Uzasadnienie
Składając w dniu [...] lipca 2002 r. wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich skarżący L. W. wskazywał na swój czynny udział w organizacji ruchu oporu - Związku Walki Zbrojnej oraz Armii Krajowej w latach 1940-1943 w Zagórowie, powiat słupecki. Zdaniem wnioskodawcy służbę rozpoczął w 1940 roku, wprowadzony do organizacji przez stryja, komendanta placówki ZWZ, a później AK rejonu Słupca-Zagórów. Wyjaśnił także, iż do jego zadań należało tłumaczenie niemieckich gazet, wypełnianie Kenkart, obserwowanie zachowań okupanta, w tym ruchu pociągów wojskowych na trasie Poznań-Kutno, przewożenie dokumentów, czuwanie nad bezpieczeństwem członków organizacji uczestniczących w tajnych zebraniach. Do wniosku L. W. załączył własnoręcznie spisany życiorys, oświadczenia dwóch świadków potwierdzające jego uczestniczenie w ruchu oporu, orzeczenie Komisji rehabilitacyjnej dla nauczycieli przy Wydziale Oświaty Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu, artykuł "Ludzie cichego frontu", zamieszczony w Głosie Wielkopolskim, opisujący losy placówki AK w Zagórowie oraz dokumenty potwierdzające represje, jakich doznał po wojnie ze strony władz PRL.
Decyzją z dnia [...]października 2002 r. nr [...]Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwany dalej Kierownikiem Urzędu) działając na podstawie art.22 ust.3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371) i art. 105 §1 k.p.a. umorzył postępowanie w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich wskazując, iż wniosek złożony został po terminie.
Decyzją z dnia [...]września 2003 r. nr [...], wydaną po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn. akt SK 4/02, Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 154§1 i 2 k.p.a. oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 i art. 22 ust. 1 wyżej powołanej ustawy o kombatantach (...) uchylił decyzję z dnia [...]października 2002 r. oraz odmówił przyznania stronie uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu powołał się na Instrukcję gen. K.S. z dnia [...] grudnia 1939 r., która w pkt 5 stanowiła, iż członkiem ZWZ mogła zostać osoba, która ukończyła 17 rok życia, którą to granicę wieku w późniejszym czasie obniżono do lat 16. Wskazując, iż strona w czasie wnioskowanej działalności kombatanckiej miała 12 lat, organ orzekający wyjaśnił, iż tym samym nie mogła pełnić służby w ZWZ-AK, lecz co najwyżej dorywczo wykonywać na ich rzecz czynności pomocnicze, co nie wystarcza do przyznania przedmiotowych uprawnień.
Składając w dniu [...] listopada 2003 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy L. W. wniósł o zmianę decyzji, podnosząc, iż w chwili przyjęcia do szeregów AK w październiku 1942 roku miał 14,5 lat, przysięgę złożył w październiku 1942 roku, a rok wcześniej, tj. w październiku 1941 roku, zaczęła obowiązywać tzw. Konstrukcja Programowa Szarych Szeregów, o podziale organizacji na trzy grupy wiekowe. Strona powołała się na instrukcję Nr [...] gen. S.G-R., uznającej członków Szarych Szeregów za żołnierzy, bez względu na wiek, wskazał także, iż dzięki tej nowelizacji tysiące harcerzy służyło w szeregach AK. Wyjaśnił także, iż do ZHP należał od 1937 roku. Na okoliczność udokumentowania prawdziwości wskazanych faktów strona wniosła o uzyskanie ekspertyzy historyka i politologa - prof. Edwarda Prusa.
Decyzją z dnia [...]września 2004 r. nr [...]Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 127§3 i 138 §2 k.p.a. uchylił decyzję własną z dnia [...]września 2003 r. oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż decyzja podjęta została z naruszeniem art. 154 k.p.a., bowiem tryb ten zastosowany został w stosunku do rozstrzygnięcia nie mającego przymiotu ostatecznego.
Decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...]Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 127 §3 i 138 §1 k.p.a. oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 wyżej powołanej ustawy o kombatantach (...) ponownie uchylił decyzję własną z dnia [...]października 2002 r. o umorzeniu postępowania oraz odmówił przyznania uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. W uzasadnieniu decyzji organ powtórzył argumentację zawartą w decyzji z dnia [...]września 2003 r., wyjaśnił także, iż strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powołała się na instrukcje obowiązujące w Szarych Szeregach, podczas gdy o przyznanie uprawnień kombatanckich ubiega się z tytułu służby w ZWZ-AK i nigdy nie podnosiła okoliczności przynależności do Szarych Szeregów jak również nie przedstawiła żadnych dowodów na potwierdzenie powyższego.
