Uzasadnienie
Wnioskiem z 22 kwietnia 2008r. W. M. (ur. 17 sierpnia 1961r.) wystąpił o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Do wskazanego pisma skarżący załączył kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z 22 sierpnia 2007r. o odmowie wydania orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności oraz kopię orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie nr [...] z 26 października 2007r. utrzymującego je w mocy.
Ponadto skarżący dołączył odpis wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 28 marca 2008r. sygn. akt [...] zmieniającego orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie nr [...] z 26 października 2007r. Wskazanym wyrokiem zaliczono W. M. do znacznego stopnia niepełnosprawności, ustalając że niepełnosprawność skarżącego istnieje od 2000r., a stopień niepełnosprawności istniał od 23 lipca 2007r. Nadto ustalono, że symbol niepełnosprawności to 07-S i 05-R, a stopień niepełnosprawności orzeczono na okres do dnia 23 lipca 2009r.
Decyzją nr [...] z 7 maja 2008r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Wójta Gminy, na podstawie art. 20, art. 24, art. 26 i 32 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm., dalej: u.ś.r.) przyznał skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 kwietnia 2008r. do 31 lipca 2009r.
W odwołaniu skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007r. sygn. akt P 28/07 (Dz.U. z 20007r., nr 200, poz. 1446) i wskazał, że jego zdaniem zasiłek pielęgnacyjny winien mu przysługiwać od lipca 2007r., to jest od czasu kiedy złożył wniosek do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze nr [...] z 10 czerwca 2008r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił argumentację organu I instancji i podniósł, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego poza stwierdzeniem niezgodności przepisu art. 24 ust. 2 u.ś.r. z art. 2 i art. 69 Konstytucji R.P. nie zawiera innych rozstrzygnięć. Nie został uchylony, ani zmieniony przez Sejm, wobec czego obowiązuje w dalszym ciągu.
Skarżący podtrzymał swoje stanowisko w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, ponownie wskazując że Sąd Rejonowy ustalił znaczny stopień niepełnosprawności od 23 lipca 2007r.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.
Stan faktyczny niniejszej sprawy jest bezsporny między stronami i nie budzi wątpliwości Sądu. Istota sporu sprowadza się do wykładni przepisu art. 24 ust. 2 u.ś.r. w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007r. wydanego w sprawie sygn. akt P 28/0.
Wskazany przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. określa, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Przepis ten w zakresie, w jakim stanowił, że również w przypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, wzbudził wątpliwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, co do jego zgodności z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji R.P.
W odpowiedzi na postawione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pytanie, Trybunału Konstytucyjnego uznał, że Art. 24 ust. 2 u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007r. w sprawie sygn. akt P 28/07 jest tzw. wyrokiem zakresowym. Istota takich wyroków polega na tym, że w takim przypadku przepis zostaje uznany za niekonstytucyjny tylko w określonym rozumieniu i tylko w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. U podstaw wydawania tego typu rozstrzygnięć leży pogląd utrwalony na gruncie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, w myśl którego: "...wydanie orzeczenia o niekonstytucyjności ustawy nie powinno następować w sytuacji, gdy możliwe jest nadanie ustawie takiego rozumienia, które doprowadzi ją do zgodności z normami, zasadami i wartościami ustanowionymi przez konstytucję[...]." (por. wyroki TK: z 15.07.1996r., sygn. akt K 5/96, publ.: OTK 1996/4/30, z 05.01.1999r. sygn. akt K 27/98, publ.: OTK 1999/1/1, z 10.07.2000r., sygn. akt SK 12/99, publ.: OTK 2000/5/143, z 08.05.2000r., sygn. akt SK 22/99. publ.: OTK 2000/4/107).
Reasumując, wyrok zakresowy to taki, w którego sentencji badany przepis uznaje się za zgodny z Konstytucją, jednak tylko pod warunkiem, że przepis ten będzie rozumiany w sposób wskazany w tejże sentencji. Wyrok taki ma w całości charakter powszechnie obowiązujący, a wskazane tam przepisy mogą być tylko w taki sposób (w takim rozumieniu) stosowane przez organy administracji (rządowej czy samorządowej), jak też sądy. Tylko w taki sposób zagwarantowane może zostać, że utrzymana moc obowiązująca przepisu i przyzwolenie na jego dalsze stosowanie nie doprowadzi w przyszłości do takiego wypaczenia jego rozumienia, które nadałoby mu treść sprzeczną z Konstytucją.
Zatem w niniejszej sprawie mimo, że przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. pozostał w systemie prawa i to w niezmienionym brzmieniu, to jego wykładnia musi być dokonywana przez organy administracji publicznej, jak i Sąd, w zgodzie z wiążącymi wskazaniami Trybunału Konstytucyjnego zawartymi w wyroku z 23 października 2007r. sygn. akt P 28/07. Organ zarówno I jak i II instancji pominęły zupełnie wiążące wskazania zawarte we wskazanym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego. W szczególności Sąd wskazuje, że błędne jest zapatrywanie przedstawione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu, jakoby przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. mógł w dalszym ciągu stanowić podstawę do przyznawania świadczenia rodzinnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Przytoczone powyżej argumenty, wyrażone wprost w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007r., nie powinny budzić wątpliwości co do kierunku wykładni art. 24 ust. 2 u.ś.r.
Innymi słowy wykładnia prawa materialnego dokonana w niniejszej sprawie przez organy administracji publicznej, której skutkiem było nadanie przepisowi ustawy znaczenia skutkującego brakiem zgodności z normami, zasadami i wartościami ustanowionymi przez Konstytucję, jest niedopuszczalna.
Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 6 i art. 8 Konstytucji R.P. organy władzy publicznej zobowiązane są do działania na podstawie i w granicach prawa, a Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej i przepisy jej stosuje się bezpośrednio, chyba że stanowi ona inaczej. Powyższe normy prawne winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w działaniach organów, tym bardziej że w dacie rozpoznawania sprawy skarżącego już na etapie I instancji, przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie korzystał z domniemania konstytucyjności na skutek ogłoszenia wyroku Trybunału w dniu 23 października 2007r. (a następnie jego opublikowania w Dzienniku Ustaw z 30 października 2007r.).
Abstrahując od powyższego, na marginesie rozważań dotyczących bezpośrednio wyniku przedmiotowej sprawy, Sąd wskazuje, że orzeczenie Trybunału zapadło na skutek zadanego pytania prawnego. Dlatego też, zgodnie z art. 66 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 1997r., nr 102, poz. 643 ze zm.) Trybunał związany był granicami postawionego mu pytania prawnego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu: "[...] Uznanie niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu w zakresie oznaczonym w sentencji wynika z ram wyznaczonych przez pytanie sądu. [...]".
Dalej Trybunał Konstytucyjny wskazał, że: "[...] Nie podobna jednak nie dostrzegać, że także inne sytuacje, w których znajduje zastosowanie zdekonstytucjonalizowany przepis, są dotknięte podobną wadliwością. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego powoduje zatem nierówność w ramach populacji, wobec której znajduje zastosowanie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. [...]". Jak wynika z przytoczonego fragmentu, uzasadnienie wyroku P 28/07 nie pozwala na przyjęcie, że niekonstytucyjność ogranicza się tylko do osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności.
Dlatego Sąd, za Trybunałem, wskazuje że biorąc pod rozwagę charakter zasiłku pielęgnacyjnego, cel jego spełniany jest efektywnie gdy przyznawany jest on od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. W każdym wypadku określenie początkowej daty przyznania świadczeń rodzinnych na podstawie art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie może powodować przerzucenia na osobę ubiegającą się o zasiłek, ryzyka związanego z nieprawidłowym działaniem aparatu administracyjnego (por. pkt 5.2 in fine uzasadnienia wyroku sygn. akt P 28/07). Sprowadzając powyższą myśl do realiów przedmiotowej sprawy, skarżącego nie można obciążać ujemnymi skutkami wydania błędnych orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. Dopiero prawomocny worku Sądu Rejonowego, eliminujący błędne rozstrzygnięcia w przedmiocie niepełnosprawności, umożliwił skarżącemu złożenie kompletnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego; jednak nie powinno to powodować opóźnienia początkowej daty przyznania świadczenia.
Zgodnie z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) organy rozpoznając sprawę ponownie są związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu Sądu. Naruszenia prawa materialnego popełnione przez organy w niniejszej sprawie są na tyle oczywiste i istotne, że miały wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a., przy czym ich powielanie przy jednoczesnym pominięciu wskazań Trybunału Konstytucyjnego i wytycznych Sądu mogłoby nabrać charakteru rażącego naruszenia prawa i co za tym idzie skutkować stwierdzeniem nieważności.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a.
O kosztach orzeczono jak w punkcie 2 zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.
/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ P. Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus