Uzasadnienie
Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. Naczelny Sąd Administracyjny -Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu oddalił skargę R. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] r. Nr [...] o pozbawieniu strony uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, iż uprawnienia kombatanckie strona nabyła wyłącznie z tytułu utrwalenia władzy ludowej w ramach służby pełnionej po dniu 30 czerwca 1947 r. w Wojsku Polskim. Według organu z akt sprawy nie wynika, by podczas służby strona brała udział w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 z późn. zm.- dalej ustawa o kombatantach). Na okoliczność tę R. K. powołał się w skardze na powyższą decyzję, wniesioną do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, w której podniósł, iż w okresie od dnia 12 sierpnia do dnia 10 września 1950 r. brał udział w walce z grupą rozbitków UPA i w pościgu za inną grupą rozbitków UPA w Lasach Janowskich.
W uzasadnieniu wyroku NSA odniósł się przede wszystkim do kwestii spornej, tj. czy zachodziły wobec R. K. przesłanki do zachowania uprawnień z tytułu walki z oddziałami UPA (art. 1 ust 2 pkt 6 ustawy o kombatantach). Powołując się m. in. na fakty powszechnie znane i w oparciu o źródła historyczne Sąd stwierdził, iż walki z bandami UPA na wskazanym przez R. K. terenie prowadzone były trzy lata wcześniej, niż skarżący podał.
W nowym wniosku o "przywrócenie uprawnień kombatanckich", oznaczonym datą [...] r., skarżący ponownie powołał się na udział w walkach z "uzbrojoną grupą rozbitków po UPA" w okresie od dnia 12 sierpnia do dnia 10 września 1950 r. w okolicach Białegostoku oraz podał, iż odnalazł świadka ww. wydarzeń i załączył jego oświadczenie.
Decyzją z dnia [...] r., podjętą w trybie art. 154 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. - dalej kpa), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r. o pozbawieniu strony uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił przyczyny podjęcia rozstrzygnięcia w ww. trybie, uznając, iż strona nie wykazała, by za uchyleniem przedmiotowej decyzji przemawiał interes społeczny albo jej słuszny interes.
We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy R. K. wniósł "o przyznanie uprawnień kombatanckich z powodu udziału w walkach z UPA w okresie od 12.08.- 10.09.1950 r. w Lasach Janowskich i Lubaczowskich", powołując się na dowody zebrane przed wydaniem w jego sprawie wyroku NSA z dnia [...] r. oraz późniejsze oświadczenie świadka. Nadto strona stwierdziła, iż rozkazy bojowe w terenie wykonywał w czasie służby zasadniczej, przy czym ani do służby wojskowej ani do KB W nie był wcielony jako ochotnik.
Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż za takim rozwiązaniem przemawia całokształt zebranego materiału dowodowego. Organ odniósł się do przesłanek: słusznego interesu strony oraz interesu społecznego w kontekście sprawy skarżącego; równocześnie stwierdził, iż jest związany przepisami art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Organ przytoczył treść ww. przepisu i stwierdził, iż w przypadku R. K., znajduje on zastosowanie z uwagi na tytuł uzyskanych uprawnień kombatanckich i brak wykazania faktów, które pozwalają na zachowanie uprawnień. Organ stwierdził nadto, iż z zebranego materiału nie wynika, aby strona w czasie pełnienia służby wojskowej brała udział w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu, a zatem nie ma podstaw do zachowania uprawnień kombatanckich w myśl art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. K. wniósł o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, pozbawiających go uprawnień kombatanckich. Skarżący wskazał na świadka wydarzeń, przytoczył też okoliczności dotyczące swojego udziału w "walce bezpośredniej z uzbrojonymi rozbitkami po UPA 12.08.-10.09.1950 r. w składzie bat. II Br. KBW-Białystok w Janowskich Lasach" i wymienił dowody, ustosunkowując się także do informacji CAW o działaniach II Brygady KB W w 1950 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Organ stwierdził, iż skarżący nie wskazał na jakiekolwiek okoliczności, by za wzruszeniem ostatecznej decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Nadto, według organu, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż jednostki, w których służbę strona odbywała w czasie pełnionej służby, nie brały udziału w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu. Organ wniósł także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Na zawiadomienie przez Sąd o powyższym wniosku i zawarte pouczenie w myśl art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: ppsa) R. K., w terminie 14 dni od doręczenia pisma Sądu, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wobec powyższego sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.
Wyrokiem z dnia [...] r., Sąd skargę oddalił jako bezzasadną, wskazując, iż w toku postępowania administracyjnego nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, a uchybienia procesowo-prawne nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. Sąd wskazał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania administracyjnego, bowiem wskazany przez stronę świadek (J. B.) opisuje przebieg wydarzeń na okoliczność uczestniczenia w walkach z UPA tak jak skarżący, stąd oświadczenie tego świadka dotyczy okoliczności już ujawnionych i ujawnianych, bo znanych stronom i tym samym nie było przesłanek do wznowienia postępowania.
Sąd wyjaśnił, iż w ramach postępowania przeprowadzonego w trybie art. 154 k.p.a. Kierownik Urzędu ocenił oświadczenie złożone przez tego świadka, także w całokształcie materiału dowodowego sprawy i nie znalazł podstaw do zmiany swojej decyzji w tym trybie.
W dniu [...] r. wpłynęło do WSA w Poznaniu pismo, w którym R. K. stwierdził, iż [...] r. złożył "pisemną prośbę o przeprowadzenie [...] na posiedzeniu jawnym nie jednoosobowym", dołączając kserokopię tego żądania. W oparciu o książkę wpływów prowadzoną w Biurze Podawczym tut. Sądu, wynikającą z postanowień instrukcji kancelaryjnej Prezesa tut. Sądu procedurę przyjmowania i rejestrowania korespondencji oraz analizę zamieszczonej na tym piśmie prezentaty, na której nie odnotowany został numer wpływu pisma Sąd uznał, iż przedmiotowe pismo do Wydziału IV WSA w Poznaniu wpłynęło dopiero w dniu [...] r., zatem po dacie posiedzenia niejawnego, zaś przedłożona przez stronę jego kopia nie dowodzi, aby zostało w dniu [...] r. złożone w biurze podawczym tut. Sądu.
W dniu [...] r. R. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę, w której zażądał rozpatrzenia swojej sprawy od nowa na podstawie art. 145 kpa.
Pismem Przewodniczącej Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. K. został poinformowany o możliwościach wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego i koniecznych ku temu przesłankach ustawowych. W piśmie wskazano także, że brak modyfikacji treści skargi R. K. z dnia [...] r. spowoduje potraktowanie jej jako wniosku o wznowienie postępowania sądowego.
W dniu [...] r. R. K. wniósł do tut. Sądu wniosek o wznowienie postępowania sądowego, jednocześnie podtrzymując swoją skargę z dnia [...] r. W uzasadnieniu swojego wniosku R. K. powtórzył wszystkie argumenty i dowody, które powołał w pierwotnym postępowaniu w niniejszej sprawie. Oprócz tego, skarżący wskazał na dwie nowe okoliczności w postaci oświadczenia uzupełniającego świadka z autopsji, które złożone zostały w dniu [...] r. oraz normatywu prawnego struktury KBW przedstawionego na str. 37, w. 24- 38 w książce pod tytułem "KBW 1945- 65, wydanej przez Wojskowy Instytut Historyczny MON, który skarżący odnalazł w dniu 5 grudnia 2005 r. Zdaniem strony okolicznością, która przemawia za zmianą wyroku z dnia [...] r. jest jego wydanie na posiedzeniu niejawnym, w składzie jednoosobowym. Pismem z dnia [...] r. strona wskazała, iż wniosek jej jest skargą o wznowienie postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
W postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania sądowoadministarcyjnego Sąd zobligowany jest w pierwszej kolejności przeprowadzić wstępne badanie skargi pod względem formalnym. W ramach tej kontroli, zgodnie z art. 280 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnego (ppsa), na posiedzeniu niejawnym, Sąd bada, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Zgodnie z dyspozycją zawartą w tym przepisie w przypadku nie spełnienia tych wymogów sąd skargę odrzuci.
Zgodnie z art. 277 ppsa, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się. Z kolei z art. 279 ppsa wynika, iż skarga o wznowienie postępowania powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia.
W związku z powyższym w pierwszej kolejności należało ustalić, czy skarga R. K. spełnia ww. warunki, gdyż od tego zależy dalszy los postępowania wznowieniowego. W ocenie Sądu przedmiotowa skarga wskazane wymogi spełnia. Skarga datowana jest na dzień [...] r., zaś jako podstawę wznowienia wskazano oświadczenie uzupełniające świadka z autopsji, które złożone zostało w dniu [...] r., co oznacza, że strona zmieściła się w wymaganym terminie. Skarga spełnia również wymogi formalne, określone w art. 279 ppsa.
