Uzasadnienie
Dnia [...] r. R[...] B[...] wniosła o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie bieżących potrzeb rodziny w formie zasiłku okresowego na okres dwu miesięcy. W wywiadzie środowiskowym z dnia [...] r. wskazała, że na dochód Jej rodziny składają się: renta w kwocie 505,21 zł, zasiłek rodzinny w kwocie 85,00 zł i alimenty wypłacane przez ojca Jej dwu małoletnich córek w kwocie 100,00 zł miesięcznie.
Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej: OPS) decyzją nr [...] z dnia [...] r. na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.) przyznał Wnioskodawczyni zasiłek okresowy w wysokości 50 zł na okres od [...] r. W uzasadnieniu decyzji wskazano na przesłanki przemawiające za udzieleniem pomocy, w szczególności na dochód rodziny w wysokości 690,21 zł oraz dochód na osobę w rodzinie 230,07 zł.
Pismem z dnia [...] r. R. B. wniosła odwołanie od decyzji OPS, gdyż Jej zdaniem uzyskana pomoc jest zbyt niska; wskazała, że w listopadzie i grudniu 2002 r. Ośrodek przyznał Jej po 140 zł zasiłku okresowego miesięcznie mimo, że dochód na osobę w rodzinie był wyższy. Odwołująca załączyła kserokopię decyzji Kierownika Ośrodka z dnia[...] r. – nr[...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że Wnioskodawczyni była wielokrotnie pouczana o konieczności wniesienia do sądu pozwu o zasądzenie alimentów od ojca Jej dzieci. Rezygnując z tej możliwości R. B. świadomie rezygnuje z poprawy sytuacji bytowej Swej rodziny.
Pismem z dnia [...] r. R. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze zakwestionowała ustaloną przez organy administracji wysokość Jej dochodów. Nadto wskazała, że jak już wcześniej informowała OPS o tym, że ojciec Jej córek nie ma możliwości uiszczania alimentów w wyższej kwocie niźli obecnie płacona.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podkreślono, że zasiłek okresowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, a ocena zasadności jego przyznania należy do organu pomocy społecznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zasiłek okresowy został w przepisach ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. 64/98/414 ze zm., dalej: ups) ukształtowany jako świadczenie o charakterze fakultatywnym. Decyzja o jego przyznaniu pozostawiona została właściwym organom. Ustawodawca poprzestał na wskazaniu tych elementów sytuacji faktycznej wnioskodawcy, które organ rozstrzygający sprawę winien wziąć pod uwagę. Przychylić się więc należy do zdania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który klasyfikuje go wśród świadczeń o charakterze uznaniowym (wyrok NSA z dnia 5 maja 1998 r., I SA 2177/97, LEX nr 45799).
Konkluzja taka musi znaleźć wyraz również na płaszczyźnie określenia zakresu kontroli dokonywanej przez sąd administracyjny.
Jak wskazuje się w orzecznictwie, kontrola legalności decyzji uznaniowych posiada swoją specyfikę. Jeżeli przepis prawa pozostawia organowi swobodę w zakresie określenia konsekwencji prawnych ustalonego w sprawie stanu faktycznego, sąd nie może w to rozstrzygnięcie ingerować. Jednakże, nie oznacza to iżby decyzje uznaniowe pozbawione zostały możliwości poddania ich kontroli legalności. Skutkiem stwierdzenia charakteru uznaniowego winno być jedynie określenie sposobu i kryteriów tej kontroli. Nie wnikając w zakres samodzielności pozostawionym normą kompetencyjną organowi administracji, sąd władny jest zbadać, czy postępowanie prowadzące do wydania rozstrzygnięcia było zgodne z obowiązującymi przepisami. Innymi słowy, sąd uwzględniając samodzielność organu w wyborze jednego spośród równowartościowych z punktu widzenia przepisów rozstrzygnięć, bada, czy organ posługiwał się prawidłowymi kryteriami i czy należycie (zgodnie ze standardami proceduralnymi) ustalił stan faktyczny (wyrok WSA z dnia 7 stycznia 2004 r., III SA 432/03, OSP 1/04/14; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2001 r., SA/Sz 1292/00, LEX nr 78300; wyrok NSA z dnia 9 października 2001 r., V SA 3316/00, LEX nr 84482).
Działając w tak określonym zakresie kontroli Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę dopatrzył się naruszenia w toku postępowania przepisów regulujących sposób jego prowadzenia.
Obowiązkiem organu odwoławczego było odniesienie się do wszystkich zarzutów odwołania. W toku wywiadu środowiskowego wskazano, że dochód na osobę w rodzinie Skarżącej wynosi 230,07 zł, zaś całkowity dochód rodziny 690, 21 zł. W obliczeniach tych uwzględniono następujące pozycje: renta: 505,21 zł, zasiłek rodzinny: 85 zł, alimenty: 100 zł. Jednakże, jak wynika z konfrontacji kwestionariusza wywiadu środowiskowego ze znajdującą się aktach sprawy decyzją ZUS z dnia 19 listopada 2003 r., uwzględniona przez OPS wysokość dochodu z renty i zasiłku rodzinnego nie została pomniejszona o zaliczki na podatek oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 51,75 zł.
Art. 2a ust. 1 pkt 2 definiuje na potrzeby ups pojęcie dochodu rodziny. Przepis ten wprost wskazuje, że sumę miesięcznych dochodów pomniejsza się m.in. o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego określonego w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Omyłka ta nie została skorygowana w postępowaniu przed SKO.
Organ II instancji nie poczynił ustaleń co do wysokości zasiłku okresowego, przyznanego Skarżącej decyzją z dnia [...] r. – nr [...] Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (mimo, że Zainteresowana ofiarowała odpis owej decyzji) ani dochodów rodziny Skarżącej w listopadzie i grudniu 2002 r. Mimo, że w rodzinie R. B. po wydaniu decyzji z dnia [...] r. przyszła na świat małoletnia córka K. G. i dochód na osobę w rodzinie uległ umniejszeniu, wysokość zasiłku okresowego przyznanego decyzją z dnia [...] r. uległa znacznemu obniżeniu.
W związku z tym organom prowadzącym postępowanie w obu instancjach zarzucić należy naruszenie dyspozycji art. 7, 77, 80 i 107 § 3 kpa. Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W pełni zasadna zaprezentowana przez organy teza, iż Skarżąca winna jest samodzielnie dążyć do wykorzystania wszelkich dopuszczonych prawem możliwości zwiększenia dochodów Swej rodziny. Dowolnym jest ustalenie organu odwoławczego, że "z akt sprawy wynika takie pouczenie miało miejsce już w 2001 r. W przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych brak innych wywiadów środowiskowych niż z dnia [...] r. (wyrok NSA z 19.X.1993 r. – sygn. VSA 250/93-ONSA 2/94/84). W zakresie możliwości dochodzenia alimentów od ojca dzieci na drodze sądowej nie są zasadne argumenty podniesione przez Skarżącą w skardze do Sądu Administracyjnego.
W takim stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.
/-/B. Popowska /-/P. Miładowski /-/M. Dybowski
MW