W skardze na powyższą decyzję L. W. powtórzył argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, iż w myśl Konstrukcji programowej Szarych Szeregów z października 1941 roku do organizacji konspiracyjnych mogła należeć młodzież w wieku 12-14 lat. Skarżący wyjaśnił także, iż brak stwierdzenia świadków gdzie i kiedy składał przysięgę wynikł z tego, iż otrzymane w 1973 r. druki nie przewidywały takiego stwierdzenia, zatem świadkowie nie mogli odpowiedzieć na pytania, których im nie postawiono. Wyjaśnił także, iż pełnił służbę stałą, o charakterze ściśle wojskowym. Zdaniem skarżącego rozpatrując wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich nie uwzględniono represji, jakich doznał po zakończeniu wojny, które były konsekwencją działalności prowadzonej przez niego w czasie wojny. Skarżący wskazał także na przewlekłość postępowania prowadzonego przez organ w jego sprawie.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Kierownik Urzędu podkreślił, iż Instrukcja gen. K.S. z dnia [...] grudnia 1939 r. nie dopuszczała możliwości składania przysięgi przez osobę, która w 1942 roku miała ukończone zaledwie 14 lat.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie w części orzekającej o odmowie przyznania wnioskowanych uprawnień kombatanckich, wydane z powołaniem przepisu art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz,U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. - dalej k.p.a.), narusza przepisy prawa materialnego oraz procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Co do zasady organ odwoławczy obowiązany jest rozpatrzyć odwołanie i wydać decyzję zgodnie z art. 138 k.p.a., przy czym zakres postępowania odwoławczego wyznaczony jest zakresem żądania strony postępowania prowadzonego przez organ I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2004 r. Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie powołała się na przynależność do Szarych Szeregów, a jedynie na instrukcje obowiązujące w tej organizacji. W ocenie Sądu twierdzenie to jest błędne, bowiem składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] września 2003 r. skarżący powołał się na swoją przynależność do Szarych Szeregów oraz wyjaśnił, iż od 1937 roku należał do Związku Harcerstwa Polskiego, a dzięki wskazanej przez niego Instrukcji nr [...] z dnia [...] marca 1942 r. tysiące harcerzy służyło w szeregach AK.
Zważyć należy, iż złożony w dniu [...] listopada 2003 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie dotyczy decyzji z dnia [...]września 2004 r. (która wobec uchylenia decyzji z dnia [...]września 2003 r., jest decyzją bezpośrednio poprzedzającą zaskarżona decyzję, a więc wydaną w pierwszej instancji w tej części, w której rozstrzyga o wnioskowanych uprawnieniach), lecz decyzji wcześniejszej, wydanej przez Kierownika Urzędu w dniu [...] września 2003 r., następnie uchylonej decyzją z dnia [...]września 2004 r. Tym samym uznać należy, iż pismem z dnia [...] listopada 2003 r. strona swój pierwotny wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich rozszerzyła, wnosząc o ich przyznanie z tytułu przynależności do Szarych Szeregów. W tych okolicznościach obowiązkiem Kierownika Urzędu było merytoryczne rozpatrzenie wniosku strony o przyznanie uprawnień kombatanckich także z tego tytułu. W rozpatrywanej sprawie nie doszło do merytorycznego rozpatrzenia wniosku w zakresie przynależności strony do Szarych Szeregów, tym samym uznać należy, iż wniosek strony skarżącej o przyznanie uprawnień kombatanckich nie został w całości rozpatrzony.
Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, a odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. Brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.
W ocenie Sądu za chybione uznać należy zarzuty skargi dotyczące odmowy przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pełnienia służby w ZWZ-AK, strona skarżąca nie spełnia bowiem wymogów do przyznania jej uprawnień kombatanckich z tego tytułu. W tym zakresie Sąd w całości podziela argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż z racji nie osiągnięcia wymaganego wieku nie mogła ona składać w 1942 roku przysięgi, a przez to nie mogła pełnić służby w Armii Krajowej. Jednakże w toku postępowania strona skarżąca powoływała się na Instrukcję gen S.G.-R. Nr [...] z dnia [...] marca 1942 roku, nadając temu dokumentowi szczególną moc dowodową. Wskazywała także na konieczność zasięgnięcia opinii historyka na podnoszoną okoliczność obniżenia wieku osób walczących w strukturach AK.
Wskazać należy, iż co do zasady ciężar dowodu na powyższe obciąża osobę wnioskującą o przyznanie uprawnień kombatanckich, stąd Kierownik Urzędu nie miał obowiązku czynić ustaleń we wskazanym przez stronę zakresie. Zważywszy jednakże na wiek skarżącego oraz obowiązek informowania strony postępowania o wszystkich przysługujących jej prawach (art. 9 k.p.a.) Kierownik Urzędu zobligowany był pouczyć skarżącego o możliwościach oraz sposobach dokumentowania twierdzeń, na które ten powoływał się, w tym o możliwości skorzystania, we własnym zakresie i na własny koszt, z ekspertyz czy opinii biegłych, a z wydaniem decyzji wstrzymać się co najmniej do czasu wypowiedzenia się strony w tym zakresie. W niniejszej sprawie działań takich nie podjęto, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 107 §3 k.p.a. Kierownik Urzędu do wskazanych i wnioskowanych dowodów nie ustosunkował się, zaniechając jednocześnie ich omówienia.
Z wymienionych przyczyn, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Sąd uwzględnił skargę uchylając zaskarżoną decyzję w jej punkcie 2.
Rozpoznając ponownie sprawę organ zobowiązany jest odnieść się do wniosku strony w zakresie przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu przynależności do Szarych Szeregów.
/-/ M. Dybowski /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ B.Popowska jf