Uzasadnienie
Naczelnik Urzędnik Celnego w O. decyzją nr [...]r. z [...] czerwca 2002 r. obciążył Przedsiębiorstwo Finansowo Handlowo Usługowe, [...] M.J. i F. J., spółkę jawną z siedzibą w K., karą pieniężną w wysokości 1560 złotych.
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że podczas kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ustalono, że pojazd stanowiący własność wspólników-spółki jawnej był pojazdem nienormatywnym, na przejazd którego M. J. i F.J. nie posiadali zezwolenia, a wyniki pomiaru odzwierciedlał protokół z 27 czerwca 2002 r. nr [...] stanowiący integralną część decyzji, z którego wynikało, że na drugiej osi pojazdu typu MAN 19.372 wraz z naczepą stwierdzono przekroczenie nacisku o 11,52 kN za co wymierzono karę w wysokości 1560 zł.
W odwołaniu od decyzji spółka zarzuciła, że Urząd Celny nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności faktu, że masa całkowita pojazdu nie została przekroczona i w związku z tym wykonujący nie mógł wiedzieć, że porusza się pojazdem nienormatywnym. W ocenie skarżącej, nieznaczny charakter przekroczenia i brak możliwości specjalistycznych badań nacisku na poszczególne osie u załadowcy, każe upatrywać w wymierzonej karze represji za sam skutek, mimo dołożenia staranności po stronie przewoźnika. W uzupełnieniu odwołania strona odniosła się do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 27 kwietnia 1999 r. i zarzuciła, że w świetle tego wyroku należało zmienić Konstytucję RP i wprowadzić odpowiedzialność za przestępstwa i wykroczenia osób prawnych w tym spółek prawa handlowego. Odwołująca zarzuciła ponadto, że ukaranie karą pieniężną zapadło bez wnikania w stopień winy spółki.
W wyniku rozpoznania odwołania Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego stwierdzono co następuje:
Zgodnie z art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3 (pojazdy zarejestrowane w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach), bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodne z warunkami podanymi w zezwoleniu oraz za nieuiszczenie opłat, o których mowa w ust. 2 pkt 4, pobiera się kary pieniężne.
Stosownie do art. 40b ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838), osoby upoważnione przez Naczelnika Urzędu Celnego są uprawnione do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi lub wymiarów określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym.
Art. 40b ust. 2 powyższej ustawy stanowi, że w razie przekroczenia dopuszczalnej masy, nacisków osi lub wymiarów pojazdów, urzędy celne pobierają opłaty ustalone zgodnie z art. 13 ust. 4 i kary pieniężne ustalone zgodnie z art. 13 ust. 2b.
Z powyższych przepisów wynika, że pobór kar pieniężnych,ma charakter obligatoryjny.
Zgodnie z §5 ust.4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, dopuszczalny nacisk osi pojedynczej wynosi 100 kN.
W przedmiotowej sprawie nacisk na drugą oś (oś pojedyncza) wyniósł w trakcie ważenia 111,52 kN, a więc o 11,52 kN więcej niż wynosi dopuszczalna norma.
Stosownie do art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych, wysokość kar pieniężnych, o których mowa w ust. 2a, określa załącznik do ustawy. Według tego załącznika za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, gdzie dopuszczony jest ruch pojazdów o naciskach osi do 100 kN, dla osi pojedynczej ponad 105 kN do 115 kN, kara pieniężna wynosi 1.560,00zł.
Organ odwoławczy stwierdził, że czynności ważenia dokonano wagą samochodową do ważenia pojazdów, znak typu RPT 97-114, posiadającą ważne świadectwo legalizacji z dnia 9 października 2001 r. nr dziennika zgłoszeń 95/3146/01 wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze. Wagi typu RPT 97-114 zostały zatwierdzone do wyznaczenia dynamicznego obciążenia osi pojazdów przez Prezesa Głównego Urzędu Miar na mocy decyzji z dnia 28 kwietnia 1997 r. nr ZT 314/97, natomiast pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru wstęgowego stalowego nr fabr.; 2, znak typu: ZT:1189/99, który posiada ważne świadectwo legalizacji z dnia 19 listopada 2001 r. nr dziennika zgłoszeń 95/3544/2001 wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze.
Odnosząc się do procedury organ odwoławczy podkreślił, że wynik ważenia dynamicznego jest drukowany przez urządzenie elektroniczne zainstalowane na wadze. Dla zapewnienia prawidłowego wjazdu na urządzenie pomiarowe, zamontowane są specjalne oznaczenia wskazujące sposób wykonania czynności przejazdu, a wynik ważenia uzyskiwany jest za pomocą programu komputerowego. W przypadku nieprawidłowości podczas przejazdu przez punkt kontrolny, komputer sygnalizuje tę nieprawidłowość przerywając proces ważenia oraz komunikuje o konieczności ponownego przejazdu przez wagę, a dla uniknięcia ewentualnego obarczenia przewoźnika karą wynikłą z dopuszczalnego błędu pomiarowego urządzenia, otrzymany wynik ważenia pomniejszony jest o 200 kg masy oraz o dodatkowe 2% zmierzonego nacisku.
