Uzasadnienie
Prawomocnym wyrokiem z dnia 18.09.2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu oddalił skargę R. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z [...] r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję własną z [...] r. Nr [...] o pozbawieniu R. K[...] uprawnień kombatanckich. Jako motyw swej decyzji organ wskazał fakt, iż uprawnienia kombatanckie strona nabyła decyzją ZBoWiD wyłącznie z tytułu utrwalenia władzy ludowej w ramach służby pełnionej po 30.06.1947 r. w Wojsku Polskim. Wg organu z akt sprawy nie wynika, by podczas służby strona brała udział w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm. - dalej ustawy o kombatantach). Na powyższą okoliczność R. K. powołał się w skardze do NSA i w piśmie procesowym z [...] r. stwierdzając, iż w okresie od [...] do [...] r. brał udział w walce z grupą rozbitków UPA i w pościgu za inna grupą rozbitków UPA w Lasach J..
W uzasadnieniu wyroku NSA odniósł się przede wszystkim do kwestii spornej, tj. czy zachodziły wobec R. K. przesłanki do zachowania uprawnień z tytułu walki z oddziałami UPA (art. 1 ust 2 pkt 6 ustawy o kombatantach). Powołując się m. in. na fakty powszechnie znane w oparciu o źródła historyczne Sąd stwierdził, iż walki z bandami UPA na wskazanym przez R. K. terenie prowadzone były trzy lata wcześniej, niż podaje Skarżący.
W nowym wniosku o "przywrócenie uprawnień kombatanckich", oznaczonym datą 25.06.2004 r. (k-67), Skarżący powołuje się na fakt swojego udziału w walkach z "uzbrojoną grupą rozbitków po UPA" w okresie od [...] do [...] r. w okolicach B. oraz podaje, iż odnalazł świadka w/w wydarzeń i załącza jego oświadczenie (k-71).
Decyzją z dnia [...] r., podjętą w trybie art. 154 §1 ustawy z 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] r. i poprzedzającej ją decyzji z [...] r. o pozbawieniu R. K. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił przyczyny podjęcia rozstrzygnięcia w w/w trybie. Odnośnie przesłanek orzekania organ uznał, iż Strona nie wykazała, by za uchyleniem przedmiotowej decyzji przemawiał interes społeczny albo jej słuszny interes.
We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy R. K. wnosi "o przyznanie uprawnień kombatanckich z powodu udziału w walkach z UPA w okresie od [...] r. w lasach janowskich i lubaczowskich", powołując się na dowody zebrane przed wydaniem w jego sprawie wyroku NSA z 18.09.2003 r. oraz późniejsze oświadczenie świadka. Nadto Strona stwierdza, iż rozkazy bojowe w terenie wykonywał w czasie służby zasadniczej, przy czym ani do służby wojskowej ani do KBW nie był wcielony jako ochotnik.
Decyzją Nr [...] z [...] r. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż za takim rozwiązaniem przemawia całokształt zebranego materiału dowodowego. Organ odniósł się do przesłanek: słusznego interesu strony oraz interesu społecznego w kontekście sprawy Skarżącego; równocześnie stwierdził, iż jest związany przepisami art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Organ przytoczył treść w/w przepisu i stwierdził, iż w przypadku R. K., znajduje on zastosowanie z uwagi na tytuł uzyskanych uprawnień kombatanckich i brak wykazania faktów, które pozwalają na zachowanie uprawnień. Organ stwierdził nadto, iż z zebranego materiału nie wynika, aby Strona w czasie pełnienia służby wojskowej brała udział w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu, a zatem nie ma podstaw do zachowania uprawnień kombatanckich w myśl art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. K. wnosi o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, pozbawiających go uprawnień kombatanckich. Skarżący wskazuje na świadka wydarzeń, przytacza okoliczności dotyczące swojego udziału w "walce bezpośredniej z uzbrojonymi rozbitkami po UPA [...] r. w składzie bat. II Br. KBW-B. w j. lasach" i wymienia dowody, ustosunkowuje się także do informacji CAW o działaniach II Brygady KBW w 1950 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Organ stwierdził, iż Skarżący nie wskazał na jakiekolwiek okoliczności, by za wzruszeniem ostatecznej decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Nadto, wg organu, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż jednostki, w których służbę odbywała Strona, w czasie pełnionej przez nią służby, nie brały udziału w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu.
W odpowiedzi na Skargę organ wniósł także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Na zawiadomienie o tym fakcie i pouczenie w myśl art. 119 pkt 2 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) R. K., w terminie 14 dni od doręczenia pisma Sądu, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wobec powyższego sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. W dniu 24.05.2005 r. wpłynęło do WSA w Poznaniu pismo, w którym R. K. stwierdza, iż [...] r. złożył "pisemną prośbę o przeprowadzenie II S.A./PO 292/05 na posiedzeniu jawnym nie jednoosobowym", dołączając kserokopię tego żądania (k-23 i 24).
Sąd wyjaśnia, iż przedmiotowe pismo do Wydziału IV WSA w Poznaniu nie wpłynęło w dniu13.04.2004 (k. 26), a dopiero w dniu 24.05.2005, zatem po dacie posiedzenia niejawnego.
Sąd zważył co następuje
Skarga okazała się nieuzasadniona. W toku postępowania administracyjnego nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, a uchybienia procesowo-prawne nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. Nie ma zatem przesłanek do uchylenia zaskarżonej decyzji bądź stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 145 §1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa).
Jak wynika z zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, rozpoznając sprawę R. K. po wydaniu prawomocnego wyroku NSA oddalającego skargę na decyzję w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, jako istotny argument przemawiający za podjętym przez niego rozstrzygnięciem podaje ten, iż Sąd nie stwierdził wadliwości wcześniej prowadzonych postępowań administracyjnych (objętych wówczas kontrolą sądową). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzających organ, powołuje się na moc wiążącą wyroku sądowego, tj. związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania (art. 153 ppsa).
Należy dodać, że na podstawie art. 153 ppsa "oceną prawną" wyrażoną w wyroku związany jest też sąd, ilekroć dana sprawa będzie rozpoznana przez sąd, jeżeli nie ulegną zmianie przepisy (wyrok SN z 25.02.1998 r., III RN 130/97, OSNA i US 1999, nr 1, poz. 2).
Moc wiążąca wyroku sądowego, o jakiej mowa w art. 153 ppsa, ma szeroki zakres przedmiotowy. Obejmuje ona nie tylko ocenę prawną dotyczącą zastosowania przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, ale i ocenę materiału dowodowego (np. wyrok NSA z 7.12.1999 r., I S.A. 1089/99 nie publ., tezy zaakceptowane w piśmiennictwie, np. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 223).
W wyroku NSA Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu z 18.09.2003 r. została przeprowadzona interpretacja prawna przepisów art. 25 ust. 2 pkt 2 oraz art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) oraz ocena zgromadzonego przez organ materiału dowodowego. Ocena tego materiału w świetle w/w przepisu potwierdziła prawidłowość rozstrzygnięcia organu, stąd wyrok oddalający Skargę.
Ocena NSA wyrażona w wyroku z 18.09.2003 r. wiąże co do interpretacji przepisów prawa materialnego, ponieważ one się nie zmieniły, zaś co do materiału dowodowego tylko w tym zakresie, jaki został zgromadzony do dnia podjęcia orzeczenia sądowego. Dotyczy to zatem, w spornej kwestii udziału Skarżącego w walkach z UPA, m.in. pisma Centralnego Archiwum Wojskowego Nr [...] z [...] r. (k-66 w związku z k-45) oraz Zaświadczenia Nr [...] wydanego przez Kierownika Archiwum Inspektoratu Ochrony Terytorialnej (k-4 i k-19).
Wobec powyższego należy ustosunkować się do faktu zgłoszenia "świadka z autopsji" po wydaniu wyroku przez NSA w dniu 18.09.2003 r., tj. ocenić zarówno załączone oświadczenie świadka jak i stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wobec tego dowodu. Jest to niezbędne dla oceny prawidłowości przyjętego przez organ trybu rozpoznania nowego wniosku "o przywrócenie uprawnień kombatanckich" z [...] r. R. K. wskazał jako świadka wydarzeń z okresu [...] r. J. B., ten zaś w oświadczeniu podpisanym [...] r. opisuje ich przebieg i stwierdza, iż w dniach [...] doszło do "bezpośredniej walki" "z uzbrojoną bandą rozbitków po UPA". W grupie żołnierzy z 10. P. KBW-P., wysłanej do dyspozycji II Br. KBW-B., która walczyła z tymi bandami, był też R. K. (k-71).
Organ trafnie przyjął, że nie zachodziły przesłanki do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt. 5 ustawy z 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa). Rozwiązania proceduralne przyjęte w kpa wzorowane są na instytucjach unormowanych w ustawie z 17.11.1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 - dalej kpc). Aktualny zatem jest dorobek doktryny i orzecznictwa na tle art. 403 kpc. Na gruncie tego przepisu utrwalony jest pogląd, iż tylko okoliczności i dowody w poprzednim postępowaniu "w ogóle nie ujawnione i podówczas nie ujawniane, bo nie znane stornom" stanowią przesłankę wznowienia postępowania. Nie stanowią zatem takiej przesłanki "okoliczności i dowody jawne z materiału poprzedniego postępowania, a tylko nie dostrzeżone przez stronę" (tezy z postanowienia SN z 15.05.1968 r., wskazywane i akceptowane w piśmiennictwie: G. Bieniek, Kodeks postępowania cywilnego.
Komentarz, Tom I, CH Beck Warszawa 1996 r., str. 1216, J. Gudowski, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego, Część I, Tom I, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2001, str. 784 oraz M. Sawczuk, Ponowne orzekanie w sprawie cywilnej prawomocnie osądzonej, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1975, str. 176). To, że J. B., wg jego i R. K. relacji, uczestniczył w walkach, w których udział brał Skarżący i że J. B. opisuje ich przebieg tak jak Skarżący, wskazuje, iż oświadczenie tego świadka dotyczy okoliczności już ujawnionych i ujawnialnych, bo znanych stronom.
Tym samym nie ma podstaw, by uznać, iż spełniona została przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 5 kpa). Organ trafnie zatem podjął postępowanie na podstawie art. 154 kpa.
Oceniając pod wyżej wskazanym kątem oświadczenie J. B., organ wziął pod uwagę także informacje zawarte w wiarygodnym (ze względu na instytucję, od której pochodzi) dowodzie, jakim jest pismo CAW z [...] r., z którego wynika, iż "...działania operacyjne żołnierzy zarówno II Brygady KBW, jak i żołnierzy przekomenderowanych z innych jednostek KBW w 1950 r. dotyczyły zwalczania poakowskiego zbrojnego podziemia" (k-66). Stwierdzenie to jest koherentne z wnioskiem NSA, sformułowanym w uzasadnieniu wyroku z 18.09.2003 r., iż wskazane źródła historyczne nie pozwalają na ustalenie, że Skarżący walczył na wskazanym terenie z oddziałami UPA w 1950 r. ("trzy lata później" niż prowadzone tam operacje wojskowe i akcje wysiedlania ludności ukraińskiej). Także IPN w piśmie z [...] r. (k-81) podaje że, 2 Brygada KBW B., do której Skarżący został odkomenderowany z 10 Pułku KBW w P. w 1950 r., prowadziła walki zbrojne z Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym i "Wolność i Niezawisłość".
Warto też dodać, iż zarówno sam Skarżący, jak i J. B. piszą o walkach z "rozbitkami po byłej UPA", a nie o walkach z "oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii" (art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach). O konieczności rozróżnienia dwu sytuacji wypowiedział się NSA w wyroku z 12.07.2001 r. (sygn. akt V SA 3371/00 LEX nr 121818): "Walka z bandami rabunkowymi, nawet jeżeli w ich składzie uczestniczyli byli żołnierze UPA lub Wehrwolfu, nie była walką z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z 1991 r. o kombatantach. Bandy rabunkowe prowadziły bowiem działalność w zupełnie innym celu niż oddziały UPA, w związku z tym nie mogą być utożsamiane z oddziałami UPA lub grupami Wherwolfu". W tym stanie rzeczy organ podjął i prowadził postępowanie na podstawie art. 154 kpa.
