Uzasadnienie
H. P. (dalej jako Skarżąca, Wnioskodawczyni) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, za pośrednictwem organu administracji, skargę na postanowienie opisane w rubrum. Zaskarżonym postanowieniem Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z dnia [...] listopada 2015 r. o oddaleniu zarzutów w sprawie dotyczącej wyegzekwowania obowiązku określonego w tytule wykonawczym z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...].
Skarżąca, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i córką, a źródłem ich utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego skarżącej i męża, wynoszący po 300 zł. miesięcznie, oraz dochód z umowy o pracę córki w kwocie 700 zł. (łącznie 1300 zł.) W oświadczeniu o stanie majątkowym Wnioskodawczyni podała, iż posiada dom o pow. 100 m2 i nieruchomość rolną o pow. 11,40 ha. We wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawiła również zestawienie wydatków, z którego wynika, iż opłaty wynoszą 180 zł., koszty leczenia 200 zł. a ubezpieczenie majątku 2000 zł./rok. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podała również, że w związku z zablokowaniem konta bankowego nie jest w stanie podjąć pieniędzy i opłacić przedmiotowej skargi.
Celem doprecyzowania sytuacji finansowej, starszy referendarz sądowy pismem z dnia 22 marca 2016 r. wezwał Skarżącą do przedłożenia spisu posiadanych rachunków bankowych oraz przedłożenia wyciągów bankowych (prywatnych i związanych z gospodarstwem rolnym) dokumentujących operacje finansowe wykonane na posiadanych rachunkach bankowych od dnia 1 października 2015 roku, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media itp.) rzędu kwot obciążających miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego, przedłożenia kopii zeznania podatkowego za 2015 (własnego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym), wskazania rodzaju i skali produkcji rolnej oraz ilości zwierząt i określenia czy Skarżąca korzysta z dopłat do produkcji rolnej (jeżeli tak to należało podać wysokość dofinansowania) oraz przedstawienia dokumentacji finansowej prowadzonego gospodarstwa rolnego.
Skarżąca, w odpowiedzi na powyższe wezwanie, pismem z dnia [...] marca 2016 r. przesłała kopię historii rachunku bankowego za okres od początku października 2015 r. do końca stycznia 2016 r., zawiadomienie o zajęciu konta bankowego oraz ksero rachunku za energię elektryczną, rachunku ubezpieczenia za dom, potwierdzenia zapłaty za zakupione nasiona kukurydzy, rachunków za telefon, opłaty za wodę, opłaty za śmieci, opryski, rachunków za zakup paszy, Internet, ubezpieczenia kwartalnego do KRUS, rachunku z KRUS. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, że od września 2015 r. do chwili uzupełnienia wniosku o prawo pomocy przeznaczyła 1300 zł na zakup paliwa do maszyn rolniczych (faktury złożone zostały w Urzędzie Gminy, celem zwrotu VAT). Ponadto wnioskodawczyni wskazała, że na zakup żywności przeznacza 400 zł., na leki 150 zł. a na opał na zimę 5000 zł.
Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Po 129/16 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy Skarżącej. Uzasadniając napisał, że w myśl art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Starszy referendarz sądowy wskazał, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślił, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu.
Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Starszy referendarz sądowy ocenił, że sytuacja majątkowa Wnioskodawczyni nie pozwala na uznanie, iż znajduje się ona w takiej sytuacji, aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocenił, że z przedłożonych dokumentów wynika, że Skarżąca prowadzi wraz z mężem gospodarstwo rolne przynoszące faktyczny dochód ponad deklarowane we wniosku 600 zł. Jak wynika z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego w okresie od października 2015 r. do stycznia 2016 r. Wnioskodawczyni uzyskiwała stały dochód ze sprzedaży mleka i żywca, przynoszącej w tym okresie dochód między 3686,78 zł. (grudzień 2015r.) a 7832,81 zł. (październik 2015r.) miesięcznie.
Ponadto na koncie należącym do wnioskodawczyni w analizowanym okresie odnotowano wpłaty od ARiMR na łączną kwotę 4788,12 zł. Środkami znajdującymi się na tym koncie Skarżąca swobodnie dysponowała, o czym świadczy wypłata kwoty 8660 zł. w dniu 13 listopada 2015 r., wypłata 8200 zł. w dniu 3 grudnia 2015 r., wypłata 3700 zł. w dniu 16 grudnia 2015 r. i wypłata 4730 zł. w dniu 15 stycznia 2016 r. Dodatkowo wskazał na okoliczność, że w dniu 02 października 2015 r. rozliczono blokadę na koncie bankowym należącym do Skarżącej. Fakt swobodnego dysponowania środkami znajdującymi się na koncie w okresie za który przedstawiono wyciąg i rozliczenie blokady już w październiku 2015 r., przy uwzględnieniu braku przedłożenia wyciągu bankowego za okres od stycznia 2016 r. oraz daty wystawienia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w dniu 08 września 2015 r. wskazuje, że Skarżąca nie wykazała w wystarczający sposób zablokowania konta bankowego w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Nadto starszy referendarz sądowy stwierdził, że Skarżąca nie przedstawiła wyciągu bankowego za cały okres poprzedzający złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzestając na udokumentowaniu operacji na posiadanym koncie bankowym do końca stycznia 2016r., co uniemożliwia ocenę bieżącej sytuacji finansowej. Stanowi to samoistną przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanego praw pomocy.
W zakreślonym terminie Skarżąca wniosła sprzeciw (k. 80), domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia, w całości. Napisała, że przedstawiła wymagane dokumenty i przedłożyła oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym oraz otrzymane rachunki. Okoliczności nie zmieniły się. Rodzina Skarżącej utrzymuje się tylko z gospodarstwa rolnego i na dodatek została obciążona potężną karą pieniężną przez PINB. W gospodarstwie nie jest prowadzona rachunkowość bowiem są rolnikami ryczałtowymi i nie posiadają faktur dokumentujących zakup różnego rodzaju artykułów oraz usług, które wykonywane są w gospodarstwie (młócenie zboża, sianie i skoszenie kukurydzy itp.). Także wliczenie dochodu córki do dochodu Skarżącej i męża – jest nieuprawnione. Córce nie starcza na jej własne potrzeby i nie partycypuje w kosztach utrzymania gospodarstwa; wymaga pomocy finansowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).
Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Podstawowym argumentem sprzeciwu jest, że Skarżąca nie posiada faktur dokumentujących zakup różnego rodzaju artykułów oraz usług wykonywanych w gospodarstwie. Nie jest to argument zmieniający ocenę sytuacji finansowej Skarżącej, bowiem Skarżąca nawet nie wskazała kwot poniesionych za usługi przez siebie wymienione. Doliczenie dochodu córki do dochodu rodziców jest w pełni uprawnione, skoro córka pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze Skarżącą i mężem Skarżącej (rubryka nr 10 wniosku o prawo pomocy).
Sąd podkreśla, że Skarżąca nie zakwestionowała twierdzeń zawartych w zaskarżonym postanowieniu oraz nie zaprezentowała wyciągu bankowego za cały okres poprzedzający złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, konsekwentnie poprzestając na udokumentowaniu operacji na posiadanym koncie bankowym do końca stycznia 2016 r. Sąd podziela ocenę starszego referendarza sądowego, że taka postawa uniemożliwia ocenę bieżącej sytuacji finansowej rodziny Skarżącej. Sąd podziela i tą ocenę, że z przedłożonych dokumentów wynika, że Skarżąca prowadzi wraz z mężem gospodarstwo rolne przynoszące faktyczny dochód ponad deklarowane we wniosku 600 zł. W ocenie Sądu Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnym kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. Na podstawie art. 260 § 3 p.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym