Uzasadnienie
W dniu 28.10.2022 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wpłynął wniosek R. S. (dalej jako skarżąca) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką J. A..
W toku postępowania organ I instancji ustalił, że R. S. nie mieszka z matką, od 1.06.2021 r. utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy, posiada ustaloną częściową niezdolność do pracy, a ponadto została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. J. A. jest zaś osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, natomiast jej małżonek J. A. ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności.
Decyzją z dnia 28.11.2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy K. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając swoją decyzję organ wyjaśnił, że wpływ na takie rozstrzygnięcie miał m.in. fakt pozostawania przez J. A. w związku małżeńskim z J. A., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie bowiem z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej jako u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Nadto organ I instancji dostrzegł, że skarżąca oświadczyła w trakcie wywiadu środowiskowego, że nie jest zdolna do podjęcia zatrudnienia i otrzymuje rentę, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrażając swoje niezadowolenie z powyższej decyzji, R. S. wniosła odwołanie. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 16.01.2023 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Analiza akt administracyjnych doprowadziła organ odwoławczy do konstatacji, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej nie jest możliwe. Kolegium uzasadniło, że pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej stanowiłoby naruszenie przepisów prawa, bowiem skarżąca sama oświadczyła, że nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnoprawną matką, a także że nie jest zdolna do podjęcia zatrudnienia. Ponadto, w ocenie Kolegium, skoro małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to skarżąca – jako uprawniona w dalszej kolejności – nie spełnia warunku do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
R. S., zastępowana przez fachowego pełnomocnika, wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r., błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r., a także naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej jako k.p.a.). Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
R. S. szeroko uzasadniła podniesione zarzuty powołując się na bogate orzecznictwo nie tylko sądów administracyjnych, ale także Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, jak również przytaczając poglądy doktryny prawa. Podsumowując szereg powołanych argumentów skarżąca wskazała, że przedstawione i udowodnione przez nią okoliczności sprawy wyczerpują wszystkie przesłanki niezbędne do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Jednocześnie SKO podkreśliło, że mając na uwadze uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 14.11.2022 r. (sygn. akt: I OPS 2/22) przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 j.t. z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź wydanie z naruszeniem prawa.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14.11.2022 r., sygn. akt: I OPS 2/22, której argumentację Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, podkreślono, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
W ocenie orzekającego w sprawie Sądu, powyższa uchwała nie pozostawia wątpliwości, że co do zasady w przypadku, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ administracji nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom. Nie może już więc badać innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie możliwości sprawowania opieki przez małżonka.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Małżonek J. A. nie legitymuje się jednak orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia powinna być zaś rozstrzygana orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając więc na względzie obowiązujący stan prawny oraz wyżej przywołaną uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego należało odmówić skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Z art. 269 § 1 p.p.s.a. - zgodnie z przyjętym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem – wynika, że stanowisko zajęte w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. W myśl tego przepisu, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Owa ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których zastosowanie ma przepis interpretowany w uchwale (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.10.2020 r., II FSK 1579/18, LEX nr 3096515). W konsekwencji, dopóki nie nastąpi zmiana stanowiska wyrażonego w uchwale, dopóty sądy administracyjne winny je respektować.
W tym stanie rzeczy należało oddalić skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.