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 271-273 zawiera zamknięty katalog podstaw wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, a to oznacza, że tylko zaistnienie tych podstaw może spowodować wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Podnoszony zarzut wydania wyroku pierwotnego w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym nie mieści się w katalogu podstaw wymienionych w art. 271 ppsa, w którym wskazano podstawy dotyczące nieważności postępowania, do których zaliczono uczestniczenie w składzie sądu osoby nieuprawnionej albo orzekanie przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy, gdy strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia oraz brak zdolności sądowej lub procesowej strony albo brak należytej reprezentacji strony lub pozbawiona strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. Stąd w tym zakresie skarga, jako nie oparta na ustawowej podstawie, podlega odrzuceniu.
Analiza treści skargi pozwala uznać, iż w badanej sprawie ewentualną podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego może stanowić podstawa wymieniona w art. 273 §2 ppsa, tj. późniejsze wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Zadaniem Sądu było więc ocenienie, czy w niniejszej sprawie podstawa ta zaistniała. Innymi słowy Sąd musiał ocenić, czy nowe okoliczności wskazane przez R. K. w skardze o wznowienie postępowania, a więc oświadczenie uzupełniającego świadka z autopsji oraz powoływany normatyw prawny struktury KBW zawarty w książce pod tytułem "KBW 1945- 65", są okolicznościami faktycznymi lub środkami dowodowymi, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Zważyć należy, iż ze sformułowania art. 273 §2 ppsa wynika, iż "wykrycie" odnosi się do okoliczności faktycznych lub środków dowodowych nieujawnionych w poprzednim postępowaniu oraz faktów nieujawnialnych z tego powodu, że nie były dostępne i znane stronom.
Natomiast fakty ujawnialne, czyli te, które strona mogła i powinna znać, tj. miała możliwość dostępu do nich, nie są objęte hipotezą tego przepisu (por. postanowienie SN z 4 marca 2005 r. sygn akt III CZP 134/04).
W ocenie Sądu w omawianym przypadku podniesione przez stronę okoliczności faktyczne nie stanowią "nowości" objętych hipotezą art. 273 §2 ppsa, a przez to nie można ich uznać za wskazane w tym przepisie podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego. Jak wynika z akt postępowania sądowego w sprawie [...] (a więc postępowania, które ma zostać wznowione) oraz z treści skargi o wznowienie postępowania z dnia [...] i [...] r., okoliczność polegająca na oświadczeniu wskazanego przez stronę świadka i okoliczność w postaci odnalezionego akapitu w powołanej przez stronę książce nie są okolicznościami czy dowodami, z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Przeciwnie, jak wynika z treści skargi o wznowienie postępowania skarżący powołuje się na oświadczenie uzupełniające "świadka z autopsji", a więc takie, które uzupełnia oświadczenie złożone już wcześniej, a które było jednym z dowodów w pierwotnym postępowaniu sądowoadministracyjnym ([...]) i podlegało ocenie zarówno Sądu, jak i Kierownika Urzędu na etapie rozpatrywania wniosku w trybie art. 154 k.p.a. Tym samym w ramach tamtego postępowania skarżący mógł skorzystać z pełnego oświadczenia tego świadka, bowiem jako inicjator złożenia przez niego oświadczenia, które zostało wówczas w sprawie przedłożone, skarżący winien zadbać, aby oświadczenie to obejmowało wszystkie istotne dla niego i sprawy okoliczności.
Na obecnym etapie sprawy nie jest to więc środek dowodowy, z którego strona nie mogła wówczas skorzystać. Zważyć nadto należy, iż przedłożone obecnie oświadczenie zostało wytworzone już po uprawomocnieniu wyroku tut. Sądu z dnia [...] r. (świadek złożył je w dniu [...] r.), a w myśl uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 21 lutego 1969 r. sygn. akt III PZP 63/68, OSNCP 1969 nr 12 poz. 208) środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się wyroku nie stanowi podstawy wznowienia postępowania. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy podkreślił, iż wznowienie postępowania z przyczyn restytucyjnych zmierza do umożliwienia ponownego postępowania ze względu na to, że prawomocny wyrok jest niesłuszny z punktu widzenia materiału faktycznego i dowodowego, który istniał już w poprzednim postępowaniu w chwili wydania wyroku. Stąd również z tych względów powołane przez stronę "uzupełniające oświadczenie" świadka nie stanowi podstawy wznowienia postępowania z art. 273 §2 ppsa.
Podobna sytuacja ma miejsce co do drugiej "nowej" okoliczności w postaci normatywu prawnego struktury KB W opisanego na str. 37, w. 24- 38 w książce pod tytułem "KBW 1945- 65", a wydanej przez Wojskowy Instytut Historyczny MON. Skarżący już w trakcie postępowania administracyjnego w [...] r. powoływał się na różne wskazane przez siebie fragmenty tej książki, wiec dostrzeżenie jakichś nowych fragmentów w znanej i wielokrotnie przeglądniętej już publikacji przeczy tezie, że skarżący nie mógł wcześniej skorzystać z tych wiadomości. Należy wskazać, że okoliczności i dowody później wykryte, to okoliczności w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnione i nieznane stronom. Nie odnosi się to pojęcie do okoliczności i dowodów jawnych z materiału poprzedniego postępowania, a tylko niedostrzeżonych przez stronę (por. orzeczenie SN z dnia 15 maja 1968 r., I CO 1 / 68, OSN 1969, nr 2, poz. 36), a takimi bez wątpienia były i zeznania świadka J. B. i dowody z wskazanej przez stronę pozycji książkowej.
Powyższe twierdzenie jest dominujące w orzecznictwie i Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego. Ten drugi przyjął, że niemożność skorzystania w poprzednim postępowaniu z określonych okoliczności faktycznych lub środków dowodowych nie zachodzi, gdy istniała obiektywna możliwość powołania ich w tym postępowaniu, a tylko na skutek opieszałości, zaniedbania, zapomnienia czy błędnej oceny potrzeby ich powołania strona tego nie uczyniła (zob. orzeczenie SN z dnia 10 lutego 1999 r., II CKN 807 / 98). Sąd Najwyższy stwierdził też, iż nowe okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, to takie fakty, z których strona nie mogła skorzystać w postępowaniu prawomocnie zakończonym. Wykrycie okoliczności faktycznych lub dowodów w rozumieniu art. 403 §2 Kodeksu postępowania cywilnego dotyczy przy tym faktów i środków dowodowych, które poza przesłanką ich nieujawnienia w postępowaniu prawomocnie zakończonym powinny być dla strony skarżącej "nieujawnialne".
Przepis ten obejmuje fakty nieujawnialne albo stronie nieznane i dla niej niedostępne. Także NSA wskazał, iż "wykrycie" odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnionych i wówczas nieujawnialnych, bo nie znanych stronom. Nie odnosi się ono zatem do okoliczności i dowodów jawnych z materiału poprzedniego postępowania, a tylko niedostrzeżonych przez stronę. Inaczej bowiem skarga o wznowienie służyłaby korygowaniu błędów popełnionych przez stronę przy prowadzeniu poprzedniej sprawy (por. wyrok NSA z 19 maja 2004 r., GSK 5/04, Monitor Prawniczy z 2004 r., nr 12, str. 535).
W związku z powyższym odnosząc się do przytoczonych przez stronę podstaw skargi uznać należy, że posiadała ona obiektywną możliwość powołania wskazanych przez siebie "nowych" okoliczności w pierwotnym postępowaniu sądowoadministracyjnym, a tylko na skutek zaniedbania, zapomnienia, czy błędnej oceny potrzeby ich powołania, tego nie uczyniła. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący posiadał dostęp do książki pod tytułem "KBW 1945-65" wydanej przez Wojskowy Instytut Historyczny MON jak i miał możliwość uzyskania pełnych zeznań wskazanego przez siebie świadka, który już raz składał oświadczenie na okoliczność zdarzeń, które miały miejsce w okresie, z których wywodzi on swoje prawo do posiadania statusu kombatanta, co ma odzwierciedlenie w materiale dowodowym dostępnym w pierwotnym postępowaniu sądowym. Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała podstawa wznowienia postępowania z art. 273 §2 ppsa, gdyż nie może być mowy o późniejszym wykryciu takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. W przedmiotowej sprawie nie zaistniała także żadna inna podstawa wznowienia.
W związku z powyższym, skoro skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego nie opierała się na ustawowej podstawie wznowienia, zgodnie z dyspozycją art. 280 §1 w zw. z art. 160 ppsa Sąd skargę odrzucił.
/ - / Danuta Rzyminiak-Owczarczak