Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r., nr [...], na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2 lit. 2 i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r., nr 87, poz. 395 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako: KUdSKiOR) odmówił F. G. przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W uzasadnieniu organ wskazał, iż strona nie spełnia określonego przepisami ww. ustawy warunku deportacji do pracy przymusowej poza terytorium II Rzeczpospolitej.
Pomimo prawidłowego pouczenia o terminie zaskarżenie tej decyzji, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy F. G. wniosła 6 dni po terminie, nie wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu. W uzasadnieniu swojego wniosku, F.G. wskazała, iż Z. W.S. P. P. przez III Rzeszę, po rozpatrzeniu przedstawionych przez wnioskodawczynię dowodów, wydał pozytywną opinię o jej deportacji z Wrześni na tereny okupowane przez III Rzeszę w latach 1939- 1945 oraz o przymusowej pracy F.G przez 4 lata w firmie niemieckiej. Wnioskodawczyni wniosła o zaliczenie jej w poczet osób represjonowanych.
W związku z powyższym, postanowieniem z dnia [...]r., nr [...],KUdSKiOR stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i pouczył stronę o możliwości zaskarżenie tego postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
W uzasadnieniu, KUdSKiOR wskazał, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy F.G. nadała w Urzędzie Pocztowym po ustawowym terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.
W odpowiedzi na to postanowienie, F.G. stwierdziła, iż rezygnuje z możliwości wniesienia skargi do WSA i wnosi ponowne odwołanie do KUdSKiOR, wskazując, iż przyczyną ww. uchybienia terminu była poważna choroba jej męża, zakończona hospitalizacją. F.G. powtórzyła, iż "musi się zwracać o przynależność do osób represjonowanych".
W odpowiedzi na powyższe, KUdSKiOR wydał postanowienie z dnia [...]r., nr [...]o niedopuszczalności odwołania, wskazując, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności od decyzji organu
I instancji stronie przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia, a biorąc pod uwagę, iż strona ponownie odwołała się do KUdSKiOR, zamiast wnieść skargę do Sądu, odwołania to było niedopuszczalne.
W skardze, kierowanej do Sądu, F.G. znów wskazała, iż uchybiła terminowi do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie, gdyż była zaaferowana nagłą i bardzo ciężką chorobą męża, zaś wnosi o przyznanie świadczenia ze względu na swoją trudną sytuację życiową.
W odpowiedzi na skargę, organ II instancji podtrzymał w całości swoją dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153 poz 1270 ze zm. - dalej jako: ppsa) Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
W ramach tej kontroli, Sąd ocenia czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawne. W myśl przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, Sąd uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi m. in. naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie zostało wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozstrzygając skargę w powyższym zakresie, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie zapadło przedwcześnie.
Sąd wziął pod uwagę, iż w niniejszej sprawie, KUdSKiOR bardzo dosłownie potraktował pismo skarżącej z dnia [...] października 2004 r., Mianowicie organ uznał, że stanowi ono kolejne odwołanie, które ze względu na obowiązująca zasadę dwuinstancyjności jest z mocy prawa niedopuszczalne. Zdaniem Sądu, obowiązkiem organu odwoławczego było rozważenie, czy ów wniosek faktycznie jest kolejnym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy czy też stanowi wniosek o przywrócenie terminu do złożenia pierwszego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czy też może jest on wnioskiem w trybie art. 154 kpa. Zdaniem Sądu, obowiązkiem organu było wyjaśnienie tych okoliczności, chociażby w drodze dopytania skarżącej, a dopiero potem podjęcie rozstrzygnięcia. Wezwanie skarżącej do złożenia wyjaśnień pozwoliłoby ustalić prawdziwe intencje skarżącej.
Należy dodać, iż w niniejszej sprawie organ miał do czynienia z osobą starszą, w złej sytuacji materialnej, nie posiadającą doświadczenia prawniczego, a przy dokonywaniu wykładni oświadczeń woli strony nie bez znaczenia pozostaje zagadnienie, jakie doświadczenie życiowe i jaka sprawność cechuje osobę składającą owo oświadczenie. W takiej szczególnej sytuacji, kierując się zasadą udzielania pomocy prawnej stronom (art. 9 kpa), KUdSKiOR obowiązany był wezwać wnioskodawczynię do sprecyzowania żądań zawartych w swoim piśmie i dopiero po uzupełnieniu tego braku bądź bezskutecznym upływie terminu do uzupełnienia braków, rozstrzygnąć o dalszym biegu postępowania. Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa), winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku winno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dlań z niekorzystnymi skutkami lub nawet ryzykiem wystąpienia takich skutków.
W takim wypadku, urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanym działaniem. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 (obecnie: art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483) sposób rozumienia art. 9 kpa (wyrok SN z dnia 23 lipca 1992 r., III ARN 40 / 92, PiP z 1993 r., nr 3, s. 110 akceptowany przez B. Adamiak [w:] Kpa. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 79- 80). Art. 8 kpa nakłada na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania tak, by pogłębić zaufanie do organów państwa. Z zasadą tą pozostaje w związku zasada udzielania informacji, zgodnie z którą organy administracji obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie takiego pouczenia z naruszeniem art. 8 i 9 kpa skarżącej nie udzielono.
Wobec wykazanych powyżej uchybień proceduralno-prawnych, należało uchylić zaskarżone postanowienie KUdSKiOR.
Ponownie rozpoznając sprawę, należy uwzględnić powyższe uwagi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, dotyczące uchybień organu w toku postępowania administracyjnego i wskazujące na prawidłowe stosowanie przepisów kpa.
Skoro zaskarżone postanowienie naruszało prawo procesowe i mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przeto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzeczono jak w sentencji wyroku. O wykonalności postanowienia nie orzeczono z uwagi na to, że nie przyznaje ono praw ani nie nakłada obowiązków.
/-/ P. Miładowski /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ I. Kucznerowicz
KP