Uzasadnienie
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działając z upoważnienia Wójta Gminy, decyzją z dnia [...] r., Nr [...], orzekł o zwrocie przez J. S. kwoty 570,- zł. tytułem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty, na konto Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w terminie 14 dni od otrzymania tej decyzji. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 3, art. 4, art. 5, art. 8 i art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.).
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że J. S. decyzją z dnia [...] r., Nr [...], przyznano zasiłek rodzinny na dziecko K. L. na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w kwocie 64,- zł. miesięcznie, na okres od [...] r. do [...] r. w kwocie 68,- zł. miesięcznie, dodatek z tytułu podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania (na pokrycie kosztów dojazdu) na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w kwocie 50,- zł. miesięcznie oraz jednorazowo dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100,- zł. w miesiącu wrześniu 2008 r. Powołana decyzja zawierała informację, że w przypadku zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba uprawniona do świadczeń jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. W dniu [...] r. organ uzyskał informację, iż w dniu [...] r. J. S. podjęła zatrudnienie oraz ustalił, że dochód netto za jej pierwszy pełny przepracowany miesiąc tj. listopad 2008 r. wyniósł 850,17- zł. Po doliczeniu dochodu uzyskanego z tytułu zatrudnienia, w oparciu o treść § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach oświadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.), dochód na osobę w rodzinie J. S. przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych.
W konsekwencji, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działając z upoważnienia Wójta Gminy decyzją z dnia [...] r., Nr [...], uchylił J. S. prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku na dziecko K. Li. i w tym zakresie zmienił wspomnianą decyzję Nr [...] z dnia [...] r.
Zważywszy na przywołany stan faktyczny, organ w dniu [...] r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od [...] r. do dnia [...] r. Następnie uznał, że pobrane za wyżej wymieniony okres świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 570,- zł. są świadczeniami nienależnie pobranymi, co uprawnia do żądania ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, w trybie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
J. S. wniosła odwołanie od decyzji z dnia [...] r., Nr [...], domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu podniosła, że ta decyzja jest dla niej krzywdząca i nie powinna być wydana za nim Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie rozpatrzy jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. Nr [...], utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r., Nr [...], która uchyliła jej prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku na dziecko – K. L. i w tym zakresie zmieniającą decyzję Nr [...] z dnia [...] r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., decyzją z dnia [...] r., Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 30 ust. 1, 2 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r. w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od dnia [...] grudnia 2008 r. do dnia [...] kwietnia 2009 r. wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji przywołał stan faktyczny, który miał miejsce w sprawie i stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, iż odwołująca pobierała we wspomnianym okresie nienależne świadczenie, bowiem własnoręcznym oświadczeniem, złożonym w dniu [...] r., potwierdziła podjęcie w dniu [...] października 2008 r. pracy w firmie "A" i z tego tytułu osiągnięcie dochodu w wysokości 850,17- zł. miesięcznie.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. S. wniosła umorzenie nienależnie pobranych przez nią świadczeń rodzinnych. Zarzuciła, że decyzję o wstrzymaniu zasiłku rodzinnego powinna otrzymać w miesiącu grudniu 2008 r., bowiem w już dniu [...] listopada 2008 r. dostarczyła ksero zaświadczenia z zakładu pracy o swoich zarobkach. Powołała się również na zły stan zdrowia oraz nieprzychylność organu pomocy społecznej pierwszej instancji wobec niej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji wskazując, że postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest postępowaniem w nowej sprawie, wszczętym odrębnym zawiadomieniem, dlatego organ pierwszej instancji mógł orzekać w tej sprawie pomimo złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję pierwszoinstancyją uchylającą decyzję o przyznaniu świadczeń rodzinnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.
W myśl art. 3 § 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
W rozpatrywanej sprawie definicję świadczenia nienależnego zawarto w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.).
Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy za nienależnie pobrane uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Świadczenia takie podlegają zwrotowi stosownie do przepisu art. 30 ust. 1 ustawy.
Analiza przytoczonej powyżej regulacji prowadzi do wniosku, że świadczenie jest nienależne, kiedy zostało pobrane po pojawieniu się okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych przy jednoczesnym spełnieniu warunku pouczenia strony o sytuacjach, w których pozbawiona jest ona prawa do pobierania przyznanego świadczenia.
W realiach rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., badając w trybie odwoławczym przedmiotową sprawę wykazało, iż wypłacenie skarżącej świadczeń rodzinnych za okres od dnia[...] grudnia 2008 r. do dnia [...] kwietnia 2009 r. nastąpiło w wyniku zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych.
Nie ulega wątpliwości, że skarżąca w decyzji z dnia [...] r., Nr [...], przyznającej jej zasiłek rodzinny i wymienione w tej decyzji dodatki do tego zasiłku została prawidłowo poinformowana, że w przypadku zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, jako osoba uprawniona do świadczeń jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Informacja o przywołanej treści, znajdująca się w części V formularza wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, została przez skarżącą podpisana w dniu [...] lipca 2008 r., a wynika z treści art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Okoliczność ta nie była w sprawie kwestionowana. Zatem procedura ubiegania się o świadczenia rodzinne oraz obowiązek powiadomienia o zmianie sytuacji wobec uzyskania dochodu były skarżącej znane.
Z dokonanej przez Sąd analizy akt administracyjnych sprawy wynika, że dopiero w dniu [...] maja 2009 r. organ pierwszej instancji uzyskał informację o tym, iż w dniu [...] października 2008 r. skarżąca podjęła zatrudnienie (k-19 akt administracyjnych). Wynika to z treści złożonego przez skarżącą w dniu[...] maja 2009 r. oświadczenia. Organ dalej ustalił, że wynagrodzenie netto za pierwszy pełny przepracowany miesiąc tj. listopad 2008 r. wyniosło 850,17- zł., co skutkowało przekroczeniem kryterium dochodowego uprawniającego skarżącą do świadczeń rodzinnych (por. zaświadczenie pracodawcy z dnia 12 i 13 maja 2009 r., k- 25 akt administracyjnych). Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi, że już wcześniej organ pierwszej instancji dysponował taką informacją.
W tych okolicznościach faktycznych sprawy, organ prawidłowo wydał decyzję z dnia [...] r., Nr [...], którą zmienił wspomnianą decyzję własną Nr [...] z dnia [...] r. i uchylił prawo skarżącej do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. W tym zakresie, w konsekwencji wniesionej skargi i jej rozpatrzenia przez tut. Sąd, prawomocnym wyrokiem z dnia 4 marca 2010 r. o sygn. akt IV SA/Gl 637/09 została oddalona skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., Nr [...], która utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r., Nr [...].
W tym miejscu zaznaczyć przyjdzie, iż w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, podzielany także przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której, to świadczenie zostało przyznane. W rozpatrywanej sprawie organ doprowadził do takiego stanu, bowiem w obrocie prawnym nie pozostawało żadne rozstrzygnięcie przyznające skarżącej świadczenie rodzinne. Następnie w dniu [...] lipca 2009 r. organ pierwszej instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od[...] grudnia 2008 r. do dnia [...] kwietnia 2009 r., wówczas gdy, skarżąca uzyskała dochód mający wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych oraz nie wykonała ciążącego na niej obowiązku niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne.
W świetle powyższego, stwierdzić należy, że skarżąca znała przepisy regulujące sposób i warunki przyznawania świadczeń rodzinnych, ale nie zastosowała się do prawidłowych informacji. W sytuacji, gdy stronie znane są odpowiednie regulacje prawne, uznać należy, iż osoba taka wiedziała lub obiektywnie rzecz biorąc, powinna była wiedzieć, że fakt podjęcia zatrudnienia był istotny dla sprawy, bowiem stanowił okoliczność powodującą ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. Skarżąca świadoma również była tego, jakie skutki prawne wywiera osiągnięcie przez nią dodatkowego dochodu z tytułu zatrudnienia, bowiem ma on wpływ na przyznane jej prawa do świadczeń rodzinnych. Organy administracji miały zatem pełne prawo, po zmianie wcześniejszej decyzji o przyznaniu tych świadczeń, wszcząć postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Nadto, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w pełni wyjaśniło zarówno stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia, jak i dokonało oceny zgromadzonego w niej materiału dowodowego oraz prawidłowo zastosowało obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ubocznie Sąd wskazuje, powołując się na treść art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że tylko organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, może umorzyć kwotę nienależne pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Okoliczności te oceniane są na zasadzie uznania administracyjnego przez wyżej wymieniony organ, dlatego też Sąd na etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie mógł odnieść się do wniosku o umorzenie pobranych i nienależnych świadczeń, sprecyzowanego w skardze.
Jednakże skarżąca może w przywołanym zakresie zwrócić się do organu pierwszej instancji ze stosownym i odpowiednio uzasadnionym wnioskiem. Ma to szczególne znaczenie, bowiem zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Stąd też ostatnim dniem okresu, za jaki należy obliczyć odsetki jest dzień rzeczywistego uiszczenia świadczenia nienależnego.
W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.