Uzasadnienie
Składając w dniu [...] r. wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich W. D. wskazywał na swój udział w kampanii wrześniowej 1939 r. - pełnienie służby wojskowej w okresie od 01 września do 17 września 1939 r. przy ochronie Rządu podczas jego ewakuacji do Rumunii. Do wniosku W. D. załączył jego pozytywną rekomendację przez Związek Kombatantów RP i b. Więźniów Politycznych Zarząd Okręgowy w K. z dnia [...] r., w treści której odnotowano, iż w środowisku znany jest jako żołnierz kampanii 1939 r., własnoręcznie spisany życiorys, w którym wyjaśnił, iż służbę pełnił w [...] Pułku Piechoty Armii P., do którego został powołany w sierpniu 1939 r. oraz zeznania dwóch świadków - R. B. i Cz. P., którzy oświadczyli, że W. D. był znajomym ich rodziców, we wrześniu 1939 r. widzieli go w mundurze, a Cz. P. dodatkowo oświadczyła, iż miało to miejsce w domu jej rodziców w M. w pow. B.. Pierwszy z tych świadków jest członkiem Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, ps. "Ch.", co dokumentuje załączona do wniosku kserokopia legitymacji członkowskiej tego Związku, Cz. P. korzysta natomiast z uprawnień wdowy po kombatancie.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwany dalej Kierownikiem Urzędu) działając na podstawie art.1 ust. 2 pkt 1 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 z późn. zmianami) odmówił przyznania W. D. uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu, wskazując, iż nie udokumentował swojego udziału w wojnie obronnej 1939 roku.
Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy W. D. wniósł o zmianę decyzji. Podnosząc, iż z racji wieku (rocznik [...]) nie jest w stanie powołać się na zeznania osób, które wspólnie z nim brały udział w kampanii wrześniowej, bowiem niecnych większości już nie żyją lub w wyniku wojny oraz repatriacji ich los jest mu nieznany. Na potwierdzenie zasadności wniosku W. D. przedstawił cztery zdjęcia z czasów pełnienia służby w wojsku. W. D. wyjaśnił nadto, iż wystąpił do Centralnego Archiwum Wojskowego o sprawdzenie, czy w rejestrze [...] Pułku Piechoty Armii P. odnotowano jego osobę, lecz z otrzymanej w dniu [...] r. odpowiedzi wynika, że akta tej jednostki z okresu kampanii wrześniowej nie zachowały się.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 127§3 i 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o kombatantach (...) utrzymał w mocy swoją pierwotną decyzję, w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazując na brak wiarygodnych dowodów na potwierdzenie udziału W. D. w kampanii wrześniowej w 1939 r. Zdaniem organu przestawione przez wnioskującego oświadczenia świadków nie zyskują prymatu wiarygodności, bowiem świadek P. posiada uprawnienia wdowy po kombatancie, a świadek B. z tytułu służby w Armii Krajowej. Kierownik Urzędu podkreślił przy tym, iż wskazani świadkowie oświadczyli jedynie, że widzieli wnioskującego ubranego w mundur wojskowy we wrześniu 1939 r. Kierownik Urzędu wyjaśnił ponadto, iż nie zachowały się akta jednostki, na przydział do której strona powołała się, a w przedłożonej książeczce wojskowej brak wpisu o pełnieniu służby w 1939 r. pomimo, iż w 1965 r. wpisy takie dokonywane były na podstawie oświadczenia danej osoby. Zdaniem Kierownika Urzędu również przedstawione fotografie nie stanowią wiarygodnego dokumentu potwierdzającego służbę w 1939 r.
W skardze na powyższą decyzję W. D. powtórzył argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, oraz dodatkowo wyjaśniając, iż wpisu w książeczce wojskowej nie było, ponieważ z obawy o szykanowanie swojego udziału w wojnie obronnej 1939 r. nie ujawnił. Skarżący wyjaśnił, iż w wyniku repatriacji nic nie posiadał, starał się o mieszkanie, musiał zarobić na rodzinę, a jego teść, żołnierz Dywizji gen. [...]., po wojnie pozostał w Anglii i z tego powodu był wielokrotnie przesłuchiwany przez Służbę Bezpieczeństwa.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu jest wadliwa, bowiem wydano ją przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania - art. 7 oraz art. 77 §1 oraz art. 107 §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późniejszymi zmianami - w skrócie k.p.a.), co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Pierwszy z powołanych przepisów formułuje jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie ciążący na organach administracji obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Natomiast zgodnie z art. 77 §1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a staranną ocenę dowodów zawrzeć w uzasadnieniu wydanej decyzji, sporządzonym z uwzględnieniem art. 107 §3 k.p.a.
Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący przedłożył cztery zdjęcia, na których widnieją osoby w mundurach żołnierskich, a jedna z tych fotografii jest zdjęciem większej formacji, z widniejącym pośrodku orłem w koronie oraz oznaczeniem jednostki. Jednocześnie w aktach sprawy znajdują się kserokopie książeczki wojskowej Seria F Nr [...]oraz dowodu osobistego skarżącego, z jego zdjęciami z [...] oraz [...] roku. W ocenie Sądu porównanie tych fotografii nie wyklucza, że osoba ze zdjęcia zamieszczonego w dowodzie osobistym jest osobą widniejącą na przedłożonych fotografiach osób w mundurach wojskowych - skarżący nosi bowiem okulary, ma przy tym charakterystyczną twarz - wysokie i szerokie czoło, a właśnie osoba o takim wyglądzie jest na przedłożonych zdjęciach. Aby przesądzić powyższe Kierownik Urzędu zobligowany był rozważyć możliwość przeprowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego, w ramach którego ustaleniu podlegałoby, czy skarżący figuruje na przedmiotowych zdjęciach, z wykorzystaniem wiedzy historycznej z dziedziny wojskowości celem ustalenia rodzaju umundurowania osób na zdjęciach, rodzaju wojsk, jednostki wojskowej, miejsca i czasu zrobienia zdjęcia, jak również identyfikacji skarżącego na tych zdjęciach.
Co prawda ciężar dowodu na powyższe obciąża skarżącego, lecz występując z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich oraz w korespondencji wymienionej w ramach prowadzonego postępowania skarżący podnosił, iż przedłożył wszystkie dokumenty, jakimi dysponuje oraz, że nie ma wiedzy w jaki inny sposób może udokumentować swoje twierdzenia o służbie wojskowej w 1939 r. Uwzględniając wiek skarżącego oraz obowiązek informowania strony postępowania o wszystkich przysługujących jej prawach (art. 9 k.p.a.) Kierownik Urzędu zobligowany był pouczyć skarżącego o możliwościach oraz sposobach dokumentowania twierdzeń, na które ten powoływał się, w tym o możliwości skorzystania z ekspertyz czy opinii biegłych. W niniejszej sprawie działań takich nie podjęto.
W sytuacji, gdy organ administracji uzna konieczność przeprowadzenia takiego dowodu, zobligowany jest poinformować o tym stronę, a postępowanie zawiesić do czasu przedłożenia wymaganych ekspertyz. Organ administracji może także zwrócić się do osoby zainteresowanej o pokrycie kosztów opinii biegłych - ekspertów w danych dziedzinach, bowiem zgodnie z art. 262 §1 pkt 2 k.p.a. koszt takiego dowodu obciąża stronę. Należy w tym miejscu wskazać, iż na stwierdzenie o braku wiarygodności przedłożonych zdjęć Kierownik Urzędu mógłby powołać się dopiero wówczas, gdy skarżący nie przedłożyłby wymaganych ekspertyz, względnie nie zadeklarowałby pokrycia kosztów takich ekspertyz lub kosztów tych nie uiścił. Z naruszeniem wskazanych na wstępie przepisów k.p.a. Kierownik Urzędu do przedłożonych zdjęć nie ustosunkował się, zaniechając ich omówienia, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, iż zdjęcia te nie stanowią wiarygodnego dowodu.
