Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy C. z dnia [...] września 2012 r., odmawiającej K. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. M. W uzasadnieniu organ po przytoczeniu treści przepisów art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.) wskazał, że z dokumentów w sprawie wynika, że K. S. jest partnerką życiową siostrzeńca M. M., zatem pomiędzy wnioskodawczynią a osobą wymagająca opieki nie zachodzi pokrewieństwo. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny. Wymieniona w poprzednim zdaniu ustawa w art. 128 postanawia, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
Kierując się obowiązującymi w przedmiotowej sprawie przepisami prawa należy stwierdzić, że odwołująca nie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ między osobą wymagająca opieki a nią nie ma pokrewieństwa.
Organ podniósł, że na gruncie polskiego prawa rodzinnego obowiązek alimentacyjny stanowi zobowiązanie prawnorodzinne wynikającego ex lege (z mocy prawa) z różnych powiązań rodzinnych. Nie mają alimentacyjnego charakteru obowiązki, które nie są konsekwencją relacji rodzinnych lub innych określonych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, lecz wynikają ze zdarzeń o cywilnoprawnym charakterze, takich jak np. umowa dożywocia lub renty.
Organ podkreślił, że zobowiązani do alimentacji są, zatem krewni w linii prostej (osoby, z których jedna pochodzi od drugiej; np. rodzice - dzieci, dziadkowie - wnuki). Spośród krewnych w linii bocznej (osób, które mają wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej) obowiązek alimentacyjny dotyczyć może jedynie rodzeństwa, także przyrodniego. Podstawą obowiązku alimentacyjnego jest zawarcie małżeństwa. Może on trwać po jego ustaniu w konsekwencji rozwodu, a także w trakcie separacji.
Zdaniem organu odwoławczego trafnie organ I instancji wskazał, że wnioskodawczyni będąc partnerką życiową siostrzeńca M. M. nie jest żadną ze wskazanych w tym przepisie podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Do kręgu tych osób zaliczone są, bowiem tylko te, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Na odwołującej nie ciąży, w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. W związku z tym prawidłowe jest stanowisko organu I instancji, że w tym przypadku brak było przesłanek do przyznania wnioskodawczyni żądanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła K. S. wnosząc o jej uchylenie.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jest świadoma, iż jako osoba niespokrewniona nie spełnia wymogów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca zwróciła również uwagę, że osoby z kręgu rodzinnego pracują czynnie zawodowo i z tego względu to ona opiekuje się M. M., której stan zdrowia się pogorszył i wymaga ona ciągłej pomocy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.– dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymienia osoby, którym przysługuje uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Zgodnie z wyżej wskazanym przepisem ustawy o świadczeniach rodzinnych osobami uprawnionymi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego są:
- 1) matka albo ojciec,
- 2) inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- 3) opiekunowi faktycznemu dziecka – jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami i konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z kolei przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.
W przytoczonym art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych odwołano się do obowiązku alimentacyjnego. Pojęcie prawne obowiązku alimentacyjnego zostało natomiast uregulowane przepisami Działu III - zatytułowanego "Obowiązek alimentacyjny" ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.). Przepisy powyższe regulują w zasadzie obowiązek alimentacyjny między krewnymi. Zgodnie z przepisem art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Można tu dodać, że wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną, do której należą rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd. oraz linię zstępną, do której należą dzieci, wnuki, prawnuki itd. Krewnymi zaś w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo.
Dalsze przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 129 i następne) wymieniają również małżonka jako osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny oraz ustalają kolejność zobowiązanych do alimentacji.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że ustawowy obowiązek alimentacyjny może istnieć tylko między osobami określonymi w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego lub w innych przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (np. małżonkami czy pomiędzy przysposabiającym a przysposobionym).
Przepisy kreujące obowiązek alimentacyjny są normami bezwzględnie obowiązującymi. Zarówno obowiązek alimentacyjny i odpowiadające mu prawo do świadczeń alimentacyjnych mają charakter ściśle osobisty (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1975 r., III CZP 76/75, OSNCP 1976, poz. 207).
Należy tu zwrócić uwagę, że w art. 17 ust. 1a ustawy ustawodawca doprecyzował krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje przede wszystkim osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Z kolei dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych, albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku. Zatem do świadczenia tego uprawnieni są krewni osoby wymagającej opieki i to z najbliższego kręgu, natomiast dalsi krewni tylko w warunkach precyzyjnie określonych w ustawie.
Osobom obcym, które sprawują faktyczną opiekę nad osobą tej opieki wymagającą, ustawodawca uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie przyznał.
Należy podkreślić, że w świetle przywołanej regulacji prawnej ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie może nasuwać wątpliwości, że - istnienie obowiązku alimentacyjnego - po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest przesłanką konieczną, warunkującą przyznanie tego świadczenia. Oznacza to, że niespełnienie tej przesłanki wyklucza możliwość jego przyznania.
Ponadto zauważyć należy, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności w sytuacji nawet ciężkich okoliczności życiowych.
Wobec powyższego zasadnie organy uznały, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona fundamentalna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż na skarżącej jako "partnerce życiowej" siostrzeńca nie spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił.