Uzasadnienie
Decyzją z dnia 2 lutego 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania T. W. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 1 grudnia 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku węglowego, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium podniosło, że decyzja odmowna organu I instancji została wydana z uwagi na fakt, iż wnioskodawca w deklaracji złożonej do CEEB w dniu 15.10.2022 r. wskazał, iż źródłem ciepła w jego domu jest kocioł na paliwo stałe zasilane pelletem drzewnym. Tym samym w ocenie organu nie można uznać, iż gospodarstwo domowe odwołującego jest ogrzewane kotłem na paliwo stałe zasilane paliwami stałymi.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył T. W. podnosząc, iż wskazanie jako paliwa używanego do ogrzewania - pelletu drzewnego stanowiło omyłkę, a faktycznie źródłem ogrzewania jego domu jest kocioł na paliwo stałe tj. węgiel i paliwa węglopochodne.
SKO zważyło, że zasady i tryb przyznawania, wypłacania oraz wysokość dodatku węglowego i właściwość organów w tych sprawach reguluje ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym - dalej u.d.w.
Zgodnie z przepisami u.d.w., w szczególności art. 2 ust. 1, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza. ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27 ust. 1 tej ustawy.
W świetle powyższych unormowań warunkiem otrzymania przedmiotowego dodatku jest zgłoszenie, (wpisanie) do centralnej ewidencji emisyjności budynków że głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe zasilane pelletem drzewnym, drewnem kawałkowym albo innym rodzajem biomasy albo kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG albo kocioł olejowy dokonane najpóźniej do dnia 11 sierpnia 2022 roku albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Zdaniem SKO w przedmiotowej sprawie odwołujący złożył deklarację do CEEB w dniu 15 października 2022 r. wskazując jako źródło ogrzewania nowo wybudowanego budynku mieszkalnego o którym mowa w art. 27g ust.1 w/w ustawy kocioł na paliwo stałe. W dniu 18 października 2022 r. odwołujący złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Natomiast w dniu 2 stycznia 2023 r., a więc już po wydaniu decyzji objętej odwołaniem odwołujący złożył korektę deklaracji do CEEB wskazując jako rodzaj paliwa używanego do ogrzewania - węgiel i paliwa węglopochodne.
W ocenie Kolegium wpisy do CEEB zmieniające deklarację w zakresie źródła ogrzewania budynku, nie mogą być uznane przez organ, co uzasadnia odmowę przyznania dodatku, z uwagi na fakt, iż jak zasadnie przyjął organ nie można przyjąć, iż dom odwołującego jest ogrzewany węglem. Rozpatrując prawo do przedmiotowego dodatku, organ obowiązany jest do stosowania przepisów cytowanej wyżej ustawy, która każe uwzględniać stan faktyczny, wynikający z deklaracji zgłoszonej do CEEB do ściśle określonej daty, tj. 11 sierpnia 2022 r. albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Zdaniem organu II instancji treść przedmiotowej deklaracji złożonej do dnia 15 października 2022 r. jest podstawą do wydania decyzji odmawiającej przyznania w/w dodatku skoro w świetle ww. przepisów niedopuszczalne jest sporządzenie korekty w tym zakresie jak i przeprowadzania jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w tej kwestii.
Skargę na powyższą decyzję wywiódł do Sądu T. W. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.
Skarżący wskazał, że od września 2022 r. zamieszkuje w nowo wybudowanym budynku jednorodzinnym. Skarżący jest żołnierzem i w związku z obowiązkami zawodowymi, prawie cały czas przebywał poza miejscem zamieszkania, na poligonie gdzie jest problem z dostępem do internetu. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W dniu 18 października 2022 r. złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Do wniosku załączył deklarację CEEB. Decyzją z dnia 01 grudnia 2022r. Burmistrz Miasta i Gminy P. odmówił przyznania dodatku węglowego, z powodu błędnie wypełnionej deklaracji.
Skarżący, jak tylko dowiedział się, że nieprawidłowo wypełnił deklarację tj. po otrzymaniu decyzji usunął błąd w bazie danych CEEB. Skarżący wyjaśniał podczas wizyty w MGOPS, że wcześniej złożona deklaracja została wytworzona w wyniku omyłki. Otrzymał ustną informację, że po złożeniu odwołania MGOPS ponownie rozpozna sprawę. Podczas kolejnej wizyty w MGOPS, przy okazji składania oświadczenia wyjaśniającego sytuację osobistą skarżącego, skarżący był ponownie informowany, że skarga zostanie uznana. Zmiana rodzaju paliwa jest drobną zmianą możliwą do naniesienia w ewidencji CEEB.
Zdaniem skarżącego nie miał on szansy wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Błąd skarżącego w deklaracji CEEB jest błędem drobnym (zmianą możliwą do dokonania), co umożliwiło skarżącemu samodzielne dokonanie korekty.
Skarżący wnosił o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, deklarował możliwość umówienia się na oględziny, jednak Miejsko - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w P. nie odniósł się do wniosku skarżącego. Również Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie przekazało sprawy do ponownego rozpoznania co, zdaniem skarżącego, uniemożliwiło mu udowodnienie, że faktycznie ogrzewa piec węglem. Skarżący przedłożył do skargi dokumentację fotograficzną oraz techniczną pieca.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Oceniając wydane w sprawie decyzje w wyżej wskazanym zakresie kognicji Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że wniesiona skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku węglowego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 z późn. zm.; dalej powoływanej jako "u.d.w."), a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Poza sporem pozostaje, że dla otrzymania dodatku węglowego koniecznym do spełnienia warunkiem jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze paliwem stałym, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. jest to węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
W rozpoznawanej sprawie organy rozstrzygające na podstawie złożonej przez skarżącego w dniu 15 października 2022 r. deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw przyjęły, że w budynku jednorodzinnym zamieszkałym przez skarżącego głównym źródłem ogrzewania jest piec zasilany peletem drzewnym, co w konsekwencji wyklucza możliwość przyznania dodatku węglowego.
Jednakże, zdaniem Sądu organy rozstrzygające błędnie uznały, że jeżeli wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. główne źródłowo ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało ujawnione w ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. - nawet jeżeli stanowi to wynik pomyłki właściciela domu składającego deklarację, a zatem sprzecznie z rzeczywistym stanem faktycznym - stanowi to wystarczającą podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego.
Podkreślenia wymaga, że w złożonym wniosku o przyznanie dodatku węglowego skarżący pod groźbą odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wskazał, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe. Wobec sprzeczności pomiędzy treścią oświadczenia skarżącego, a treścią ujawnioną w centralnej ewidencji emisyjności budynków niewątpliwie zaistniały wątpliwości, co do faktycznego źródła jakim ogrzewane jest gospodarstwo domowe skarżącego. Wątpliwości te powinny być w sprawie jednoznacznie rozstrzygnięte jako mające charakter istotny w świetle treści art. 2 ust. 1 u.d.w.
Zdaniem Sądu z literalnego brzmienia wskazanego przepisu nie wynikają przyjęte przez organy wnioski, tj. że dokonywana przez organ weryfikacja wniosku o dodatek węglowy, o której mowa w tym przepisie w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, może być dokonywana jedynie poprzez ustalenie jakiego rodzaju źródło ogrzewania figurowało w centralnej ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., nawet jeśli okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że w tej dacie dom był ogrzewany w inny sposób niż to wykazano w ewidencji.
Sytuacja, w której analiza wniosku o przyznanie dodatku już na wstępie wykazuje, że wnioskodawca wskazuje w nim inne źródło ogrzewania niż widniejące w centralnej ewidencji emisyjności budynków powinna być uznana za wystąpienie w sprawie wątpliwości co do faktycznego stanu sprawy, które powinny zostać wyjaśnione przy zastosowaniu ogólnych zasad postępowania dowodowego wynikających z k.p.a., przy uwzględnieniu że nie są one wyłączone z zastosowania na mocy przepisów przedmiotowej ustawy.
Ponadto w przedmiotowej sprawie nie uwzględniono, że na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 19 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967 z późn. zm., dalej jako "ustawa zmieniająca") doszło do istotnej nowelizacji ustawy o dodatku węglowym, to jest do dodania po art. 2 ust. 15 u.d.w. do treści tej ustawy art. 2 ust. 15a-15b. Zgodnie z art. 64 ustawy zmieniającej weszła ona w życie z dniem następującym po dniu jej ogłoszenia, co nastąpiło w dniu 20 września 2022r. Przepisy ten mają zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem zgodnie z art. 52 ustawy zmieniającej do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na postawie ustawy o dodatku węglowym stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą zmieniającą.
Zgodnie z art. 2 ust. 15a u.d.w., dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności:
- 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1297, 1549 i 1768);
- 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
- a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 i 1265),
- b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577),
- c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202 i 1692),
- d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561);
- 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191).
Już z treści wskazanego przepisu wynika, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 u.d.w. może być ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały jedynie przykładowo (użyty przez ustawodawcę zwrot "w szczególności") wymienione w art. 2 ust. 15a ustawy. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy ma w tym zakresie charakter otwarty.
Kolejne wprowadzone nowelizacją przepisy to jest art. 2 ust. 15b-15e u.d.w. także potwierdzają, że stanowisko organu zasadzające się na tym, że w sprawach dotyczących dodatku węglowego nie przeprowadza się postępowania wyjaśniającego wykraczającego poza zbadanie stanu ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. nie znajduje oparcia w przepisach prawa.
Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się.
Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c), a w toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d). Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (art. 2 ust. 15e).
Tym samym pominięcie przez organ w toku postępowania informacji, że złożona do dnia 11 sierpnia 2022 r. deklaracja dotycząca budynku jednorodzinnego położonego w T. została błędnie wypełniona przez skarżącego, jest w ocenie Sądu nie do zaakceptowania, tak w świetle art. 2 ust. 15a i następnych ustawy o dodatku węglowym, jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego.
Powyższe stanowisko wyrażone przez Sąd potwierdza przy tym późniejsza nowelizacja przepisów ustawy o dodatku węglowym.
Stosownie do art. 2 ust. 15f ustawy dodanego ustawą z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236), która weszła w życie w dniu 3 listopada 2022 r., w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki do jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się.
Z kolei zgodnie z dodanym art. 2 ust. 15g ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r., do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez organ z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.
Zdaniem Sądu zmiany te niewątpliwie zmierzają do objęcia pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największą liczbę gospodarstw domowych, uprawniając, a jednocześnie obligując organy gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy.
Zatem przepisy ustawy wyposażają właściwe organy gminy w bardzo szeroki wachlarz uprawnień procesowych po to, by umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku węglowego jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P..
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie dodatku węglowego powinno zatem nastąpić z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni przepisów u.d.w. oraz ogólnych zasad postępowania dowodowego. Zadaniem organów będzie jednoznaczne ustalenie rodzaju paliwa stosowanego w głównym źródle ogrzewania budynku jednorodzinnego, w którym mieszka skarżący, na podstawie już posiadanych informacji oraz rozważenie przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego, bądź innych dowodów po wskazaniu stronie potrzeby ich przeprowadzenia.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 28 marca 2023 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem [...], innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095).