Uzasadnienie
[...]reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego [...]wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 9 października 2017r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy, składając również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu w/w wniosku skarżąca wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a źródłem jej utrzymania jest dochód z renty wynoszącej 989,04 zł netto i umowy o pracę w kwocie 992 zł netto. W oświadczeniu o stanie majątkowym wnioskodawczyni podała, że jej jedyny majątek stanowi dom o pow. 120 m2 o wartości ok. 300.000 zł. Wnioskodawczyni przedstawiła również zestawienie wydatków w tym opał (3200 zł/rok), prąd (250 zł/2 m-ce, woda (60 zł/mc), gaz (50 zł/mc), media (100 zł/mc), lekarstwa (200 zł/mc), zastrzyki w kolano (300 zł/2 m-ce), wizyty lekarskie (200 zł/mc), ubezpieczenie OC samochodu (500 zł/rok), paliwo (150 zł/mc) oraz kosmetyki i środki czystości (100 zł/mc).
Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni oświadczyła, że jest osobą schorowaną (posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności) a jej stan zdrowia wymaga częstych wizyt lekarskich, które z uwagi na odległe terminy w NFZ musi chodzić prywatnie. Stan zdrowia wymaga również znacznych wydatków na leki i zastrzyki. Do wniosku załączono kopię decyzji o przyznaniu renty rodzinnej z ZUS, orzeczenia o niepełnosprawności, umowy o pracę oraz dokumentacji medycznej wraz z kopiami faktur za leki.
Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, pismem z dnia 22 marca 2017r. (odebranym w dniu 6 kwietnia 2017r.) wezwano ją za pośrednictwem pełnomocnika do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do skarżącej, kopii zeznania podatkowego za 2016r, kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) celem wykazania jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, oraz przedłożenia zaświadczenia z miejsca pracy o wysokości zarobków i kopii dowodu rejestracyjnego samochodu użytkowanego w gospodarstwie domowym.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej przesłała kopię dowodu rejestracyjnego samochodu [...] z 2006r., rachunek za energię elektryczną, potwierdzenie zawarcia umowy ubezpieczenia, nakaz płatniczy w podatku od nieruchomości, rachunek za telefon, fakturę za usługi kominiarskie, wodę odpady, wyciąg z rachunku bankowego w [...] oraz PIT za 2016r.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 lutego 2018 r. odmówił skarżącej prawa pomocy.
Skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 lutego 2018 r. W uzasadnieniu wskazała, że Sąd nie uwzględnił w swoich wyliczeniach wszystkich wydatków ponoszonych przez skarżącą. Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie udokumentować wszystkich wydatków jakie ponosi. Wskazała, że Sąd nie uwzględnił wydatków na żywność oraz faktu, że skarżąca jest osobą schorowaną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ponadto wskazała, że Sąd nie uwzględnił, że skarżąca korzysta z pomocy swoich synów. Wskazała również, że w pierwszej kolejności swoje środki przeznacza na zapłatę rachunków. Podniosła również, że posiadanie stałych dochodów nie wyklucza przyznania prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm. – dalej p.p.s.a.), od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia.
W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 w/w przepisu).
Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że na podstawie art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając na względzie fakt, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 P.p.s.a., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej.
Referendarz sądowy słusznie wskazał, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Po dokonaniu analizy przedłożonych przez stronę dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, Sąd uznał iż sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nie pozwala na uznanie, iż znajdują się ona w szczególnie trudnej sytuacji, oraz aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.
Z przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje stały dochód wynoszący łącznie ok. 1981 zł netto. Przy uwzględnieniu stałych wydatków miesięcznych w kwocie ok. 1443 zł, uzyskiwany dochód pozwala skarżącej na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie ograniczają się do wpisu sądowego wynoszącego 500 zł - zob. § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193).
Referendarz sądowy słusznie uznał, że z nadesłanych dokumentów, w tym wyciągów z rachunków bankowych oraz kopii faktur nie wynika, że wnioskodawczyni ma jakiekolwiek problemy finansowe, np. zalega ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań, rachunków.
Odnosząc się do zarzutów ze sprzeciwu Sąd podkreśla, że nie jest możliwe wzięcie pod uwagę wydatków, które nie zostały udokumentowane. Brak rachunków, faktur, paragonów uniemożliwia Sądowi weryfikację takich wydatków. Przyjęcie wydatków nieudokumentowanych mogłoby prowadzić do wielu nadużyć w zakresie przyznawania prawa pomocy stronom. Fakt, że skarżąca korzysta z pomocy swoich synów pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że utrzymuje się samodzielnie i sama prowadzi gospodarstwo domowe.
Sąd podziela stanowisko wyrażone przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, że posiadanie stałych dochodów zasadniczo wyklucza przyznanie prawa pomocy, gdyż pomoc państwa może być przyznana jedynie ze względu na trudną sytuację osób, które nie są w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11, LEX nr 786724). W takiej sytuacji nie znajduje się wnioskodawczyni. W rezultacie należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach swojego utrzymania. W rezultacie niezasadny pozostaje jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Skarżąca do sprzeciwu nie dołączyła żadnych nowych dokumentów, uzasadniających konieczność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Argumentacja wskazana w sprzeciwie nie wskazuje na pojawienie się w sytuacji skarżącej nowych okoliczności.
Na marginesie Sąd wskazuje, że bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 246 § 2 p.p.s.a., ponieważ przepis ten nie miał zastosowania w niniejszej sprawie z uwagi na to, iż dotyczy osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, natomiast skarżąca jest osobą fizyczną. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej reguluje natomiast art. 246 § 1 p.p.s.a.
W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 §1 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.