Uzasadnienie
sygn. IV SA/Po 1045/05
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Kierownik Działu do spraw Realizacji Świadczeń Rodzinnych w P. (dalej Kierownik MOPR) na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 228/03/2255 ze zm.- dalej uśr) ustalił, że kwota 3.790,80 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym a kwota ta podlega zwrotowi w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się owej decyzji.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że dnia [...] maja 2004 r. G.G. wniosła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na syna H.S. wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu: samotnego wychowywania dziecka, opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego; rozpoczęcia roku szkolnego. Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] "z późn. zm." przyznano G.G. na H.S.: zasiłek rodzinny w wysokości po 43 zł miesięcznie w okresie od 1 maja 2004 do 31 sierpnia 2005 r.; dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu: samotnego wychowywania dziecka po 170 zł miesięcznie w okresie od 1 maja 2004 do 31 sierpnia 2005 r., opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego po 505,80 zł miesięcznie w okresie 1 maja 2004 do 31 maja 2004 r.; rozpoczęcia roku szkolnego - jednorazowo 90 zł w okresie od 1 września 2004 do 30 września 2004 r. W toku wywiadu środowiskowego dnia 30 marca 2005 r. ustalono, że G.G. nie sprawuje opieki faktycznej nad synem H.S.
Wnioskodawczyni oświadczyła, że syn H. 4 dni w tygodniu przebywa u swego ojca J.S. w K. W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym dnia [...] maja 2005 r. przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. ustalono, że J.S. sprawuje faktyczną opiekę nad synem H. Od dwu lat H.S. przebywa w K. przez pięć dni w tygodniu. Ojciec chłopca zajmuje się Jego wychowaniem i edukacją - co potwierdza zapisanie syna do szkoły podstawowej w W. W przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 uśr, obowiązana jest powiadomić niezwłocznie o tym organ wypłacający świadczenia rodzinne (art. 25 ust. 1 uśr). Jeśli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje. Wobec powyższego kwota 3.790,80 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym (k. 72 akt administracyjnych).
Pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. G.G. wniosła odwołanie od owej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu Odwołująca się podała, że ww decyzję odebrał ojciec syna H. i przez zapomnienie i roztargnienie powiedział Jej o tym "w dniu dzisiejszym". Zainteresowana podniosła, że z wynajmowanego uprzednio mieszkania przy ul. G. musiała się wyprowadzić. Zamieszkała "kątem" u znajomych. Syn musiał iść do zerówki, a następnie do szkoły, w związku z czym przebywał czasowo u ojca w D. [...] gm. K. Odwołująca się w tym czasie otrzymała mieszkanie do remontu przy ul. S. [...] - uważała, że w Jej sytuacji to jedyne rozsądne miejsce. Mimo, że pracuje, Zainteresowana dojeżdżała do syna i uczestniczyła w jego wychowaniu i edukacji. Z uwagi na nietypową sytuację wniosła o uwzględnienie odwołania. Jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej; remontując mieszkanie w którym będzie mogła zamieszkać z synem, nie podoła tak wielkiemu obciążeniu.
Postanowieniem z dnia [...] października 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego na podstawie art. 127 § 2, art. 124 i 125 w zw. z art. 59 kpa, odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
W lakonicznym uzasadnieniu Samorządowe Kolegium wskazało, że Odwołująca nie spełniła wymogu uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez jej winy (art. 58 § 1 kpa). Decyzja została dostarczona prawidłowo i potwierdzona przez J.S., który "musiał być upoważniony przez Panią G.G. do odbioru korespondencji".
