Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy P. w podstawie prawnej wskazując na art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016r. poz. 23’ zwanej dalej jako "k.p.a.") oraz art. 2, art.7, art. 8, art. 17, art.39, art. 101, art. 102, art. 106, art. 107 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (tekst jednolity Dz.U. z 2015r. poz. 163 ze zm.; zwanej dalej jako "u.p.s.") przyznał I. W. (zwanemu dalej również "skarżącym") zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu leków w wysokości [...] zł.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł I. W. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Należy zgodzić się z organem I instancji, że zakup leków, butli gazowej oraz opłacenie rachunku za pobór energii należy do niezbędnej potrzeby życiowej. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego, ani nie podają kryteriów ustalenia tej wysokości. Oznacza to, że organ I instancji określając wysokość zasiłku działa w granicach uznania administracyjnego, a wyznacznikami ustalenia kwoty świadczenia są z jednej strony - sytuacja materialna osoby zainteresowanej i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej.
Zaznaczyć jednak należy, że organ nie jest zobowiązany do przyznawania pomocy we wnioskowanym zakresie, a wysokość zasiłków nie musi wystarczać na pokrycie pełnych kosztów utrzymania i odpowiadać oczekiwaniom osoby zainteresowanej.
Kolegium zaznaczyło, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, a w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku rodzina nie osiągnęła żadnego dochodu. Oznacza to, że rodzina nie przekracza kryterium dochodowego, od którego uzależnione jest przyznanie zasiłku celowego.
Kolegium nie stwierdziło, aby w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające zwiększenie wysokości przyznanego zasiłku, mimo że przyznana kwota jest niższa od oczekiwań skarżącego. Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, rodzina skarżącego nie została pozostawiona sama sobie w trudnej sytuacji życiowej, a skarżący otrzymuje wsparcie ze strony organów pomocy społecznej także w innej formie niż zasiłki celowe. Decyzją z dnia [...].04.2016r. nr [...] przyznano skarżącemu zasiłek okresowy w wysokości [...] zł, co powinno pomóc rodzinie w zaspokajaniu bieżących potrzeb. Ponadto, od dnia [...].03.2016r. żona skarżącego odbywa staż w Spółdzielni [...], finansowany przez Urząd Pracy, a zatem będzie otrzymywała środki finansowe, które pozwolą rodzinie na choćby częściowe pokrycie własnych potrzeb.
Kolegium dodało również, że w tym samym domu co skarżący mieszka jego córka i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Zdaniem kolegium wsparcie ze strony organów państwa, a więc także organów pomocy społecznej powinno mieć charakter subsydiarny. Oznacza to, że pomoc społeczna powinna wkraczać dopiero wówczas, gdy rodzina nie ma możliwości zaspokojenia wnioskowanych potrzeb przy wykorzystaniu własnych zasobów, możliwości i uprawnień. Jednym z podstawowych obowiązków dzieci jest niesienie pomocy rodzicom, przede wszystkim wówczas gdy znajdują się oni w trudnej sytuacji zdrowotnej czy materialnej.
Skarżący domagając się przyznania większego wsparcia ze strony organów pomocy społecznej nie może więc zasłaniać się tym, że jego córka nie ma zasądzonych alimentów na rzecz rodziców. Obowiązek wspierania rodziców nie może być bowiem oparty wyłącznie na wyrokach sądowych, a wynika z więzi łączących członków rodziny i wzajemnej odpowiedzialności za siebie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu I. W. stwierdził, że pomimo udzielonego wsparcia z pomocy społecznej jego sytuacja jest bardzo trudna, a trudności wynikające z ograniczonej ilości posiadanych środków płatniczych mają bezpośrednie przełożenie na stan zdrowia, gdyż musi dokonywać wyboru - dokonać należnych opłat czy kupić żywność,leki środki czystości oraz inne niezbędne. Cała ta sytuacja powoduje u niego stres, który doprowadził go do depresji i konieczności podjęcia leczenia.
W dalszej części skarżący przedstawił kwoty przyznanych świadczeń z pomocy społecznej, starając się wykazać, iż przyznana pomoc nie jest wystarczająca. Dodał również, że nie prowadzi z córką wspólnego gospodarstwa domowego. Córka jest matką samotnie wychowującą dziecko. Zatrudniona na pół etatu nie uczestniczy w ponoszeniu kosztów z tytułu utrzymania domu, a skarżący nie może w żaden sposób zmusić córki do ponoszenia wspomnianych kosztów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Podstawą prawną wydania tych decyzji był przepis art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s, który stanowi, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może być przyznany również w celu realizacji postanowień kontraktu socjalnego (art. 39a. ust. 1 u.p.s.), osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego (art. 40 ust. 1 u.p.s.), a także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 40 ust. 2 u.p.s.).
Zauważyć należy, że pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej", którym posłużył się ustawodawca w art. 39 ust. 1 u.p.s. nie jest prawnie niedookreślone, a jego interpretacja i ocena należą w każdorazowo rozpoznawanej sprawie do organu rozstrzygającego. W art. 39 ust. 2 ustawy wyjaśnia się przykładowo, co należy rozumieć pod pojęciem "niezbędnej potrzeby bytowej" wymieniając tam m.in. zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego, czy koszt drobnych remontów i napraw w mieszkaniu.
Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną, co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia.
Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 1794/10; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w świetle przedstawionych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że odpowiada ona prawu. W ocenie Sądu Kolegium nie uchybiło wskazanym powyżej przepisom, w wystarczającym stopniu zebrały i oceniły materiał dowodowy. Bezspornym jest, że skarżący spełnia kryteria wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., jednak rozpoznając niniejszą sprawę na uwadze należało mieć w szczególności podstawowe cele jakie spełniać ma instytucja pomocy społecznej. Z art. 2 ust. 1 u.p.s. wynika, że ma ona na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zwrócić należy również uwagę na treść art. 3 ust. 1 u.p.s. w którym wskazano, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Ponadto istotnym jest, że z art. 3 ust. 4 u.p.s. wynika, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Zwrócić należy uwagę, że organ pomocy społecznej przyznał skarżącemu żądane świadczenie. Skarżący kwestionuje jednak jego wysokość. W związku z tym zaznaczyć należy, że że pomoc społeczna ma zmierzać do pomocy, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Nie może również zmierzać do zaspokojenia wszelkich zgłaszanych żądań. Sprzeciwiałoby się to celom opieki społecznej, a co za tym idzie interesowi społecznemu. Celem opieki społecznej jest z jednej strony zaspokojenie niezbędnych potrzeb umożliwiających życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, z drugiej zaś przyczynienie się do usamodzielnienia osób i rodzin korzystających z tej pomocy oraz ich integrację ze środowiskiem. Podkreślić przy tym należy, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej.
Są zatem upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wykazał, kwoty jakie przeznaczone zostały na zasiłki celowy, ilość osób pobierających pomoc oraz średnią kwotę zasiłku celowego.
Jak wykazało to Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej w kwietniu 2016 r. skarżąc otrzymał wsparcie w postaci zasiłku okresowego (decyzja z dnia [...] kwietnia 2016r. nr [...]). Tym samym z uwagi na trudną sytuację życiową, w której znalazł się skarżący, nie został on pozbawiony opieki organów pomocy społecznej. Niemniej jednak podkreślić należy raz jeszcze, że celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszelkich potrzeb osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, a jedynie potrzeb niezbędnych.
Z powyżej wskazanych powodów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.