Przedmiotem postępowania w tym trybie jest ustalenie przesłanek do obalenia lub zmiany decyzji już istniejącej. W myśl cyt. przepisu, decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Lapidarnie w pierwszej decyzji z [...] r. natomiast szerzej w decyzji podjętej po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odniósł się do obu przesłanek, w związku ze stanem faktycznym i prawnym sprawy. Takie podejście jest zgodne z przyjmowanym w orzecznictwie poglądem, iż przesłanki określone w art. 154 kpa w odniesieniu do danej sprawy "muszą nabrać konkretnej treści, wynikającej ze stanu faktycznego i prawnego sprawy" (wyrok z NSA z 12.08.1990 r., I S.A. 1906/98, LEX Nr 48663). Należy jednak wskazać, iż wyjaśnienia tych trudnych relacji powinny być w obu decyzjach pełniejsze, zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji wydanej w I instancji.
Oceniając prawidłowość zaskarżonej decyzji (bo taka jest rola sądu administracyjnego, a nie merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy o pozbawieniu uprawnień kombatanckich), Sąd uwzględnia istotę (ratio legis) instytucji unormowanej w art. 154 kpa i przypisywaną jej funkcję, kwalifikację pojęć "słuszny interes strony" oraz "interes społeczny" a także charakter decyzji podejmowanych na podstawie art. 154 kpa.
I tak za przekonywujący Sąd uważa pogląd doktryny, iż instytucja ta służy do wzruszania decyzji ostatecznych, także prawidłowych, w sytuacjach szczególnych, takich np. jak zmiany polityki administracyjnej, wykładni prawa, oceny stanów faktycznych (J. Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, IV wydanie, 2002 r., str. 668, Nb. 4). Inaczej myśl tę wyraził NSA w wyroku z 13 grudnia 1996 r.: "(...) tryb postępowania przewidziany w art. 154, 155 kpa, służy generalnie organom administracji do usuwania takich decyzji ostatecznych, które organy te uważają za niecelowe bądź sprzeczne z zakreśloną linią postępowania w sprawach danego rodzaju. Nie jest natomiast decydujące czy decyzja ostateczna jest zgodna, czy też sprzeczna z prawem (...)" (III S.A. 1214/95, LEX 27429). Poglądy te, zdaniem Sądu, znajdują odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji. Z treści rozstrzygnięcia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wynika, iż nie widział on możliwości uwzględnienia takich jak w/w wskazań w konkretnym stanie faktycznym i prawnym.
Sąd oceniając zaskarżoną decyzję bierze też pod uwagę, że obie przesłanki wskazane w art. 154 kpa, to jest słuszny interes strony i interes społeczny, należą do pojęć niedookreślonych, rzadko tak w piśmiennictwie jak i judykaturze konkretyzowanych. Okoliczność tę podkreśla w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Organ. Czyni to, zdaniem Sądu tym bardziej zasadne rozważanie przesłanek, o których mowa w art. 154 kpa, przez pryzmat stanu faktycznego i prawnego sprawy, czyli postawa przyjęta przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Te zaś, mimo upływu czasu od wydania decyzji ostatecznej, nie zmieniły się.
Sąd uwzględnia także, iż decyzje podejmowane na podstawie art. 154 kpa mają charakter decyzji uznaniowych. Do organu należy zatem ocena słuszności interesu strony oraz ocena tego, czy interes społeczny przemawia za wzruszeniem decyzji; sądowa kontrola takich decyzji ogranicza się zaś do kontroli podstaw podjęcia decyzji, nie obejmując samego rozstrzygnięcia.
W nawiązaniu do powyższego, Sąd podziela też stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji; organ, rozważając przesłankę "słusznego interesu strony" stwierdził, iż jej uwzględnienie nie może prowadzić do rozstrzygnięcia, które byłoby sprzeczne z obowiązującymi normami prawa materialnego (wg słów organu: "nie może się sprowadzać do obchodzenia innych przepisów prawa", tj. art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach").
Wskazane wyżej treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji stanowią w istocie ocenę możliwości uchylenia bądź zmiany decyzji ostatecznej o pozbawieniu Skarżącego uprawnień kombatanckich pod kątem interesu społecznego lub słusznego interesu strony. W świetle ustalonego stanu faktycznego i prawnego, przy uwzględnieniu orzecznictwa, organ takiej możliwości nie widział i zdaniem Sądu, przyjmując taką ocenę, organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zauważając zatem wady decyzji wydanych w I i II instancji przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Sąd stwierdza, iż nie stanowią one takich naruszeń przepisów postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania, a tylko takie wady obligują do uchylenia decyzji.
W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 151 upsa Sąd oddalił skargę.
/-/ B. Popowska
MK