a jej uchylenie nie może nastąpić z przyczyn określonych w art. 146 § 1 kpa, gdyż od jej doręczenia upłynęło 5 lat.

Następnie organ drugoinstancyjny zwrócił uwagę, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]) uznał, że kwota wypłacona B. M. na N. F. i R. F. za okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. w wysokości 5440 zł z tytułu dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci była nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym. Zaakcentował także, że strona nie wniosła od tej decyzji odwołania.

Zaznaczył przy tym, że pismem z dnia 5 czerwca 2014 r. strona została powiadomiona o wszczęciu postępowania w sprawie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym 2004/2005.

Odwołując się do regulacji prawnych przedmiotu rozpoznania podał, że organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 1013 r., poz. 1456, dalej: ustawa lub u.ś.r.) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Ustawodawca unormował, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1. 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (art. 30 ust. 8 ustawy). Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny (art. 30 ust. 9 ustawy).

Analizując akta sprawy stwierdził, że organ pierwszej instancji działając na podstawie art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzją z dnia [...] r. prawidłowo orzekł o obowiązku zwrotu świadczeń rodzinnych uznanych za nienależne za okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. w wysokości 5400 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia Kolegium podkreśliło, że decyzja mająca oparcie w art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma charakteru uznaniowego, a w prowadzonym postępowaniu organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o uznaniu, że wypłacone świadczenia rodzinne były nienależnie pobrane. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Decyzja orzekająca o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia ma charakter wtórny w stosunku do decyzji określającej, że dane świadczenie rodzinne zostało przez stronę nienależnie pobrane. Organ wydający decyzję na podstawie art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest związany ustaleniami ostatecznej decyzji orzekającej uznanie, że świadczenia rodzinne było pobierane nienależnie.

Organ nie może wydać decyzji nakazującej zwrot przedmiotowego świadczenia dopóki nie zostanie ostatecznie zakończone postępowanie o uznaniu świadczenia za nienależne. Pomiędzy tymi decyzjami zachodzi, jak wskazał organ odwoławczy, "klasyczna sytuacja związania prawnego", czyli pierwsza decyzja stwierdza zaistnienie stosunku prawnego (prejudykatu), który stanowi podstawę do wydania decyzji drugiej – jak w przedmiotowej sprawie – nakazującej zwrot świadczenia wynikającego z ustalonego pierwszą decyzją stosunku prawnego.

W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powtórzył, że bezspornym jest, że zaskarżona decyzja została wydana jako następstwo decyzji ostatecznej o uznaniu, że dodatki z tytułu wychowywania dzieci N. F. i R.F. wypłacone w okresie od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. były nienależnie pobrane.

Jednocześnie Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Na podstawie art. 57 § 3 kpa terminy określone w miesiącach kończą się z upływem tego dnia w ostatnim miesiącu, który odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca. Tym samym stwierdziło, że nie można wydać decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 maja 2004 r. do 31 lipca 2004 r., gdyż od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Z decyzji z dnia [...] r. (Nr [...]) przyznającej świadczenia rodzinne wynika, że były one wypłacane do 15 dnia każdego miesiąca. Zauważyło także, że strona otrzymała przelew świadczeń rodzinnych w dniu 6 sierpnia 2004 r. Zatem jak skonstatowało "10 letni termin upływu przedawnienia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2004 r. już nastąpił.

Dlatego też żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń dotyczy okresu od 1 września 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. w wysokości 4080 zł (5440 zł - 340 x 4 miesiące tj. 1360 zł) wraz z ustawowymi odsetkami".

Odnosząc się do wniosku strony dotyczącego wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji organ odwoławczy poinformował, że zgodnie z art. 130 § 1 i 2 kpa przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu, a wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji.

Natomiast w zakresie wniosku o przeprowadzenie rozprawy stwierdziło, że nie zasługuje on na uwzględnienie, albowiem rozprawa nie doprowadziłaby do uproszczenia i przyspieszenia postępowania, nie jest konieczna ze względu na ewentualny cel wychowawczy, a obowiązku jej przeprowadzenia nie przewiduje przepis prawa. Przedmiotowe postępowanie administracyjne może być przeprowadzone bez rozprawy, albowiem przeprowadzenie rozprawy administracyjnej nie jest obligatoryjne. Zaznaczyło, że art. 89 § 1 kpa stanowi, iż organ administracji publicznej przeprowadzi, z urzędu lub na wniosek strony, w toku postępowania rozprawę, w każdym przypadku gdy zapewni to przyspieszenie lub uproszczenie postępowania lub gdy wymaga tego przepis prawa. W § 2 powołanego unormowano, że organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin.

W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje zatem reguła rozpoznania sprawy przez organ orzekający na rozprawie. Organ administracji prowadzi postępowanie wyjaśniające - co do zasady poza rozprawą, chyba że zachodzą przesłanki przeprowadzenia rozprawy. Mając to na uwadze stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji zgromadził wyczerpujący materiał dowodowy poza rozprawą i przesłał go wraz z odwołaniem do organu drugiej instancji.

Na zakończenie odnosząc się do wniosku strony o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych organ odwoławczy przytoczył treść art. 30 ust. 9 ustawy, po czym stwierdził, że organ pierwszej instancji winien wniosek strony objąć przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, strona skarżąca – analogicznie jak w odwołaniu – zaskarżonej decyzji zarzuciła zarówno naruszenie prawa procesowego stopniu mającym wpływ na jego treść, jak i materialnego, a to:

1. 1) art. 139 kpa, art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 7 i 8 kpa oraz art. 16 kpa, art. 57 § 3 kpa art. 107 § 3 i § 1 kpa, poprzez orzeczenie o zobowiązaniu strony do zwrotu świadczeń rodzinnych uznanych za nienależne i przyjęcie, że organ pierwszej instancji podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, jak również niewyjaśnienie lub niewłaściwe wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji,
2. 2) art. 89 § 1 kpa względnie też § 2 tegoż przepisu poprzez nie uwzględnienie wniosku strony o przeprowadzenie rozprawy, w zw. z art. 77 § 1 i 80 kpa oraz przyjęcie w konsekwencji, że w rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji zgromadził wyczerpujący materiał dowodowy poza rozprawą.
3. 3) art. 30 ust. 5 ustawy w zw. z jej art. 30 ust 1 i 8 oraz jego ust. 2 pkt 2 i 4, jak też ust. 3 poprzez przyjęcie, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki nienależnie pobranych świadczeń pomimo stwierdzenia, że 10 letni termin upływu przedawnienia zwrotu nienależnie pobranych, świadczeń za okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2004 r. już nastąpił.

Formułując zarzuty autor skargi wniósł o:

1. 1) uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części i uwzględnienie skargi w całości,
2. 2) zasądzenie od organu administracji publicznej na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej, ewentualnie według norm przepisanych, oraz opłaty za pełnomocnictwo w kwocie 17 zł, ewentualnie o:
3. 3) uwzględnienie przez organ skargi w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy, ewentualnie wstrzymanie również z urzędu przez organ wykonanie decyzji w całości lub w części, lub
4. 4) wydanie przez Sąd postanowienia o wstrzymaniu wykonania w całości lub w czyści zaskarżonej decyzji, ewentualnie
5. 5) wymierzenie organowi grzywny w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: Ppsa), względnie rozpoznanie sprawy na podstawie nadesłanego odpisu skargi, gdy stan faktyczny i prawny przedstawiony w skardze nie budzi uzasadnionych wątpliwości.

W motywach skargi wskazał, że na treść art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie odniósł się do treści art. 30 ust. 2 pkt 1 - 4 tej ustawy i stwierdził, że żadna z przesłanek wymienionych w tym przepisie nie zachodzi w sprawie, co jego zdaniem może skutkować, że będąca przedmiotem odwołania decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Pełnomocnik przywołał stanowisko orzecznictwa wydanego w celu wykładni terminu "świadczenie nienależnie pobrane" wskazując w szczególności na konieczność prawidłowego pouczenia strony o braku uprawnienia do świadczenia. Odwołał się nadto do stanowiska orzecznictwa reprezentującego pogląd o zastosowaniu przepisów procedury administracyjnej w sprawach o świadczenia rodzinne. Wskazał także orzeczenia sądów administracyjnych wydane na gruncie art. 6 i art. 9 kpa. nie łącząc ich jednak ze stanem faktycznym i prawnym sprawy. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych pełnomocnik skarżącej stwierdził, że błędnie uznano za nienależnie pobrany przez skarżącą zasiłek rodzinny i przytoczył orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych, w których dokonano wykładni treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Dodatkowo podał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazano na postanowienie o wznowieniu postępowania, a jedynie uczyniono wzmiankę o wznowieniu postępowania przytaczając treść art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołując się również w tym momencie na stanowisko judykatury strona skarżąca wskazała, że "wątpliwości i zarzuty skargi nie mogą być bezkrytycznie przyjmowane przez sąd lecz powinny podlegać weryfikacji w oparciu o jego wiedzę prawniczą i akta przedstawione przez organy w sprawie. Sąd nie może opierać się na domysłach, przypuszczeniach i wirtualnie stworzonych stanach faktycznych i prawnych, a ocena zaskarżonego aktu musi być dokonana na podstawie akt sprawy. Jeżeli w uzasadnieniu podnosi się jakieś fakty, to wymaga to uzasadnienia konkretnych wniosków oraz wskazania określonych przepisów, jakie zdaniem sądu zostały naruszone".

W dalszej kolejności pełnomocnik skarżącej przytoczył art. 54 § 3 i art. 61 § 2 pkt 1 i § 3 Ppsa cytując stanowisko zaprezentowane w komentarzu do wskazanych przepisów (A. Kabat, Komentarz do art. 54 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi LEX 2009 wyd. III/el i B. Dauter, Komentarz do art. 61 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym i LEX2013/el).

Argumentując zauważył, że Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczyło się jedynie do stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do wstrzymania decyzji. Tymczasem w świetle art. 107 § 1 i 3 kpa decyzja powinna zawierać powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn odmowy wiarygodności innym dowodom. Uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa. Wskazując na stanowisko zajęte w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 23 października 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 821/13 publ. Lex nr 1391075 pełnomocnik skarżącej podniósł, że w przypadku decyzji składającej się z kilku odrębnych rozstrzygnięć dla każdego z nich powinna zostać przywołana odrębna podstawa prawna.

Uzasadniając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji autor skargi zauważył, że wiąże się on z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń i powołał się na okoliczności świadczące o trudnej sytuacji strony zarówno pod względem osobistym, jak materialnym.

W dodatkowym piśmie z dnia 20 listopada 2014 r. skierowanym przez pełnomocnika strony do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawarty został wniosek dowodowy o przeprowadzenie dowodu z orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr[...] w C. z dnia [...] r. na okoliczność dotyczącą sytuacji rodziny przemawiającej za umorzeniem kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i odniósł się do przedstawionych w skardze zarzutów, uznając je za bezzasadne. Wskazał, że zaskarżona decyzja zawiera wszystkie elementy określone w art. 107 § 1 kpa., a jej uzasadnienie faktyczne wskazuje fakty i dowody przemawiające za uznaniem, że kwota wypłacona B. M. w spornym okresie z tytułu zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami powinna być uznana za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 4 w związku z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przedstawiono tożsame co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji fakty. Organ wskazał nadto, że złożony na etapie postępowania odwoławczego wniosek o wstrzymanie decyzji był bezzasadny, gdyż decyzja organu I instancji nie była zaopatrzona w rygor natychmiastowej wykonalności i nie podlegała natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy. Wniesienie odwołania od decyzji z mocy prawa wstrzymało jej wykonanie.

Natomiast wniosek o wstrzymanie wykonalności złożony w stosunku do decyzji organu II instancji został rozpatrzony w postanowieniem z dnia 1 września 2014 r., mocą którego wstrzymano wykonanie zaskarżonej decyzji.

Tym samym odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu i stwierdził, że jest ona nieuzasadniona oraz nie zawiera żadnych argumentów, które podważałyby jego merytoryczną prawidłowość. Toteż wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 Ppsa wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona przez Sąd wykazała, że decyzja ta nie narusza prawa.

Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że – co do meritum – nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organów pierwszej oraz drugiej instancji jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania.

Wobec sformułowanych przez pełnomocnika strony skarżącej wniosków zawartych tak w skardze, jak i w późniejszym piśmie procesowym należy również przypomnieć, że wojewódzkie sądy administracyjne zobowiązane są rozstrzygnąć sprawę zgodnie z art. 133 Ppsa, po zamknięciu rozprawy, na podstawie przedstawionych przez organ akt sprawy. Sądy te nie rozstrzygają o meritum sprawy administracyjnej, lecz ustalają, czy zebrany i znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy jest pełny, czy został prawidłowo oceniony oraz czy jest wystarczający do wydania aktu administracyjnego. Kontrolują, czy zastosowano właściwe przepisy prawa materialnego i należycie je zinterpretowano.

Sąd administracyjny, jako sąd prawa, orzeka więc o zgodności rozstrzygnięć administracyjnych z prawem. Nie może natomiast zastępować organu w merytorycznym orzekaniu. Stąd też skierowany do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek o zmianę zaskarżonej decyzji, z punktu widzenia prawa pozbawiony jest całkowicie uzasadnienia. Wskazać nadto trzeba, że sąd administracyjny, jako sąd prawa a nie faktu, sam nie przeprowadza postępowania dowodowego, poza wyjątkiem przedstawionym w art. 106 § 3 Ppsa Jak stanowi art. 106 § 3 Ppsa sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tymczasem pełnomocnik skarżącej domagał się dopuszczenia dowodu mającego na celu wykazanie merytorycznej słuszności wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń w sytuacji, gdy sprawa ta nie jest objęta przedmiotem zaskarżonej decyzji, a prowadzona jest odrębnie.

Nie jest zatem sprawą, w rozumieniu art. 134 Ppsa, którą kontroluje Wojewódzki Sąd Administracyjny w skutek skargi B. M. W tym miejscu Sąd wskazuje, że w pełni akceptuje i podziela stanowisko wyrażone w wyroku tut. Sądu z dnia 1 kwietnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 644/14, mocą którego oddalono skargę B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Przytoczone orzeczenie zapadło w tożsamym, co w przedmiotowej sprawie, stanie prawnym i faktycznym, toteż wywody i argumentację w nim zawartą skład orzekający w niniejszym postępowaniu przyjmuje za własną.

Przechodząc do postawionych w stosunku do zaskarżonej decyzji zarzutów przypomnieć należy ponownie, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie jest ustalenie czy zasiłek rodzinny wraz z dodatkami pobierany przez skarżącą na mocy decyzji Prezydenta Miasta J. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Kwestia ta została już ostatecznie przesądzona decyzją Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r., (Nr [...]), od której to decyzji skarżąca nie wniosła odwołania.

Przedmiotem kontroli Sądu jest natomiast decyzja, w której przesądzono, że skarżąca ma obowiązek zwrotu tego świadczenia. Legalność tej decyzji oceniać należy wyłącznie w aspekcie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na mocy tego przepisu osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Prawomocne ustalenie, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie rodzinne daje organowi podstawę do orzekania o obowiązku zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami. Zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne przyjęcie, że w sprawie zachodzą przesłanki nienależnie pobranych świadczeń jest zatem zarzutem spóźnionym, a przez to nietrafnym. Nie może odnieść także skutku przytaczanie stanowiska orzecznictwa, którego celem miałoby być prawdopodobnie, gdyż nie wskazano tego wprost, wykazanie, że skarżąca powinna mieć świadomość co do nienależności wypłaconych jej świadczeń. Argumentacja taka skierowana jest w istocie w stosunku do prawomocnej decyzji ustalającej, że pobrane świadczenia są nienależnie pobranymi.

Na marginesie zauważyć tylko można, że skarga nie zawiera żadnych argumentów, które mogłoby odnieść się do przesłanki, na podstawie której uznano pobrane przez skarżącą świadczenie rodzinne za świadczenie nienależenie pobrane, a przedstawione w niej orzecznictwo nie zostało powiązane ze stanem faktycznym czy prawnym sprawy. Nie może zatem samo w sobie świadczyć o skuteczności skargi.

Nie można także zgodzić się z postawionymi w skardze zarzutami natury procesowej. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono istotne dla oceny sprawy fakty, a ustalenia z nich wynikające nie budzą wątpliwości co ich słuszności. Wskazano precyzyjnie cały tok postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a akta sprawy zawierają dokumenty potwierdzające opisane fakty. Decyzja z dnia [...] r. nr [...] przyznająca skarżącej uprawnienie do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami za okres od dnia 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. potwierdza wyliczenie wysokości świadczenia pobranego w tym okresie. W aktach znajduje się również postanowienie o wznowieniu postępowania (k. 15 akt administracyjnych), a brak wskazania tego dokumentu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie stanowi uchybienia mogącego mieć jakikolwiek wpływ na rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Wobec podzielenia przez Sąd stanowiska organu odwoławczego, co do legalności nałożenia na skarżącą obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, zarzut uchybienia art. 138 § 1 pkt 1 kpa stał się także niezasadny.

Skoro skarga nie zawierała skutecznych zarzutów a Sąd nie dopatrzył się z urzędu uchybień skutkujących koniecznością jej uwzględnienia należało orzec jak w sentencji na mocy art. 151 Ppsa.