Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania D. S. prowadzącego działalność gospodarczą pod Spółką A" (dalej jako: Skarżący) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Z. z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] odmawiającą Skarżącemu, przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, w osobie W. P..
Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym:
Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. organ I instancji odmówił Skarżącemu przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Organ wskazał, że wniosek o dofinansowanie został złożony w dniu [...] września 2019 r., Skarżący jest rzemieślnikiem prowadzącym działalność gospodarczą, posiada tytuł mistrza w zawodzie kucharz, sam szkolił młodocianego pracownika, przez co spełniła wymagania art. 2 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. 2018. poz. 1267). Zdaniem organu Skarżący nie spełniła przesłanek z art. 122 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, obowiązującego od dnia [...] września 2019 r., ponieważ, jego młodociany pracownik zdał egzamin zawodowy w zawodzie kucharz, a nie egzamin czeladniczy - co potwierdza kopia świadectwa.
W odwołaniu Skarżący wniósł o "zmianę" decyzji organu I instancji i uwzględnienie jego wniosku, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 2 Konstytucji RP, poprzez niezastosowanie normy względniejszej i wydanie decyzji w oparciu o przepisy art. 122 ust. 1 pkt 2 lit a ustawy Prawo oświatowe, w brzmieniu obowiązującym od dnia [...] września 2019 r. Zdaniem Skarżącego nastąpiło również naruszenie art. 122 ust. 1 ustawy w zw. z art. 70 ust. 1 Konstytucji RP na skutek uznania przez organ I instancji, że pracodawca jest odpowiedzialny za skierowanie ucznia na właściwy egzamin, w sytuacji gdy pracodawca nie ma na to wpływu. Ponadto Skarżący zarzucił naruszenie art. 8 K.p.a., poprzez nieuwzględnienie zasady rozstrzygania spraw w sposób pogłębiający zaufanie uczestników postępowania do obowiązującego prawa i bez uwzględniania zasady pewności stanowionego prawa.
Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało art. 122 ust. 1 i ust. 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe i wskazało, że obecnie treść art. 122 ust. 1 ww. ustawy uległa zmianie z dniem [...] września 2019 r., na mocy nowelizacji dokonanej ustawą z dnia z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2018, poz.2245). Organ odwoławczy podkreślił, że w poprzednio obowiązującym brzmieniu powołany przepis w pkt 2 wymagał jedynie, aby młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.
SKO wskazało, że z akt spawy wynika, że w dniu [...] września 2016 r. Skarżący zawarł umowę o pracę z młodocianym pracownikiem, w osobie W. P., w celu przygotowania zawodowego w zawodzie kucharz. Z umowy tej wynika, że nauka zawodu będzie trwała 36 miesięcy. W umowie wskazano, że przygotowanie zawodowe będzie się odbywało pod nadzorem Skarżącego, który posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe oraz przygotowanie pedagogiczne.
W dniu [...] sierpnia 2019 r. młodociany pracownik W. P. po zdaniu egzaminu otrzymała dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie kucharz. Następnie w dniu [...] września 2019 r. Skarżący złożył wniosek o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Organ I instancji odmówił przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika ponieważ jego zdaniem nie zostały spełnione przesłanki z art. 122 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo Oświatowe w brzmieniu obowiązującym od [...] września 2019 r., w szczególności młodociany pracownik zdał egzamin zawodowy, a nie egzamin czeladniczy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając:
- 1. naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię przepisu art. 122 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe;
- 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 8 K.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez organ zasady rozstrzygania sprawy w sposób pogłębiający zaufanie do organu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona.
Na wstępie Sąd wyjaśnia, że zarządzeniem nr 26/20 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw i wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-Cov-2 w związku z objęciem miasta Poznania obszarem należącym do strefy czerwonej oraz w zw. z Zarządzeniem nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. o odwołaniu rozpraw i kontynuowaniu działalności orzeczniczej Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych, sprawa niniejsza została przez Przewodniczącego Wydziału skierowana na posiedzenie niejawne w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374).W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda Strony na rozpoznanie w tym trybie nie jest zatem konieczna. Przeprowadzenie posiedzenia niejawnego w tym przypadku jest uzależnione od uznania, że rozprawa mogłaby wywołać nadmierne zagrożenie dla życia i zdrowia osób w niej uczestniczących. Mając na uwadze, że Miasto Poznań, będące siedzibą tutejszego Sądu, zostało objęte tzw. obszarem czerwonym przesłanka powyższa została spełniona. Powyższe stanowisko jest zgodne z poglądem zawartym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., wydanej w sprawie o sygn. akt II OPS 6/19, zgodnie z którą przepis art. art. 15zzs4 ust. 3 uCOVID-19 należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019, poz. 2325 – dalej jako: "p.p.s.a.").
Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2018, poz. 996 ze zm. – dalej również jako: "Prawo oświatowe"). Podkreślić jednak należy, że w dniu [...] września 2019 r. miała miejsce nowelizacja powołanej powyżej ustawy. Zgodnie z treścią art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego, w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
- 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;
- 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1."
Zgodnie z aktualną treścią (po nowelizacji) art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego: pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
- 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;
- 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:
- a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267),
- b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy;
- 3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1."
Organ I instancji odmówił przyznania Skarżącemu dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika ze względu na to, że zdaniem organu Skarżący nie spełnił przesłanki z art. 122 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo Oświatowe w brzmieniu obowiązującym od [...] września 2019 r., tj. w postaci zdania przez W. P. egzaminu czeladniczego, ponieważ młodociany pracownik zdał egzamin zawodowy. Zdaniem Sądu stanowisko organów nie było zasadne.
Niespornym jest, że cały cykl kształcenia młodocianego pracownika, odbył się według stanu prawnego obowiązującego przed dniem [...] września 2019 r. Umowa o pracę z młodocianym pracownikiem - W. P., w celu przygotowania zawodowego w zawodzie kucharz została zawarta [...] września 2016 r. Z umowy tej wynika, że nauka zawodu będzie trwała 36 miesięcy. Egzamin końcowy potwierdzający kwalifikacje w zawodzie odbył się [...] sierpnia 2019 r., który młodociany pracownik w osobie W. P. ukończyła z wynikiem pozytywnym.
Badając zasadność złożonej skargi należy podkreślić, że rację mają organy orzekające w sprawie co do tego, że brzmienie art. 122 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe uległo zmianie z dniem [...] września 2019 r., w momencie wejścia w życie ustawy z dnia [...] listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (tekst. jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2245), gdzie nie zawarto przepisów przejściowych. Dokonując wykładni przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie należało mieć jednak na względzie fakt, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w sytuacji zmiany przepisów na mniej korzystne dla podmiotu, przy jednoczesnym braku przepisów przejściowych, uwzględniając normę art. 2 Konstytucji RP należy stosować normę względniejszą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] lutego 2014 r. sygn. akt II GSK [...] i z [...] października 2012 r. sygn. akt I FSK [...], CBOSA). Stanowisko to w pełni podziela Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę.
Podkreślenia wymaga również, że sądy administracyjne kontrolują legalność działalności administracji publicznej, przy czym, co trzeba zaznaczyć, czynią to w ramach sprawowanego - wymiaru sprawiedliwości - (art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy uprawnione są do wyważenia racji stron procesu w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych. Nie do pogodzenia - z istotą wymiaru sprawiedliwości - w ocenie Sądu sprawę niniejszą rozpoznającego, byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby do sytuacji w której pracodawca będący rzemieślnikiem, który zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed [...] września 2019 r. i poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, zostałby pozbawiony dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, tylko dlatego, że już po zakończeniu procesu kształcenia młodocianego pracownika (który zakończył się egzaminem zdanym przed wejściem w życie nowelizacji), nastąpiła zmiana przepisów. Dlatego też Sąd za zasadne uznał podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego przez organy obu instancji.
W sytuacji, kiedy cały proces przygotowania zawodowego młodocianego pracownika, zakończył się egzaminem zdanym przed wejściem w życie nowelizacji, a zatem przed zmianą art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego, to do sprawy o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika zastosowanie powinna znaleźć ustawa w brzmieniu poprzednio obowiązującym. Nie jest bowiem możliwe, aby czynności dokonane na wiele miesięcy przed [...] sierpnia 2019 zostały dostosowane do stanu prawnego obowiązującego od dnia [...] września 2019 r.
Mając zatem na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że decyzje obu instancji zapadły z naruszeniem przepisu prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy. Uzasadniało to ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 p.p.s.a. o czym Sąd orzekł w pkt. 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę złożyły się koszty: wpisu sądowego od skargi ([...] zł).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie rozpoznanie wniosku Skarżącego z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku.