Uzasadnienie
sygn. IV SA/Po 1004/05
Uzasadnienie
Ostateczną decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...]Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K. - działający z upoważnienia Starosty K.- na podstawie art. 19 ust. 1 i art. 55e ust. 2 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.- dalej ups), na podstawie dokumentacji przekazanej przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. (dalej GOPS) zakwalifikował R.P. do Domu Pomocy Społecznej w K. (dalej DPS) ul. P. i ustalił dlań [...] miejsce na liście osób oczekujących na umieszczenie w w/w Domu z przybliżonym terminem wydania decyzji kierującej na II kwartał 2005r.
Organ administracyjny wydając ową decyzję na podstawie otrzymanych dokumentów i dokonanej analizy sytuacji życiowej R.P. stwierdził, że koniecznym stało się zabezpieczenie Wnioskodawcy opieki w warunkach domu pomocy społecznej. W chwili uzyskania wolnego miejsca, zostanie wydana decyzja kierująca do DPS. Do czasu umieszczenia w DPS, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania ośrodek pomocy społecznej zapewnia usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze w niezbędnym zakresie zależnie od potrzeb (k. 4 akt administracyjnych).
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] na podstawie art. 54 ust. 1, art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 64/04/593 ze zm.- dalej ustawa) i rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 września 2000 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. 82/00/929 - dalej rozporządzenie) odmówił R.P. skierowania do domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu decyzji Kierownik GOPS powołując się na wywiad środowiskowy wyjaśnił, że Wnioskodawca zamieszkuje w jednym gospodarstwie z żoną, synem i jego rodziną zajmując oddzielne pomieszczenie- w okresie letnim przy budynku gospodarczym, a w okresie zimowym w budynku mieszkalnym. Źródłem utrzymania R.P. i Jego żony są renty inwalidzkie, a syn wraz z rodziną utrzymuje się z gospodarstwa rolnego przekazanego przez rodziców. Wszystkie opłaty związane z utrzymaniem domu (za energię, opał, gaz, podatki) ponosi syn. Wnioskodawca daje żonie część renty na utrzymanie, otrzymując w zamian obiady i usługi- m.in. pranie. Wnioskodawca pomaga w miarę możliwości w drobnych pracach domowych. W 2004 r., na skutek konfliktów rodzinnych, Zainteresowany otrzymał propozycję umieszczenia w DPS, lecz z niej nie skorzystał. W związku z powyższym organ pierwszej instancji stwierdził bezzasadność umieszczenia R.P. w DPS (k. 18 akt administracyjnych).
Od powyższej decyzji R.P. złożył odwołanie, wnosząc o przyjęcie Go do DPS w K.przy ul. W. Zainteresowany podniósł, że mieszka w pomieszczeniu dla zwierząt (oborze), a w okresie zimowym rodzina zezwoliła Mu na zajmowanie kącika we wspólnej kuchni. Odwołujący powołał się na konflikt w rodzinie, podstępne wymeldowanie Go przez żonę dnia [...] września 1990 r., separację z żoną i zły stan zdrowia wynikający z dwukrotnego udaru mózgu ([...] października 1999 i w 2000 r.) i cukrzycy. Zainteresowany jest prawostronnie sparaliżowany; po intensywnej rehabilitacji odzyskał mowę. R.P. wskazał również na fakt wydania przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w K. decyzji z dnia [...] maja 2003 r., na mocy której zakwalifikowany został do DPS w K. przy ul. P. Zadeklarował, że z powodu przykrości, jakich doznaje od żony i dzieci, chciałby odizolować się i przebywać jak najdalej (k. 19-21 akt administracyjnych).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...]na podstawie 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że R.P. jest zameldowany i przebywa na terenie gminy S. od [...] marca 1999 r. Zgodnie z oświadczeniem Odwołującego się, stan Jego zdrowia wymaga pomocy osób drugich, nawet w utrzymaniu higieny osobistej. GOPS, przeprowadzając wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania Odwołującego się stwierdził, że Zainteresowany wykonuje drobne prace w gospodarstwie rolnym; nadto ustalono, że porusza się On samodzielnie, sam prowadzi samochód, robi zakupy i załatwia sprawy urzędowe. Pomieszczenie w którym zamieszkuje, wyposażone jest w stół, szafę, tapczan, krzesła, telewizor, wykładzinę dywanową i piec węglowy. Doprowadzona jest również energia elektryczna.
Odwołujący się zwrócił się do GOPS o umieszczenie w DPS w K. - przybliżony termin skierowania Zainteresowanego ustalono na II kwartał 2005 r. Ze względu na odległość czasową zaproponowano Odwołującemu- bez oczekiwania- skierowanie do DPS w L.; Zainteresowany propozycji nie przyjął. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, mimo ciężkiej sytuacji materialnej i osobistej, Odwołujący nie jest osobą, wymagającą umieszczenia w DPS (art. 54 ust. 1 ustawy).
R.P. kwestionując powyższe rozstrzygnięcie wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której powtórzył argumentację podniesioną w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W szczególności wskazał, że dwukrotnie przeszedł udar mózgu i nie może samodzielnie egzystować gdyż wymaga pomocy osób drugich. Zajmuje pomieszczenie w bezpośrednim sąsiedztwie obory, nie ma dostępu do urządzeń sanitarnych i ma problemy z utrzymaniem higieny osobistej. Po długich rehabilitacjach, mimo sparaliżowania jednej strony ciała, stara się chodzić; nie może liczyć na pomoc osób bliskich w załatwianiu czegokolwiek. Rodzina w stosunku doń jest agresywna i złośliwa. Skarżący powołał się przy tym na swą trudną sytuację osobistą, materialną i zdrowotną.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadną.
1. Podstawą ustaleń Sądu Administracyjnego są akta sprawy, nadesłanej przez organy administracji publicznej (art. 106 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa. W niniejszej sprawie organy obu instancji nadesłały akta daleko niekompletne, pozbawione szeregu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dokumentów i nieponumerowane. Nadesłanie do Sądu nieuporządkowanych akt, w których nie opisano numerów kart oraz nie załączono tak istotnych dla toku postępowania dokumentów jak: wniosek o umieszczenie w DPS w K. z uzasadnieniem z nieczytelną datą wpływu- prawdopodobnie dnia "[...]", protokół wywiadu środowiskowego z dnia [...] lutego 2003 r., odpis decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K. z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...], narusza prawo do rzetelnej procedury, które ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28.01.319; wyrok NSA z 19.X.1993 r.- sygn. V SA 250/93, ONSA 2/94/84). Naruszenie tych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa).
2. Organy obu instancji pominęły również część zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczących stanu zdrowia Skarżącego, nie podając, czy dowodom tym odmówiły wiary, bądź czy błędnie uznały, że nie są one istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności organy administracji publicznej nie oceniły: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...].09.2000 r., wypisu orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy – Komisji Lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenie Społecznego z dnia [...] marca 2002 r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...] listopada 2004 r., zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] kwietnia 2004 r., wystawionego przez lekarza A.G. z Gminnego Ośrodka Zdrowia w I., oraz innych dowodów w tym oświadczeń strony oraz ustaleń zawartych w wywiadach środowiskowych wskazujących, że R.P. będąc częściowo sparaliżowany po przebytych udarach mózgu i chorując na cukrzycę, wymaga całodobowej opieki.
Pominięcie tych kwestii i ich wpływu na sytuację Skarżącego narusza dyspozycję art. 7, 11, 77 i 107 § 3 kpa i jedną z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, zgodnie z którą organy administracyjne prowadząc postępowanie podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy administracji publicznej obowiązane są tym samym do prowadzenia postępowania w taki sposób, by wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności sprawy i wnikliwego przeanalizowania wpływu ustalonych okoliczności na treść podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia, i ujęcia tego w uzasadnieniu (wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2001 r., V SA 1611/00, LEX nr 80635).
