Uzasadnienie
Sygn. IV SA/Po 1104/04
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. W. decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy:
uchylił decyzję MOPS z dnia [...].07.2003 r. [...] w całości, przyznającą od dnia [...].07.2003 r. E. M. zasiłek stały, z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki i pielęgnacji oraz składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz odmówił dalszej wypłaty świadczenia, a także opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Zażądał jednocześnie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku stałego, za okres od lipca 2003 do stycznia 2004 r. w łącznej kwocie 2 926 zł w terminie 30 dni od otrzymania niniejszej decyzji.
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że zgodnie z art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64 poz. 593 ze zm.) obowiązującej od 1 maja 2004 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy stosuje się przepisy ustawy z 2004 r. Według brzmienia przepisów art. 8 ust. 1 przywołanej ustawy "prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 316 zł. Z tych też powodów łączny dochód na pięcioosobową rodzinę adresatki decyzji nie mógłby być większy niż 1 580 zł. Natomiast organ stwierdził, że dochód netto rodziny E. M., w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku i w miesiącach pobierania zasiłku wynosił:
w czerwcu 2003 r. – 2 440,09 zł w lipcu 2003 r. – 2 436,79 zł w sierpniu 2003 r. – 2 052,49 zł we wrześniu 2003 r. – 2 021,58 zł w październiku 2003 r. – 2 486,69 zł w listopadzie 2003 r. – 2 524,59 zł w grudniu 2003 r. – 2 592,76 zł w styczniu 2004 r. – 2 604,66 zł.
W ocenie organu z powyższego zestawienia wynika, że we wszystkich wymienionych miesiącach dochód rodziny E. M. był wyższy od kryterium dochodowego, a było to spowodowane tym, że wnioskodawczyni nie ujawniła źródła dochodu rodziny, jakim był kredyt studencki córki M. Uznając więc, że zainteresowana pobrała świadczenie nienależne, na podstawie art. 98 ustawy z 12 marca 2004 r. organ administracyjny zażądał ich zwrotu. Z tych też powodów wydano decyzję opisaną na wstępie. Z uzasadnieniu decyzji podkreślono także, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie przewiduje świadczenia w postaci zasiłku stałego.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji E. M. zakwestionowała fakt zaliczenia kredytu studenckiego do dochodu rodziny, przywołując na poparcie swoich zarzutów zarówno orzecznictwo NSA jak i poglądy doktryny i żądała uchylenia zaskarżonej decyzji.
W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z [...] lipca 2004 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję i podzieliło jej argumentację.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. skarżąca powtórzyła zarzuty z odwołania, a nadto zarzuciła organowi wadliwe zastosowanie do sprawy przepisów ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64 poz. 593 ze zm.). W konkluzji wnosiła o uchylenie zaskarżonych decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga jest w pełni uzasadniona.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że sprawa dotyczy zwrotu zasiłku stałego przyznanego i wypłacanego pod rządami ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jed. Dz.U. z 1998 r. nr 64 poz. 414 ze zm.) i to te przepisy mają w sprawie zastosowanie w sprawie, w której badano zasadność przyznania zasiłku.
Przepisy przejściowe i końcowe nowej ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. (Dz.U. nr 64 poz. 593 z póź.zm.), która weszła w życie z dniem 1 maja 2004 r. w szczególności art. 149, który stanowi, że " z dniem wejścia w życie ustawy wygasają decyzje wydane na podstawie ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej..." oraz art. 150 wyjaśniający, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej tzn. nowej ustawy", nie mają w niniejszej sprawie zastosowania. Wygaśnięcie decyzji przyznającej świadczenie powoduje, że ustaje obowiązek wypłacania świadczeń na przyszłość, co w niczym nie narusza podstawy prawnej i prawidłowości dotychczas wypłacanych zasiłków, a artykuł 149 ust 1 nie wywołuje skutków ex tunc, a jedynie ex nunc tj. z dniem 1 maja 2004 r.
Wykładnia powyżej cytowanego przepisu wyklucza więc stosowanie przepisów prawa materialnego nowej ustawy, do zdarzeń mających miejsce w okresie obowiązywania starej ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. Skoro więc organ administracyjny kontrolował stan faktyczny i prawny pod rządami, którego przyznano skarżącej zasiłek stały, mimo, że do wydania zaskarżonej decyzji doszło pod rządami nowej ustawy, niedopuszczalnym było stosowanie przepisów z ustawy z 12 marca 2004 r. w tym również przepisów o kryterium dochodowym.
Taka interpretacja przepisów musiałaby spowodować, że cały szereg decyzji musiałoby ulec wzruszeniu.
Z tych też względów należało przyjąć, że dla dochodów skarżącej należało przyjąć kryterium dochodowe obowiązujące w okresie od czerwca 2003r. do stycznia 2004 r., a więc kwotę 2 391 zł wynikającą z przepisów art. 4 ust 2 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. nr 64 poz. 414 ze zm.) w związku z obwieszczeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej (Monitor Polski z 2002 r. nr 19 poz. 338), a nie kryterium z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej o którym mowa w art. 8.
Skoro więc dla oceny dochodów skarżącej należało przyjąć kwotę 2 391 zł rozważenia w dalszej kolejności wymagało to, czy dla okresu od czerwca 2003 r. do stycznia 2004 r. należało wliczać do dochodu kwotę kredytu studenckiego córki M. za ten sam okres. Jak wynika z ustaleń organu, po doliczeniu kredytu córki skarżącej łączny dochód rodziny wraz z kredytem wynosił:
w czerwcu 2003 r. – 2 440,09 zł w lipcu 2003 r. – 2 436,79 zł w sierpniu 2003 r. – 2 052,49 zł we wrześniu 2003 r. – 2 021,58 zł w październiku 2003 r. – 2 486,69 zł w listopadzie 2003 r. – 2 524,59 zł w grudniu 2003 r. – 2 592,76 zł w styczniu 2004 r. – 2 604,66 zł.
Jednak wbrew poglądom prezentowanym w zaskarżonej decyzji, kredyt jakikolwiek, w tym kredyt studencki nie jest dochodem o którym mowa w art. 2a ust 1 pkt 2a ustawy o pomocy społecznej z 29 listopada 1990 r.
Na taką interpretację dochodu pozwala nie tylko interpretacja ustaw – Prawo bankowe (Dz.U. z 2002 r. nr 72 poz. 665 ze zm.), Ustawy z 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz.U. z 1998 r. nr 108 poz. 685) ale przede wszystkim przepisy ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. z 2000 nr 14 poz. 176 ze zm. od daty uchwalenia 77 razy).
Należy w tym względzie podzielić zarzut skarżącej, że dochodem rodziny mógłby być kredyt w części bądź w całości umorzony, lecz dopiero wówczas, gdyby taka sytuacja miała miejsce, a jak wynika ze stanu faktycznego sprawy w latach 2003 -2004 r. córka skarżącej M. M. z takiego przywileju nie korzystała. Jeżeli więc od kryterium dochodowego rodziny jakie obowiązywało w roku 2003 do stycznia 2004r. wynoszącego 2 391 zł odjąć niesłusznie zaliczony do dochodu kredyt w kwotach ujawnionych w trakcie postępowania administracyjnego, wówczas dochód rodziny skarżącej wyniósłby:
w czerwcu 2003 r. – 1 990,09 zł w lipcu 2003 r. – 1 986,79 zł w sierpniu 2003 r. – 2 052,49 zł we wrześniu 2003 r. – 2 021,58 zl w październiku 2003 r. – 2 026,69 zł w listopadzie 2003 r. – 2064,59 zł w grudniu 2003 r. – 2 132,76 zł w styczniu 2004 r. – 2 144,66 zł.
Tak więc byłby to dochód zawsze poniżej kryterium dochodowego wynoszącego 2 391 zł.
Kolejnym błędem decyzji organu I instancji niezauważonym przez organ odwoławczy było to, że organ rozstrzygający sprawę w I instancji, wraz z decyzją orzekającą o niezasadności przyznania zasiłku, orzekł jednocześnie o obowiązku zwrotu zasiłku.
Wielokrotnie, co potwierdza orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano, że niezasadnym jest orzekanie o uchyleniu decyzji orzekającej o uprawnieniu strony do określonych świadczeń i bez wyczerpania trybu zaskarżenia takiej decyzji, rozstrzyganie o zwrocie świadczeń.
W powyższych okolicznościach na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1a i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.
- - /E.Kręcichwost-Durchowska /-/G.Radzicka /-/M.Dybowski