Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej T.G., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta T.G., na podstawie art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), odmówił przyznania W.D. świadczenia w postaci zasiłku celowego na zakup lodówki w wysokości [...] zł, remont mieszkania w wysokości [...] zł oraz zakup ubrania w wysokości [...] zł.
Z uzasadnienia decyzji wynika, że strona odrzuciła propozycję pracownika socjalnego w kwestii udzielenia jej pomocy związanej z brakiem sprawnej lodówki oraz remontem mieszkania. Zaproponowana pomoc miała polegać na przekazaniu używanej lodówki z PKPS, a w przypadku braku na stanie magazynu zakupu lodówki za kwotę [...] zł w sklepie z używanym sprzętem AGD. Natomiast w kwestii remontu mieszkania, które jak ustalono wymagało malowania, zaproponowano etapową realizację powyższego. W związku z tym, iż strona zgodziła się jedynie na ewentualne rozłożenie pomocy na dwie raty po [...] zł organ uznał to żądanie za zbyt wygórowane, a zachowanie strony za przejaw braku współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej.
Mając na względzie, że strona od wielu lat objęta jest pomocą społeczną, której forma i rozmiar dostosowana jest do jej indywidualnych potrzeb, jak również możliwości finansowe Ośrodka przy jednoczesnym braku współpracy w zakresie uzgodnień co do rozwiązania kwestii zgłaszanych potrzeb organ nie znalazł podstaw do udzielenia pomocy w żądanej przez stronę wysokości. Ponadto organ odmówił pomocy na zakup ubrania w kwocie [...] zł ze względu na udzieloną pomoc na zakup odzieży w miesiącu [...] i [...] oraz zakres udzielanej dotychczas pomocy oraz możliwości finansowe Ośrodka. Końcowo organ wskazał, że pomoc społeczna nie jest zobowiązana do zaspokojenia wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc nawet wówczas, gdy są one niezbędne, ponieważ pomoc ta uzależniona jest od możliwości finansowych Ośrodka.
Od powyższej decyzji W.D. wniósł odwołanie, w którym nie zgodził się z wydanym rozstrzygnięciem. Podtrzymał żądania zawarte we wniosku o udzielenie mu pomocy na zaspokojenie niezbędnych potrzeb w formie i kwotach tam wskazanych. Nadto stwierdził, że zgłoszone przez niego potrzeby mieszczą się w zakresie pomocy określonej w ustawie o pomocy społecznej. Podniósł, iż od [...] odmawiano mu pomocy na remont mieszkania, a nadto nie zgodził się z twierdzeniem o braku współpracy z pracownikiem socjalnym wskazując, iż działania wobec jego osoby są "z góry ustalone". Wskazał, że powołane w zaskarżonym rozstrzygnięciu decyzje dotyczące zakupu odzieży dotyczyły drobnych zakupów na kwotę [...] zł w miesiącu [...], natomiast zakup odzieży w [...] był związany z jego pobytem w sanatorium oraz okresem rehabilitacji.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, ze W.D. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje [...] pokojowe mieszkanie z kuchnią, ma zarejestrowaną działalność gospodarczą, której faktycznie nie prowadzi od kilku lat, nie posiada własnych źródeł utrzymania i od kilku lat faktycznie utrzymuje się z zasiłków z pomocy społecznej, jest także [...] i ma [...], z którym nie współpracuje. Strona ma przyznany zasiłek okresowy w wysokości [...] zł i jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego dla osoby samotnie gospodarującej, który wynosi 477,00 zł.
Dalej, odwołując się do treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej, stwierdził, że zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Wyznacznikiem ustalenia wysokości tej pomocy są z jednej strony sytuacja materialna wnioskodawcy i cel na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Podkreślił, że zgodnie z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz do możliwości finansowej pomocy społecznej.
Mając powyższe uregulowania na względzie Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż potrzeba w zakresie zakupu lodówki może zostać zaspokojona poprzez zakup sprzętu używanego w kwocie [...] zł, co wynika z dokumentacji. Natomiast odmowa przyjęcia propozycji stopniowego remontu mieszkania i wygórowane żądanie przyznania pomocy w co najwyżej dwóch ratach świadczy o braku współpracy strony z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Nadto ograniczone możliwości pomocy społecznej są wystarczającym powodem do odmowy pomocy na zakup odzieży w kwocie [...] zł. Kolegium zauważyło, że w bieżącym roku strona otrzymała w tym zakresie pomoc na kwotę [...] zł. Nadto tylko w [...] strona otrzymała pomoc w postaci zasiłku okresowego w kwocie [...] zł zasiłku celowego na zakup [...] węgla w kwocie [...] zł, leki w kwocie [...] zł. obuwia i spodni w kwocie [...] zł, oraz pomoc w ramach programu dożywiania. Ponadto jest objęta pomocą w kolejnych miesiącach (zasiłki okresowy oraz celowe na zakup opału, środków czystości, energię, żywność).
