Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., [...], nr [...], na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2001 r., nr 71, poz. 734 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako: kpa) Prezydent Miasta P. odmówił B.F. przyznania dodatku mieszkaniowego ze względu na fakt wystąpienia rażącej dysproporcji między niskim dochodami wykazanymi w deklaracji a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawczyni. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż kwestionuje prawdziwość oświadczenia B.F. o wysokości osiąganych dochodów i uważa, iż nie odpowiada ono rzeczywistemu stanowi rzeczy, a co za tym idzie faktyczny stan majątkowy i nieprawdziwe dane o sytuacji dochodowej nie uzasadniają przyznania pomocy finansowej w postaci dodatku mieszkaniowego.
Odwołując się od powyższej decyzji, B.F. wniosła o "pozytywne rozpatrzenie jej sprawy i oddanie jej do ponownego rozpoznania". W uzasadnieniu odwołująca się wskazała na błędy i przekłamania w wywiadzie środowiskowym stanowiącym podstawę zaskarżonej decyzji, dodając, iż wcześniejszy wywiad nie wykazał takich dysproporcji, chociaż nie zmieniły się ani dochody odwołującej się, ani jej stan majątkowy.
Decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 7 ust. 1 i 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej jako: SKO) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu, organ II instancji wskazał, iż SKO daje wiarę spisanemu wywiadowi środowiskowemu podpisanemu przez wnioskodawczynię w dniu [...] r. i przychyla się do oceny organu I instancji w zakresie znaczącej rozbieżności między deklarowanym a faktycznym stanem majątkowym. Uważa tym samym, że wnioskodawczyni może rozwiązać problem finansowania wydatków mieszkaniowych w ramach posiadanych środków i nie obciążania tymi kosztami budżetu gminy.
W skardze kierowanej do Sądu, B.F. wniosła o uchylenie obu decyzji. W uzasadnieniu skarżąca podtrzymała swoje argumenty zawarte w odwołaniu, zarzucając dodatkowo SKO "wybiórcze, powierzchowne i tendencyjna interpretacje zapisów ustawy o dodatkach mieszkaniowych". Skarżąca wskazała także, iż notatka z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego zawiera nieprawdziwe informacje. Zarzuciła także SKO, iż bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego nie można ustalić czyjejś sytuacji majątkowej. Skarżącą oburzyło także bezpodstawne oskarżenie jej o podanie nieprawdziwych danych o jej sytuacji dochodowej i kwestionowanie prawdziwości jej oświadczeń, a także zignorowanie faktu wparcia finansowego skarżącej przez jej rodziców.
W odpowiedzi na skargę, SKO wskazało, iż podtrzymuje swoją dotychczasową argumentację i wnosi o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadną.
W przedmiotowej sprawie decyzja wydana przez organ odwoławczy była wadliwa z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego, co miało wpływ na wynik sprawy.
Składając wniosek o przyznanie pomocy skarżąca wystąpiła o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Ustawa o dodatkach mieszkaniowych precyzyjnie określa przypadki, w których pomoc taka może być przyznawana. Do podstawowych obowiązków organów administracji należy więc dokładne ustalenie, czy osoba ubiegająca się o uzyskanie pomocy spełnia ustawowe przesłanki do uzyskania takiej pomocy ze strony państwa.
W przedmiotowej sprawie organy orzekające nie dołożyły jednak należytej staranności tak w przeprowadzaniu postępowania dowodowego jak i w uzasadnieniu wydanego przez siebie rozstrzygnięcia.
Z art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych wynika, iż organ administracji może odmówić przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, nieuzasadniająca przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Ustalenie rzeczywistej sytuacji mieszkaniowo-finansowej skarżącej miało więc podstawowe znaczenie dla kwestii przyznania ww. dodatku. Należy zaś wskazać, że organ II instancji nie odniósł się w żaden sposób do twierdzeń skarżącej zawartych w odwołaniu, które zaprzeczały wynikom wywiadu środowiskowego. Organ odwoławczy zignorował te informacje, a jako fakt udowodniony potraktował ocenę stanu mieszkania dokonaną jednorazowo przez pracownika socjalnego, chociaż powinno wzbudzić wątpliwości organu, czy rzeczywiście wyniki wywiadu środowiskowego odpowiadają faktycznej sytuacji życiowej skarżącej.
Dodatkowo należy podkreślić, że nawet gdyby zostało bezspornie ustalone, że faktycznie mieszkanie skarżącej posiada "wysoki standard", nie byłoby dostatecznych podstaw do oceny, że wynika on z dochodów skarżącej, a nie np. użyczenia czy darowizny, a to powinno być poddane indywidualnej ocenie organu orzekającego. Jak wskazano zaś powyżej, tej oceny zabrakło w postępowaniu organu odwoławczego w rozpatrywanej sprawie, gdyż oparł się on jednostronnie na wywiadzie środowiskowym, całkowicie ignorując twierdzenia skarżącej zawarte w odwołaniu, chociaż z nich wyłaniał się całkowicie odmienny obraz ocenianej sprawy, co winno, zdaniem Sądu, stanowić dostateczny impuls do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego także w postępowaniu przed organem II instancji. Według Sądu, organ administracji nie może podejmować decyzji w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami kpa, w tym art. 7 i 77 § 1 kpa, jak również przepisami ustawy o dodatkach mieszkaniowych.
Artykuł 7 kpa stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Artykuł 77 § 1 kpa nakłada na organy administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji wymogów tych nie zachowały, nie uwzględniły bowiem i nie zbadały faktycznej sytuacji mieszkaniowo-finansowej skarżącej.
Należy zauważyć, iż zarówno w treści oświadczenia o stanie majątkowym skarżącej jak i w treści odwołania, skarżąca podała, iż utrzymuje się z alimentów, ale też z pomocy rodziców, a mieszkanie nie jest wyposażone w żaden wartościowy sprzęt, wskazała także na nazwy sprzętu (pralka "Polar", lodówka "Śnieżynka", – co wskazuje, iż jest to sprzęt ponad 15-letni) ale organ rozstrzygający w sprawie nie zbadał i nie rozważył, czy faktycznie te twierdzenia skarżącej mają oparcie w rzeczywistości. Tym samym organ odwoławczy nie ustalił i nie zbadał, czy faktycznie występuje rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym skarżącej, nieuzasadniająca przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Organ odwoławczy nie ustalił tych okoliczność, chociaż należało to do jego podstawowych obowiązków- mógł on np. sprawdzić faktyczną sytuację majątkową skarżącej w drodze przeprowadzenia kolejnego wywiadu środowiskowego.
W świetle powyższego, wnioski, jakie organy rozstrzygające w sprawie poczyniły z pominięciem tych elementów, należy uznać za co najmniej przedwczesne. Bez poczynienia wskazanych ustaleń nie można bowiem uznać, iż skarżąca z całą pewnością nie zasługiwała na przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Należy wskazać, że błędy organów administracji są tym bardziej dotkliwe, iż dotyczą kwestii życiowych matki dwójki dzieci, dla której przyznanie lub odmowa przyznania dodatku mieszkaniowego jest sprawą kluczową, a więc organy administracji publicznej powinny dochować najwyższej staranność, aby wydane przez nie rozstrzygnięcia nie były obarczone żadnymi wadami, co miało miejsce w niniejszej sprawie.
Konsekwencją powyższych błędów organu odwoławczego popełnionych w postępowaniu dowodowym były wady uzasadnienia decyzji a w zasadzie jego niekompletność. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W uzasadnieniu faktycznym, organ administracji publicznej powinien zatem dokładnie wskazać podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Organ winien był zająć stanowisko wobec całego materiału procesowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, a w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za prawdziwe. Wszelkie niejasności, które ujawniły się przy zestawieniu podstawy faktycznej decyzji z materiałem procesowym, powinny budzić uzasadnioną wątpliwość, czy ustalenie podstawy faktycznej nastąpiło prawidłowo.
Ominięcie w uzasadnieniu decyzji oceny okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stworzyło przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy pominął w całości w uzasadnieniu kwestię pomocy rodziców skarżącej i kwestionowanie przez nią wyników wywiadu środowiskowego, mimo że skarżąca podnosiła to w swoim odwołaniu, a więc nie ustosunkował się w ogóle do części zarzutów strony, co skutkowało niekompletnością uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Należy podkreślić, iż ocena zebranego materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia powinny znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, przekonywającym zarówno co do prawidłowości oceny sytuacji materialnej strony, jak i co do zasadności treści rozstrzygnięcia. "Zgodnie z art. 107 § 3 kpa organ administracji jest obowiązany podać w uzasadnieniu faktycznym swej decyzji m.in. dowody, na jakich się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności. [...] W takim wypadku organ jest obowiązany szczegółowo wyjaśnić motywy, jakimi się kierował przy rozstrzyganiu sprawy" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 1981 r., I SA 2147 / 81, ONSA 1981, nr 2, poz. 104). Podsumowując, zdaniem Sądu niepełne ustalenia faktyczne dokonane przez organ odwoławczy wpłynęły na ww. wady uzasadnienia, których wynikiem było rażące naruszenie przepisów kpa.
Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji winny rozpatrzyć wniosek skarżącej o przyznanie dodatku, uzupełnić postępowanie dowodowe i dokonać wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie ww. wniosku, a następnie rozpatrzyć zebrany materiał dowodowy, podjąć stosowną decyzję i ją wyczerpująco uzasadnić, uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego uzasadnienia.
Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję organu I instancji. Przepisu art. 152 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano wobec negatywnego charakteru zaskarżonego rozstrzygnięcia.
/-/ E. Makosz-Frymus /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak
KB/