Uzasadnienie
Sygn. IV SA/Po 1518/04
Uzasadnienie
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...]sierpnia 2004 r. nr [...]na podstawie art. 104 ust. 1 i art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 64/04/593 ze zm.- dalej ups lub ustawa) i upoważnienia udzielonego przez Wójta Gminy z dnia 30 kwietnia 2004 r. nr 8/2004 do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy- uchylił z dniem 1 czerwca 2004 r. decyzję z dnia [...]czerwca 2004 r. nr [...]w sprawie przyznania B. D. zasiłku stałego; stwierdził, że świadczenia wypłacone w miesiącu czerwcu i lipcu w kwocie [...] zł miesięcznie było świadczeniem nienależnie pobranym; odstąpił od żądania spłaty owego zasiłku.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Zainteresowanej przyznano zasiłek stały w kwocie [...] zł miesięcznie; uznano wówczas, że spełnia Ona wszystkie kryteria zawarte w ustawie (dochód Zainteresowanej i dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (316 zł). W związku z weryfikacją wniosków o zasiłek stały uznano, że B. D. nie spełnia wszystkich przesłanek z art. 37 ust. 1 ups, bowiem zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. w zamian otrzymanych alimentów, które zgodnie z art. 6 pkt 2 ups były dochodem dziecka, Zainteresowana otrzymuje z Urzędu Gminy zasiłki rodzinne na troje dzieci wraz z dodatkami z tytułu samotnego wychowywania dziecka w łącznej wysokości [...] zł, co stanowi dochód własny Zainteresowanej i tym samym dochód ów przekracza ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (316 zł), które to kryterium jest jedną z przesłanek- prócz dochodu na osobę w rodzinie- uprawniającym do przyznania zasiłku stałego.
B. D. nie spełnia obu przesłanek łącznie. Z uwagi na trudną sytuację rodziny i to, że żądanie zwrotu wypłaconego zasiłku stanowiłoby dla Zainteresowanej nadmierne obciążenie, na wniosek pracownika socjalnego odstąpiono od żądania zwrotu zasiłku. Na decyzji znajduje się adnotacja o treści "Dziura 30.08.2004 r." (k. 5 akt administracyjnych).
Pismem z dnia [...] października 2004 r. (na którym znajduje się prezentata Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]października 2004 r. i GOPS z dnia [...]października 2004 r.- k. 6 akt administracyjnych), B. D. wniosła do Samorządowego Kolegium odwołanie od "decyzji wydanej dnia [...].06.2004 przez Gminny Ośrodek Pomocy ponieważ zabrano mi zasiłek stały". Zainteresowana wskazała, że jest niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, przy czym orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy i orzeczenie wydano na okres do dnia 31 maja 2005 r. Odwołująca się jest bezrobotną, bez prawa do zasiłku; wychowuje samotnie troje dzieci w wieku szkolnym (odpowiednio- 12, 10 i 9 lat). Z tytułu samotnego wychowywania dzieci otrzymuje z Urzędu Gminy po [...] zł na każde z dzieci i [...] zł zasiłku rodzinnego (łącznie [...] zł na 4 osoby). Ośrodek Pomocy twierdzi, że kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 316 zł i tym samym dochód Zainteresowanej przekracza to kryterium w Jej rodzinie.
Odwołująca się "bardzo prosi o pozytywne rozpatrzenie wniosku"; wskazała, że taką samą sytuację miała przed rokiem, a po odwołaniu do Kolegium otrzymała zasiłek stały. Do odwołania B. D. załączyła odpis decyzji z dnia [...]kwietnia 2003 r. Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności, którym zaliczono B. D., urodzoną [...] września 1958 r., do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; wskazano jako przyczyny niepełnosprawności określone w § 26 pkt 1 lit. b i d rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 maja 2002 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. 66/02/604- dalej rozporządzenie); określono, że orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy a orzeczenie wydano na okres do 31 maja 2005 r.; wskazano, że wymaga częściowego wsparcia w korzystaniu z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (k. 2, 6 akt administracyjnych).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...], na podstawie art. 134 kpa stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że odpis decyzji z dnia [...]sierpnia 2004 r. doręczono B. D. dnia 30 sierpnia 2004 r. Czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upłynął dnia 14 września 2004 r. Odwołanie B. D. wpłynęło do Samorządowego Kolegium dnia 7 października 2004 r. B. D. "uchybiła wniesienia odwołania" i dlatego Samorządowe Kolegium postanowiło pozostawić odwołanie bez rozpatrzenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uzupełnionej pismem z dnia 29 grudnia 2004 r., B. D. wniosła o uchylenie decyzji nr [...]o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek stały i uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium z powodu wniesienia odwołania po upływie terminu. Skarżąca, podtrzymując argumenty uprzednio prezentowane w odwołaniu podniosła, że samotnie wychowuje troje dzieci w wieku: 13, 11, i 9 lat. Jest bezrobotną, bez prawa do zasiłku; orzeczono o Jej umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w okresie od 19 marca 2003 do 31 maja 2005 r. Do kwietnia 2004 r. otrzymywała z Funduszu Alimentacyjnego łącznie [...] zł alimentów ([...] zł na pierwsze i po [...] na pozostałe dzieci). Obecnie otrzymuje [...] zł świadczenia dla matek samotnie wychowujący dzieci (3x [...] zł) i [...] zł zasiłku rodzinnego. W "urzędzie świadczeń rodzinnych" poinformowaną Ją, że nie należy się Jej wyrównanie do końca grudnia 2004 r., a pragnie wiedzieć, jakie dodatki do zasiłku Jej się należą (jak pisano prasie). Wniosła o pozytywne rozpatrzenie Jej wniosku.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie wskazując, że odwołanie winna była złożyć najpóźniej dnia 13 września 2004 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadną.
Zaskarżone postanowienie zapadło przedwcześnie. Konstrukcja art. 58 § 1 i 2 kpa wzorowana jest na art. 169 § 1-3 kpc. Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że pismo zawierające wniosek o przywrócenie terminu musi odpowiadać warunkom formalnym pisma procesowego, a nadto winno zawierać uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek i równoczesne dokonanie czynności procesowej, która nie została dokonana w terminie, przy czym nie wyklucza się, by jednym pismem procesowym objąć wniosek o przywrócenie terminu, jak i spóźniony środek odwoławczy. Wniosek o przywrócenie terminu, gdy nie uwzględnia szczególnych warunków, może być uzupełniony w drodze wezwania do uzupełnienia braków formalnych (M. Jędrzejewska w: "Komentarz do kpc" W.Pr. 2001 t. 1 s.335-336 uw. 3,7,9 do art. 169).
W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium potraktowało pismo z dnia 4 października 2004 r., zawierający "prośbę o pozytywne rozpatrzenie mojego wniosku", jako nie zawierający uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy Wnioskodawczyni, jak również nie zawierający wniosku o przywrócenie terminu zgodnie z art. 58 § 1 i 2 kpa. Przy takim założeniu, obowiązkiem organu odwoławczego było rozważenie, czy- mając na uwadze racjonalność Autorki pisma- ów wniosek nie zawiera immanentnie zawartego w nim wniosku o przywrócenie uchybionego terminu (art. 58 § 1 i 2 kpa) do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 kpa; odpowiednio- uzasadnienie uchwały SN z 11.9.1997 r.- III CZP 39/97- OSNC 12/97/191 z akceptującą glosą A. Szpunara- PS 6/98/100 i powołane przez SN i Glosatora poglądy orzecznictwa i piśmiennictwa).
Przy dokonywaniu wykładni oświadczeń woli strony nie bez znaczenia pozostaje zagadnienie, jakie doświadczenie życiowe i jaka sprawność cechuje osobę składającą owo oświadczenie. W niniejszej sprawie organy obu instancji miały do czynienia z osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, przy czym przyczynami naruszenia sprawności organizmu i zakres tego naruszenia spowodowany był w przypadku Odwołującej się przez wrodzone lub nabyte ciężkie choroby (w przypadku B. D. - spośród chorób wymienionych pod lit. b) metaboliczne, układu krążenia, oddechowego, moczowego, pokarmowego, układu krzepnięcia i inne, znacznie upośledzające sprawność organizmu, wymagające systematycznego leczenia ambulatoryjnego i okresowo leczenia szpitalnego; jak i spośród chorób wymienionych pod lit. d: psychozy i zespoły psychotyczne (§ 26 pkt 1 lit. b i d rozporządzenia).
W takiej szczególnej sytuacji, kierując się zasadą udzielania pomocy prawnej stronom (art. 9 kpa), Samorządowe Kolegium obowiązane było wezwać Odwołującą do uzupełnienia braków formalnych pisma przez uprawdopodobnienie przyczyn opóźnienia odwołania i dopiero po uzupełnieniu tego braku bądź bezskutecznym upływie terminu do uzupełnienia braków, rozstrzygnąć o owym wniosku o przywrócenie terminu (odpowiednio- orzeczenie SN z: 1.9.1958- 2 CR 119/58- RPEiS 2/60/407; 5.2.1987- III ARN 36/86; 8.5.1935- C I 2395/34- GSW 51-52/35/722; 18.10.1954- 1 CZ 238/54- OSN 2/55/44, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 332- 333, uw. 1, 4, 5).
Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa), winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku winno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dlań z niekorzystnymi skutkami lub nawet ryzykiem wystąpienia takich skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanym działaniem. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 (obecnie art. 2 Konstytucji z 2.4.1997 r.) sposób rozumienia art. 9 kpa (wyrok SN z 23.7.1992- III ARN 40/92- PiP 3/93/110 z aprobującą glosą W. Tarasa i PiP 8/93/116 z częściowo aprob. glosą J. Zimmermanna; akceptowany przez B. Adamiak w: "Kpa.
Komentarz" CH BECK 2006 s. 79-80 nb. 2). Art. 8 kpa nakłada na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania tak, by pogłębić zaufanie do organów państwa. Z zasadą tą pozostaje w związku zasada udzielania informacji, zgodnie z którą organy administracji obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania (art. 9 kpa; odpowiednio- wyrok NSA z: 18.2.1994- SA/Wr 1587/93- Prok. i Pr. 2/95/54; 25.5.1994- III SA 1645/93- Prok. i Pr. 3/95/61;
- 17. 3. 1994- SA/Po 3383/93- Prok. i Pr. 2/95/56, akceptowane w: "Kpa- orzecznictwo, piśmiennictwo" pod red. A. Wróbla- Zakamycze 2002 s.144-147 t.8,17-19).
W niniejszej sprawie takiego pouczenia z naruszeniem art. 8 i 9 kpa Skarżącej nie udzielono.
Organ odwoławczy z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 kpa nie wyjaśnił, czy adnotacja na decyzji z dnia 30 sierpnia 2004 r. (k. 5 u dołu), pochodzi od Skarżącej (brak bowiem imienia podpisującej), oraz czy Zainteresowana odwołanie nadała pocztą, a jeśli tak, to w jakiej dacie (na co zdaje się wskazywać- mimo braku koperty- fakt złożenia pisma "na cztery"; k. 6 akt administracyjnych).
Skoro zaskarżone postanowienie naruszało prawo procesowe i mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przeto na podstawie art. 145 § 1 p. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153/02/ 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.
/-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/P. Miładowski
KP