Następnie organ podkreślił, że decyzje w sprawach przyznawania zasiłku celowego wydawane są w ramach uznania administracyjnego, to zaś oznacza, że nie każdy wniosek musi być załatwiony pozytywnie, bowiem pomoc społeczna nie jest zobowiązana do zaspokajania wszystkich zgłaszanych potrzeb, a jedynie tych, które są niezbędne i odpowiadają możliwościom finansowym pomocy społecznej. Pomoc taka uzależniona jest więc nie tylko od potrzeb wnioskodawcy ale także od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Zatem, zdaniem Kolegium, już sam fakt ograniczonych możliwości finansowych, który akcentuje organ I instancji nakazuje utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. Kolegium nie stwierdziło naruszenia granic uznania administracyjnego, a nadto podzieliło argumentację organu I instancji, iż strona nie współdziałała w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji, co także uzasadnia odmowę świadczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem wnosząc o jego uchylenie i ponowne rozpatrzenie sprawy oraz uchylenie decyzji organu I instancji. Skarżący w całości podtrzymał żądania oraz argumentację zawarte uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wskazał również, że nie będzie z jego strony zgody na współpracę z [...].
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w motywach kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z e zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd może zaskarżoną decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem.
Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.
Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik.
Przedmiotem analizy w niniejszej sprawie jest odmowa przyznanie pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego. Zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Jednocześnie, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 cytowanej ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
Z brzmienia przywołanych wyżej unormowań wynika, iż decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, w tym wiek, stan zdrowia, możliwości zarobkowania, wysokość uzyskiwanych dochodów itp., uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków oraz liczbę osób wymagających pomocy. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę przytoczone okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu, co odnosi się również do wysokości tej pomocy.
Należy w tym miejscu zaakcentować, iż norma prawna zawarta w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zobowiązuje organy orzekające o udzielaniu świadczeń przewidzianych w tej ustawie do uwzględnienia możliwości finansowych pozwalających na realizację potrzeb zgłoszonych przez osoby ubiegające się o pomoc. W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.
Organy orzekające zasady te miały na uwadze. W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji materialnej skarżącego i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Nieuwzględnienie żądania przyznania zasiłku celowego nie pozostaje w sprzeczności z prawem. Pomimo, że bezspornie sytuacja skarżącego jest trudna, to nie należy tracić z pola widzenia faktu, że celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszelkich zgłaszanych potrzeb. Należy przy tym wskazać, że mimo oferowania skarżącemu pomocy mieszczącej się w możliwościach pomocy społecznej poprzez zakup sprzętu używanego czy też pomocy w zakresie przeprowadzenia etapami remontu mieszkania, skarżący pomocy tej stanowczo odmówił podtrzymując swoje żądania, co do zakupu nowego urządzenia (lodówki) oraz przyznania kwoty [...] zł na remont mieszkania zgadzając się ewentualnie na jej wypłatę w dwóch ratach po [...] zł.
W tej sytuacji nie można zarzucić decyzji niezgodności z prawem, gdy organ pomocy społecznej mając na uwadze z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, z drugiej zaś strony własne możliwości finansowe i cele jakie stawia ustawa o pomocy społecznej uznał, że nie istnieje możliwość przyznania skarżącemu pomocy finansowej w zgłoszonym przez niego rozmiarze. Ponadto, w ocenie Sądu, brak skorzystania z uzasadnionych propozycji pracownika socjalnego mających na celu pomoc w zakresie zaspokojenia zgłoszonych potrzeb a zarazem podyktowanych możliwościami finansowymi Ośrodka nosi znamiona braku współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji. Przyjdzie również zważyć, że skarżący objęty jest systematyczną pomocą w formie zasiłków okresowego oraz celowych, w tym na zakup odzieży.
Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania. W ocenie Sądu w sprawie nie nastąpiło także naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego. Okoliczności przytoczone w uzasadnieniu decyzji świadczą o rozważeniu przez organy całokształtu okoliczności sprawy.
Odnosząc się do zarzutów skargi należy zaznaczyć, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń określonych w ustawie o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Tak wyrażony pogląd znajduje oparcie w stanowisku orzecznictwa sądowego (por: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 kwietnia 2002r., sygn. akt: II SA/Gd 4332/01., z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/2006 LEX 299415, z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07 niepublik.).
Podnieść też należy, że w motywach wyroku z dnia 20 listopada 2001 r. (sygn. akt SK 15/01/OTK ZU Nr 8, poz. 252) Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że "cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy. W komentarzu do art. 67 Konstytucji wskazuje się, że stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych".
Mając na względzie przedstawiona wyżej argumentację przyjdzie stwierdzić, że wydając kwestionowane orzeczenia organy administracyjne wypowiadające się w niniejszej sprawie, nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani procesowego. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art.151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.