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego G.G. wskazała, że decyzja nie została Jej doręczona osobiście. Stałym miejscem zamieszkania Skarżącej jest P., ul. Św. S. [...], gdy tymczasem decyzję przesłano do miejsca zamieszkania ojca H.- J. S. do D. gm. K. J.S. przyjął korespondencję, nie znając jej zawartości. Ponieważ korespondencja była na nazwisko Zainteresowanej, J.S. nie otworzył jej, nie zapoznał się z nią i nie przekazał jej Skarżącej bezpośrednio po otrzymaniu. Z uwagi na charakter pracy, Zainteresowana nie przyjeżdża codziennie do D. W dniu, w którym J.S. poinformował G.G. o odebraniu korespondencji, natychmiast zapoznała się z treścią dokumentu i w tym samym dniu złożyła odwołanie z wnioskiem o przywrócenie terminu. Uchybienie terminu nie zostało spowodowane z winy Skarżącej - decyzji nie doręczono G.G. w jej miejscu zamieszkania ani nie odebrała jej osobiście. Zainteresowana nie upoważniała J.S. do odbioru korespondencji.
Samorządowe Kolegium wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadną.
W polskiej procedurze administracyjnej obowiązuje zasada oficjalności doręczeń (art. 39 kpa), zapewniająca stronie możliwość rzeczywistego udziału w postępowaniu i obronę jej praw. W art. 42 § 1 kpa ustawodawca wskazał, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub w miejscu pracy, a w razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2 (który to sposób w niniejszej sprawie nie zachodził), a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (art. 42 § 3 kpa). W niniejszej sprawie nie doszło do doręczenia odpisu decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w żaden ze sposobów, przewidzianych w art. 42 § 1 - 3 kpa. W aktach sprawy brak jakiegokolwiek dowodu, że Skarżąca ustanowiła J.S. swym pełnomocnikiem (art. 40 § 2 kpa), ani by upoważniła Go do odbioru swej korespondencji, jak bez dostatecznej podstawy przyjął to organ odwoławczy.
Organ nie rozważał, czy w sprawie doszło do doręczenia zastępczego i czy J.S. był w dniu [...] lipca 2005 r. dorosłym domownikiem G.G. (art. 43 kpa). Mimo, że nowelą z 1998 r. ustawodawca pominął w art. 43 kpa słowa w mieszkaniu, to treść normatywna przepisu nie uległa zmianie, bowiem przepis ów należy stosować w łączności z art. 42 kpa (J. Borkowski w: "Kpa. Komentarz" CH BECK 2006 nb 1 do art. 43).
W aktach sprawy, w załączeniu do wniosku z dnia [...] maja 2004 r., znajduje się odpis dowodu osobistego Zainteresowanej, gdzie na s. 6 jest adnotacja o zameldowaniu na pobyt stały G.G. w dniu [...] lipca 1993 r. w P. ul. G. [...]; adres ów wskazała Wnioskodawczyni w samym wniosku, w załączonym zaświadczeniu ZUS z dnia [...] kwietnia 2004 r., zaświadczeniu lekarskim z dnia [...] maja 2001 r., zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego P. – N. z dnia [...] kwietnia 2004 r., oświadczeniu z dnia [...] lutego 2005 r. (k. 5, 10-12, 18, 35 akt administracyjnych). Adres D. [...], 64- 316 K. znajduje się w: odpisach decyzji ZUS z dnia [...] i [...] stycznia 2004 r., decyzjach Kierownika MOPR z dnia: [...] czerwca 2004, [...] grudnia 2004, [...] lutego 2005, [...] maja 2005, [...] lipca 2005, piśmie MOPR z dnia [...] stycznia 2005 r., postanowieniu MOPR z dnia [...] maja 2005, [...] lipca 2005 (k. 7,8, 20, 29, 30, 62)
W wywiadzie z dnia [...] marca 2005 G.G. wskazała jako adres swego zamieszkania P., ul. S. [...] i oświadczyła, że nie zamieszkuje wspólnie z J.S., a jedynie w weekendy przebywa w K. (k. 52-53). Owo oświadczenie organ administracji publicznej obowiązany był potraktować jako zawiadomienie o zmianie adresu Zainteresowanej i na ten adres dokonywać dalszych doręczeń (art. 41 § 1 kpa). Adres ten wskazywała Zainteresowana także w odwołaniu z dnia [...] sierpnia 2005 r. i skardze z dnia [...] listopada 2005 r. - na ten adres Sąd dokonał skutecznych doręczeń do rąk G.G. dnia [...] grudnia 2005 i [...] stycznia 2006 r. (k. 2, 4v, 10, 12 akt sądowych). W wywiadzie bez daty, przeprowadzonym w okresie między [...] kwietnia 2005 a [...] maja 2005 r., J. S. podał, że G.G. mieszka w P., nie prowadzi z Nią wspólnego gospodarstwa domowego, a Zainteresowana przyjeżdża do D. z P. w odwiedziny; na sobotę i niedzielę jedzie Ona z synem do P. (k. 54- 60).
W tym stanie rzeczy organy obu instancji błędnie przyjęły, że dnia [...] lipca 2005 r. doszło do prawidłowego doręczenia w trybie art. 43 kpa, skoro D. [...] nie była w lipcu 2005 r. mieszkaniem G.G. (argum. ex art. 42 § 1 kpa), o czym organy obu instancji zostały należycie powiadomione dnia 30 marca 2005 r. (art. 41 § 1 kpa - k. 52, 53 a co potwierdziła Ona w odwołaniu - k. 76 akt administracyjnych), a zatem J.S. nie był domownikiem Zainteresowanej (postanowienie SN z 13.11.1996 - III RN 27/96 - OSNP 11/97/187, akceptowane przez J. Borkowskiego- op. cit. nb 2 in fine do art. 43 kpa).
W aktach sprawy znajduje się nie podpisany i nie opatrzony datą zapisek o treści "[...] K. D. [...] Adres korespondencyjny" (k. 62 "w czarnym kółku" – w przeciwieństwie do postanowienia z dnia [...] maja 2005 r. – także karta 62, oznaczona niebieskim piórem bez "kółka" - akt administracyjnych), lecz porównanie tego zapisku z rękopiśmiennymi dokumentami, sporządzonymi przez Skarżącą (k. 2, 13v-18, 35, 76 akt administracyjnych) wskazuje, że ów zapisek nie pochodzi spod ręki Zainteresowanej.
Wobec powyższego należało uznać, że doręczenie dnia [...] lipca 2005 r. nie było skuteczne i nie znajdowało oparcia w art. 43 kpa, jako nie dokonane do rąk dorosłego domownika, zatem nie zaczął biec termin związany z datą doręczenia odpisu decyzji (J. Borkowski- op. cit. nb 2 in fine do art. 42, wyrok NSA z: 12.8.1997- II SA/Kr 865/96- ONSA 2/98/68, 14.2.1992- SA/Wr 19/92, akceptowane przez J. Borkowskiego- op. cit. nb 5 do art. 39 i nb 1 do art. 43).
Jedynie zatem na marginesie należy wskazać, że czternastodniowy termin do wniesienia odwołania (art. 129 § 2 kpa), liczony od dnia 22 lipca 2005 r. (gdyby przyjąć prawidłowość doręczenia - do czego in casu nie było podstaw - art. 43 kpa) upływał dnia 5 sierpnia 2005 r. o północy. Tą datą Zainteresowana opatrzyła odwołanie, a w skardze podała, że w tym dniu, w którym J.S. przekazał Jej odpis decyzji, "w tym samym dniu złożyłam odwołanie od decyzji z wnioskiem o przywrócenie terminu" (k. 76 akt administracyjnych, k. 3 akt sądowych). W aktach administracyjnych brak koperty a z prezentaty MOPR nie wynika, czy odwołanie wpłynęło pocztą, czy do biura podawczego Urzędu. Gdyby jednak Zainteresowana nadała odwołanie pocztą dnia [...] sierpnia 2005 r., wówczas byłby to ostatni dzień ustawowego terminu do wniesienia odwołania. Przed rozpatrzeniem wniosku o przywrócenie terminu organ winien wezwać Odwołującą się do złożenia dowodu nadania pisma z dnia [...] sierpnia 2005 r. listem poleconym - pod rygorem uznania, że wpłynęło do MOPR dnia [...] sierpnia 2005 r.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.
/-/M.Dybowski /-/P.Miładowski /-/D.Rzyminiak-Owczarczak
KB/