Błędne wskazanie wagi, tj. wskazanie, którego błąd przekracza wartość błędu dopuszczalnego, może wystąpić w przypadku nie zachowania odpowiednich warunków pomiaru, co powinno być sygnalizowane przez wagę i pomiar w takim przypadku powinien być powtórzony. Brak sygnalizacji oznacza, że nie ma podstaw do kwestionowania wyniku pomiaru i powtórzenie pomiaru nie jest potrzebne.
Jak wynika z wydruku komputerowego uzyskanego z wagi, w niniejszej sprawie w procesie ważenia nie miały miejsca żadne nieprawidłowości. W związku z powyższym nie zachodziła konieczność ponownego dokonania pomiaru.
Organ odwoławczy stwierdził, że w protokole nr [...] z kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie odnotowano, by po dokonaniu pomiarów przewożący towar zgłaszał zastrzeżenia odnośnie procesu ważenia, bądź by w chwili dokonania pomiaru waga sygnalizowała jakiekolwiek nieprawidłowości.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, organ II instancji stwierdził, że organy celne nie mają wpływu na kwestie obciążania karą pieniężną osób czy firm wykonujących przewozy.
W niniejszej sprawie organ celny I instancji przeprowadził badanie pomiaru nacisków osi i masy pojazdu przy pomocy stacjonarnej wagi posiadającej ważną legalizację, a strona w trakcie badania jak i bezpośrednio po badaniu, nie wskazała jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby świadczyć o nieprawidłowym dokonaniu czynności ważenia. Dane zawarte w decyzji potwierdza raport ważenia pojazdu, jak i protokół, z analizy których, organ celny ustalił stosowną karę pieniężną w oparciu o powołane w decyzji przepisy. Natomiast dla istnienia podstawy do wymierzenia kary pieniężnej nie ma znaczenia, że stwierdzone przeciążenie jest wartością nieznaczną.
Również bez znaczenia w sprawie jest to, że masa całkowita nie została przekroczona, bowiem, gdyby nastąpiło również przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, organ celny byłby zobowiązany do obciążenia z tego tytułu dodatkową opłatą, niezależnie od opłaty za przekroczenie nacisku osi na jezdnię.
W stosunku do zarzutu, iż przewoźnik nie miał możliwości przeprowadzenia specjalistycznych badań nacisku na poszczególne osie po załadunku, organ II instancji stwierdził, że brak takiej możliwości nie stanowi okoliczności wyłączającej odpowiedzialność właściciela pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm. Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy-Prawo o ruchu drogowym, ładunek na pojeździe umieszcza się w taki sposób, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w uzupełnieniu odwołania stwierdzono, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 kwietnia 1999 r. sygn. akt P.7/98, dotyczył stwierdzenia niezgodności z Konstytucją RP przepisów nie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r. w sprawie opłat drogowych.
Natomiast zaskarżona decyzja Dyrektora Urzędu Celnego wydana została w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych(tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 że zm.), które nie były przedmiotem kontroli Trybunału.
Ponieważ w przypadku przekroczenia ustalonych przepisami prawa parametrów takich jak nacisk osi, masa całkowita, czy wymiary pojazdów, organy celne mają obowiązek pobierania kar pieniężnych, organ II instancji nie podzielił zarzutów odwołującej spółki i utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu skarżąca spółka zarzuciła:
- - wymierzenie kary bez dostatecznej podstawy prawnej z uwagi na uchylenie art. 103a Kodeksu wykroczeń
- - zastosowanie środka represji wobec spółki prawa handlowego, w sytuacji gdy wymierzenie kary można stosować wyłącznie wobec osoby fizycznej
- - zastosowanie niekonstytucyjnego środka prawnego, gdyż kara przewidziana w ustawie o drogach publicznych zakłada wymierzenie kary bez zważenia na winę sprawcy
W konkluzji skarżąca spółka wnosiła o uchylenie zaskarżenie decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga nie jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 13 ust.1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 71, poz. 828 że zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji korzystanie z dróg publicznych mogło być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 3 mogły być pobierane m.in. za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Z kolei art. 13 ust. 2a stanowił, iż za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne, których wysokość-w myśl ust. 2b powołanego artykułu-określał załącznik do ustawy.
Przy pomiarze nacisku dla pojedynczej osi napędowej w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz U. nr 44, poz. 432), stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych norm określonych w § 5 ust. 4 cytowanego rozporządzenia, w związku czym Dyrektor Urzędu Celnego nałożył na Skarżącą- zgodnie ze wspomnianym załącznikiem do ustawy o drogach publicznych-karę pieniężną w wysokości 1560 zł, bowiem kierowca pojazdu nie okazał stosownego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.
Wymaga podkreślenia, że organ odwoławczy w dacie rozstrzygania sprawy tj. 7 kwietnia 2003 r. winien zauważyć, że rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. –utraciło moc, bowiem zastąpiło je rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 31 grudnia 2002 r., w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2003 nr 32 poz. 262 że zm.), które weszło w życie 13 marca 2003 r.
Należy jednak stwierdzić, że parametry podane w obu rozporządzeniach §§ 5 nacisku osi są identyczne, z tym, że w rozporządzeniu z 31 grudnia 2002 r. poza ciężarem w kN podano również ciężar w tonach.
W przepisach przejściowych i końcowych rozporządzenia z 31 grudnia 2002 r. nie wymieniono § 5 prawdopodobnie z uwagi na tożsamość brzmienia przepisów (z różnicami nie mającymi zastosowania w sprawie), stąd Sąd rozpoznający sprawę uznał, że opisane powyżej uchybienie nie miało istotnego znaczenia dla meritum sprawy i to tym bardziej, że wysokość kar wymienia nie rozporządzenie, lecz załącznik do ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych w brzmieniu na dzień wydania decyzji.
Zasadniczy nurt argumentacji skarżącej sprowadza się do kwestionowania podstaw prawnych wymierzonej kary pieniężnej i odniesienie się do wadliwego zastosowania przepisów Kodeksu wykroczeń. Tych zarzutów skargi Sąd nie mógł podzielić.
Podstawą wymierzenia kary nie są przepisy Kodeksu wykroczeń lecz przepisy ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tj. Dz.U. z 2000 r. nr 71 poz. 838 ze zm.).
Zgodnie z art. 87 ust. 1 konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Przepisy ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, mające zastosowanie w sprawie, jak i rozporządzenia wykonawcze do ustawy, a mianowicie rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 1 kwietnia 1999 czy rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 31 grudnia 2002 r. w szczególności art. 13 ust. 2a, art. 13 ust.2b, art. 40 b ust 1,2 ustawy, załącznik do ustawy zawierający wysokość kar, czy wreszcie omówione wyżej §§ 5 obu rozporządzeń nie zostały zakwestionowane przez upoważniony do tego organ-Trybunał Konstytucyjny RP. Skoro przepisy ustawy o drogach publicznych przewidują opłaty za korzystanie z dróg, to również muszą przewidywać kary za poruszanie się po drogach publicznych w warunkach, w których uczestnik ruchu drogowego nie przestrzega przepisów ustawy.
Wbrew zarzutom skarżącej istotnym aspektem sprawy nie jest nazewnictwo lecz fakt przekroczenia przepisów, które określają dopuszczalny nacisk osi na drogę. Nadmierny nacisk osi powoduje niewątpliwie niszczenie drogi, a to jest sprzeczne z przepisami ustawy z dnia 20 czerwca 1997 Prawo o ruchu drogowym w szczególności z art. 66 ust 1 pkt 4 (tekst jedn. Dz. U. z 2003 nr 58 poz. 515).
Podczas kontroli działalności administracji publicznej Sąd dokonuje oceny zgodności zaskarżonej decyzji administracyjnej z prawem, w świetle stanu faktycznego sprawy ustalonego przed tym organem.
Również w ramach kontroli Sąd ocenia, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, a więc czy wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia i czy w sposób wyczerpujący zabrał i rozpatrzył materiał dowodowy.
Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny i właściwie zastosował obowiązujące prawo z wyjątkiem błędu organu II instancji w zakresie przywołania przepisów rozporządzenia o czym wspomniano wyżej, co jednak nie miało znaczenia dla istoty sprawy i ostatecznego rozstrzygnięcia.
Stan faktyczny, zresztą przez stronę w toku postępowania nie kwestionowany, wskazuje jednoznacznie przekroczenie dopuszczalnych norm nacisku osi. Organy administracyjne dokonując oceny i omówienia ustalonych faktów, odniosły się również do podstaw zastosowania określonych w decyzji przyrządów pomiarowych i ich funkcjonowania i odniosły się do zarzutów podniesionych w odwołaniu.
Zarzut skarżącej, że całkowita masa dopuszczalna pojazdu nie została przekroczona nie ma znaczenia w sprawie, gdyż nie to przekroczenie było przedmiotem zaskarżonych decyzji, a podstawą wymierzenia kary było przekroczenie nacisku osi, a kara jest wymierzana, niezależnie od przyczyny przekroczenia nacisku na oś, winę kierowcy czy jej brak (vide wyroki NSA: z 15.01.1998 r. II SA/1189/97-Lex nr 41370; 20.04.1998 r. II SA 174/98 Lex nr 41646; 23.01.1998 r. II SA 1327/97 Lex nr 41368).
W tym stanie rzeczy, skargę jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 że zm.) w związku z art. 97 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1271 że zm.) należało oddalić.
/-/ B. Popowska /-/G.Radzicka /-/E.Makosz-Frymus
MB