Na uwagę zasługują również wyjaśnienia skarżącego dotyczące nie odnotowania w jego książeczce wojskowej faktu uczestnictwa w wojnie obronnej 1939 r. Co prawda wyjaśnienia te skarżący zawarł w skardze na decyzję, lecz wcześniej nie miał możliwości ich przedstawienia, bowiem zwracając się o nadesłanie kserokopii książeczki wojskowej Kierownik Urzędu nie wskazał mu na jaką okoliczność zwrócił się o to, a po jej nadesłaniu nie skierował do skarżącego zapytania, dlaczego wskazanego wpisu książeczka ta nie zawiera, kończąc na tym etapie prowadzone postępowanie. Tymczasem wobec racjonalnego wytłumaczenia pominięcia udziału w wojnie obronnej, argumentacja przytoczona w tym zakresie przez Kierownika Urzędu nie może zostać zaaprobowana.
Należy przy tym wskazać, iż skarżący podjął próbę udokumentowania swojego udziału w wojnie obronnej, kierując zapytanie o rejestr żołnierzy [...] Pułku Piechoty Armii P.. Nie sposób zakładać, iż skarżący był wcześniej w posiadaniu informacji o zaginięciu akt tej jednostki z 1939 r., stąd wobec nie zbadania, czy taką informację Centralne Archiwum Wojskowe wcześniej już udostępniało osobom starającym się o uprawnienia, co nie wykluczałoby powzięcia jej również przez skarżącego, wskazanie przez skarżącego konkretnej jednostki wojskowej, na służbę w której powołuje się, zdaje się przemawiać na jego korzyść.
W ocenie Sądu Kierownik Urzędu zbyt powierzchownie odniósł się także do przedstawionych przez skarżącego oświadczeń dwóch świadków. Wbrew argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczność, iż osoby te widziały skarżącego w mundurze wojskowym, na kresach wschodnich Rzeczypospolitej, może przemawiać za jego udziałem w wojnie obronnej. Wobec treści złożonych przez te osoby oświadczeń nie ma znaczenia dla oceny ich wartości dowodowej wskazywana przez Kierownika Urzędu przynależność świadka B. do Armii Krajowej oraz korzystanie przez świadka P. z uprawnień wdowy po kombatancie. Wskazani świadkowie oświadczyli bowiem, że we wrześniu 1939 r. widzieli skarżącego w mundurze wojskowym, na kresach wschodnich, a więc na obszarze, gdzie nastąpiła ewakuacja Rządu RP, na którą to okoliczność skarżący powołuje się w swoim wniosku. Wnioskowani świadkowie w 1939 r. mieli przy tym odpowiednio trzynaście i czternaście lat, mogli więc pamiętać ówczesne zdarzenia, a w przypadku znajomości rodzin, na co powołują się, zarzut ich niewiarygodności w ocenie Sądu jest za daleko idący.
Skarżący przy tym zdał przed wojną maturę, w 1939 roku miał 21 lat, mógł więc zostać zmobilizowany przed rozpoczęciem wojny, co można zbadać zapoznając się z zasadami mobilizacji w tym czasie. Nie sposób również pominąć stwierdzenia zawartego w rekomendacji Związku Kombatantów RP i b. Więźniów Politycznych, iż skarżący znany jest w środowisku jako żołnierz 1939 r. Wskazane okoliczności w ocenie Sądu wymagają wyjaśnienia, w myśl art. 7 i 77 § 1 k.p.a.
Z wymienionych przyczyn, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Sąd uwzględnił skargę uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. nr [...]. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 tej ustawy, natomiast na podstawie art. 119 pkt 2 sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem Kierownika Urzędu oraz wobec nie zażądania przez skarżącego przeprowadzenia rozprawy w zakreślonym przez Sąd terminie, o którym to prawie skarżący został poinformowany pismem z dnia 23 lutego 2005 r. Przepisu art. 152 wskazanej ustawy przy tym nie zastosowano, mając na uwadze charakter rozstrzygnięcia Kierownika Urzędu, na mocy którego strona nie nabyła żadnych praw oraz nie nałożono na nią żadnych obowiązków.
Rozpoznając ponownie sprawę organ zobowiązany jest przeprowadzić postępowanie dowodowe z uwzględnieniem wskazań wynikających z treści niniejszego wyroku, a staranną ocenę dowodów zawrzeć w uzasadnieniu swojej przyszłej decyzji.
/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak jfs