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że R.P. w lutym 2003 r. wniósł o "przyjęcie" do DPS w K., motywując to tym, że uprzednio pracował w K., ów DPS jest Mu znany i bardzo chciałby w nim przebywać. Orzeczeniem Lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] R.P. uznany został okresowo za niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, przy czym przewidywany czas okresowej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym określono do kwietnia 2008 r. Aktualny stan zdrowia czyni Zainteresowanego nadal okresowo całkowicie niezdolnym do pracy w gospodarstwie rolnym; nie ma wskazań do rehabilitacji w CRR KRUS. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. KRUS Oddział w O. przyznał R.P. 730,16 zł renty- w tym 144,25 zł dodatku pielęgnacyjnego. Orzeczeniem z dnia [...] września 2000 r. nr [...] Powiatowy Zespół do Orzekania o Stopniu Niepełnosprawność w K. na podstawie art. 3, 4, 6 ust. 1, 5 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. 123/97/ 776 ze zm.) zaliczył R.P., urodzonego [...], do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, określając, że niepełnosprawność i ustalony stopień niepełnosprawności datują się od października 1999 r. Wśród wskazań Powiatowy Zespół określił, że Zainteresowany wymaga okresowo opieki drugiej osoby. W wywiadach środowiskowych z dnia: [...] kwietnia 2001, [...] czerwca 2002, r. pracownik socjalny utrwalił, że rodzina R.P. jest zgodna, konflikty nie występują. Już jednak w wywiadzie z dnia [...] lutego 2003 r. pracownik socjalny wskazał, że sytuacja rodzinna bardzo trudna, gdyż klient trwa w konflikcie z rodziną, który [to konflikt] jest nie do rozwiązania, w związku z czym Zainteresowany nie chce przebywać wśród bliskich, tylko chce zamieszkać w DPS. Syn posunął się do przemocy; rozmowy Klienta z synem nie odniosły rezultatów; Klient cieszy się dobrą opinią w środowisku; na wsparcie ze strony środowiska nie może liczyć. Dnia [...] lutego 2003 r. R.P. oświadczył, że wyraża zgodę na umieszczenie w DPS i na odpłatność za pobyt w DPS, ustaloną zgodnie z ups. W dniu [...] stycznia 2003 r. lekarz A.G. z Gminnego Ośrodka Zdrowia w I. wskazał, że R.P. ze względu na stan zdrowia wymaga stale całodobowej opieki; DPS winien zapewnić pielęgnację i opiekę nad niepełnosprawnymi; leczenie, badanie i porady lekarskie; nie istnieją przeciwwskazania do umieszczenia w DPS. W opinii z dnia [...] marca 2003 r. Kierownik GOPS wskazał, że Klient jest osobą niekonfliktową; pozostaje w konflikcie z rodziną; wymaga pomocy w zakresie prania, sprzątania, sporządzania posiłków a rodzina nie chce Mu pomagać; GOPS zaoferował usługi sąsiedzkie, opłacane z budżetu gminy, lecz z uwagi na zamieszkiwanie Klienta z rodziną, brak chętnych do świadczenia tej formy pomocy; na terenie gminy brak punktów PCK. W wywiadzie środowiskowym z dnia [...] kwietnia 2004 r. pracownik socjalny wskazał, że rodzina nie wyraża zgody na pomoc Klientowi, na wsparcie ze strony środowiska nie może liczyć; Klient "od kilkunastu lat" nie mieszkał z rodziną i w związku z tym narosły wzajemne oskarżenia i pretensje; były rozmowy i próby pogodzenia, lecz nie przyniosły rezultatów; Klient utrzymuje kontakt tylko z rodzeństwem i dalszą rodziną. W wywiadzie środowiskowym pracownik socjalny wskazał, że Klient zamieszkuje we wspólnym domu mieszkalnym z żoną i dziećmi, lecz prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe; zajmuje jedno pomieszczenie umeblowane w podstawowe sprzęty. W wywiadach środowiskowych z dnia: [...] września 2004, [...] października 2004, [...] grudnia 2004, [...] stycznia 2005, [...] lutego 2005, [...] marca 2005, [...] kwietnia 2005, [...] maja 2005, [...] czerwca 2005, [...] lipca 2005 r. pracownik socjalny ocenił, że stosunki z rodziną nie układają się dobrze bądź nie są zbyt dobre, bądź że stosunki rodzinne nadal nie są najlepsze. W wywiadzie z dnia [...] maja 2005 r. Zainteresowany wskazał, że w wyniku ponownego otrzymania renty, kwotę 150 zł oddaje żonie za przygotowywanie Mu posiłków i pranie, a uczącej się córce A. daje 50 zł na "swoje drobne wydatki". W wywiadzie z dnia [...] sierpnia 2005 r. pracownik socjalny wskazał, że rodzina trwa w konflikcie wewnętrznym od wielu lat, że w pomieszczeniu zajmowanym przez Klienta panuje bałagan, że utrzymuje kontakty z córką zamieszkałą w K., z dalszą rodziną; że rodzina pomaga Klientowi w zaspokajaniu podstawowych potrzeb.
Ustaleń powyższych Sąd dokonał na podstawie powołanych dokumentów i ich odpisów, zgromadzonych w aktach spraw: administracyjnej i akt spraw o udzielanie świadczeń z pomocy społecznej - nadesłanych na żądanie Sądu (art. 106 § 3 i 5 ppsa).
4. Zwrócić należy uwagę na fakt, iż organ pierwszej instancji, jak i Samorządowe Kolegium, całkowicie pominęły opisaną w wywiadach środowiskowych i podnoszony przez Wnioskodawcę wieloletni konflikt rodzinny o znacznym natężeniu, który- obok stanu zdrowia- stanowi samodzielną przesłankę skierowania do DPS. Korzystając z dorobku orzeczniczego Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzić należy bowiem, że niemożność zapewnienia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania przez rodzinę i gminę może mieć miejsce także z uwagi na konflikty rodzinne o znacznym natężeniu (odpowiednio uzasadnienie wyroku NSA z 11 lutego 1999 r.- I SA 1472/98, w której to sprawie Sąd ustalił, że dwakroć umieszczano w domu pomocy żonę alkoholika, znęcającego się nad nią fizycznie i moralnie).
Długotrwały i o znacznym natężeniu konflikt rodzinny organy orzekające w sprawie błędnie pominęły mimo, iż wielokrotnie stan ten został potwierdzony w wywiadach środowiskowych przeprowadzanych w latach 2003- 2005 w trakcie postępowań dotyczących zasiłków celowych W opinii z dnia [...] marca 2003 r. Kierownik GOPS wskazał, że z uwagi na zamieszkiwanie Klienta z rodziną brak chętnych do świadczenia usług sąsiedzkich opłacanych przez GOPS. W wywiadzie z dnia [...] kwietnia 2004 r. pracownik socjalny wskazał, że Klient " na wsparcie ze strony środowiska nie może liczyć", że " utrzymuje kontakt tylko z rodzeństwem i rodziną dalszą".
Organy obu instancji pominęły to, że na skutek uprawomocnienia się decyzji z dnia [...] maja 2003 r. – nr "[...] nastąpiła prekluzja materiału faktycznego, znanego w postępowaniu zamkniętym ową decyzją merytoryczną, prekludują się bowiem okoliczności faktyczne, które należały do naturalnego kompleksu okoliczności faktycznych, uzasadniających orzeczenie z punktu widzenia twierdzeń stron (odpowiednio- glosa W. Siedleckiego do orz. SN z 18.12.1967 – III PZP 38/67 – PiP 11/68/857; M. Sawczuk w: " System prawa procesowego cywilnego" – Ossolineum 1986 t. 3 s. 78). Poglądy te- wypracowane na tle kpc – należy stosować odpowiednio na tle kpa (Z. Janowicz " Kpa. Komentarz" W. Pr. PWN 1999 – uw. 1 d do art. 75; uw. 1 b, c, do art. 77; uw. 7 d do art. 107).
Przy braku dowodów przeciwnych - zwłaszcza braku opinii specjalistów (powołany wyrok NSA z 11 lutego 1999 r- I SA 1472/98) - całkowicie dowolnym jawi się ustalenie, że Skarżący nie spełnia podstawowego kryterium - konieczności zapewnienia usług opiekuńczych. Organy nie ustaliły, by w stosunku do stanu zdrowia Skarżącego z dnia [...]maja 2003 r. nastąpiła znacząca poprawa. Z dalszych orzeczeń lekarza rzeczoznawcy KRUS z [...].4.2005 i z [...].8.2006 r. oraz z odpisu karty informacyjnej z dnia [...] września 2006 r. – l. ks. gł. [...] Oddziału Chirurgicznego II Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w K. wynika, że amputowano Skarżącemu palec IV prawej stopy i stan jego zdrowia, przy uwzględnieniu cukrzycy insulinozależnej, nie ulega poprawie.
W aktach administracyjnych obu instancji brak odpisu decyzji z dnia [...] lutego 2004 r. – nr [...]Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K. o uchyleniu - na podstawie art. 43 pkt 2 a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (j. t. Dz. U. 64/98/414 ze zm.) i art. 54 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. 203/03/1966 – dalej djst) – decyzji Dyrektora PCPR w K. z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] w sprawie zakwalifikowania R.P. do DPS w K. przy ul. P. Na wydanie tej decyzji nie powołują się w niniejszym postępowaniu organy obu instancji ani też Skarżący. Nasuwa to wątpliwości, czy R.P. uczestniczył w owym postępowaniu i czy doręczono Zainteresowanemu odpis owej decyzji. Obowiązkiem organu I instancji będzie w tej sytuacji przeprowadzenie dowodu z akt sprawy, zakończonej ową decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. i ustalenie, czy stała się ona ostateczną i prawomocną, a w szczególności czy doręczono Zainteresowanemu do rąk własnych odpis owej decyzji (z uwagi na skonfliktowanie z rodziną – art. 43 kpa).
W przypadku w którym Zainteresowany nie uczestniczyłby w owym postępowaniu, organ winien pouczyć R.P. o treści art. 145 § 1 pkt 4 i art. 147 kpa (art. 9 kpa). Gdyby decyzja z dnia [...] lutego 2004 r. była już ostateczną, R.P. może rozważyć ewentualne wystąpienie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności owej decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 kpa; odpowiednio – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13.12.2005 – I OSK 1156/05; wyroki WSA w Poznaniu z dnia: 21.6.2005- IV SA/Po 806/04 i 6.4.2006 – IV SA/Po 681/04 w zbliżonych stanach faktycznych i prawnych). Organ winien też zobowiązać Zainteresowanego do wykazania dokumentem (k. 21), czy w latach 2003-2005 Prokuratura Rejonowa w K. prowadziła postępowanie w sprawie nieumożiwienia R.P. przebywania w budynku mieszkalnym, a ustaliwszy sygnaturę ewentualnej sprawy, zwrócić się do właściwej Prokuratury o nadesłanie akt owego postępowania.
Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), i art. 135 ppsa, należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zobligowany jest ustalić i rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
/-/ M. Dybowski /-/ P. Miładowski /-/ D. Rzyminiak – Owczarczak za nie obecnego Sędziego
/-/ M.. Dybowski
A.T