Uzasadnienie
Wyrokiem z 20 grudnia 2007r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sygn. akt [...] wydanym w sprawie ze skargi B. T., uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z 8 maja 2007r. w przedmiocie zasiłku celowego. W uzasadnieniu wskazanego orzeczenia sąd wskazał, że uchylona decyzja drugoinstancyjna miała charakter kasacyjny – uchylała poprzedzającą ją decyzję i przekazywała sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organ odwoławczy nie był uprawniony do wydania decyzji kasacyjnej o wyjątkowym charakterze, a argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie uzasadniały w tym przypadku uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, ponieważ rozstrzygnięcie sprawy nie wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części.
Dalej sąd wskazał, że wnioski, jakie wypływały z analizy dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy umożliwiały podjęcie decyzji przez organ I instancji, a następnie jej ocenę przez organ II instancji. Tym samym w sprawie nie zachodziła konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części. Organ odwoławczy dysponował bowiem materiałem dowodowym, który pozwalał na ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy w ramach postępowania odwoławczego, a jeżeli mimo to uznawał za konieczne uzyskanie informacji z Urzędu Miasta, mógł skorzystać z regulacji zawartej w art. 136 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) i wystąpić ze stosownym zapytaniem we własnym zakresie.
Ponadto w ocenie Sądu obowiązkiem organu drugoinstnacyjnego było rozważenie, czy pomoc taka może zostać przyznana w sytuacji, gdy wnioskodawca deklaruje brak dochodu i jednocześnie opłaca rachunki stałe, w tym rachunek za telefon komórkowy. Ewentualne braki postępowania dowodowego w tym zakresie (brak ustaleń, z jakich środków skarżący rachunki te opłaca) organ odwoławczy mógł, zgodnie z art. 136 k.p.a., zlecić organowi, który wydał decyzję. Sąd podkreślił, że organ I instancji wskazał, że decyzję wydano z uwzględnieniem całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a więc zarówno z uwzględnieniem wskazanych dokumentów, jak i ustaleń poczynionych podczas wywiadu środowiskowego. Skoro więc organ I instancji uznał, iż podstawowe znaczenie dla oceny sytuacji wnioskodawcy ma brak jego współdziałania w poprawie własnej sytuacji, to nie można zarzucać temu organowi, że nie rozważył, czy występują inne przyczyny, dla których pomoc społeczna powinna zostać przyznana.
Rozpatrując sprawę ponownie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z 30 czerwca 2008r. utrzymało w mocy decyzję nr [...] z 9 marca 2007r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że w stosunku do skarżącego nie zachodzi żadna z przesłanek enumeratywnie wskazanych w art. 7 pkt 2 – 15 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2004r., nr 64, poz. 593 ze zm., dalej: u.p.s.). Posiłkując się art. 11 ust. 2 u.p.s. odsyłającym do przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2008r., nr 69, poz. 415 ze zm., dalej: u.p.z.i.r.p.), organ wskazał, że skarżącego nie można uznać za osobę bezrobotną. Ustalono że skarżący odmawia zarejestrowania w powiatowym urzędzie pracy, przy czym nie jest osobą niepełnosprawną i nie ma przeszkód aby mógł podjąć zatrudnienie.
Nadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze porównując wysokość deklarowanego dochodu ze stałymi wydatkami ponoszonymi przez skarżącego – w tym opłatami za telefon komórkowy – uznało, że występuje w niniejszej sprawie dysproporcja, o której mowa w art. 12 u.p.s. Stanowisko to – w ocenie organu – potwierdził skarżący odmawiając wskazywania w dalszych wywiadach środowiskowych, ponoszonych przez siebie kosztów związanych z używaniem telefonu komórkowego. Odnosząc się do art. 2 u.p.s. i art. 3 u.p.s. organ wskazał, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych i wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, tymczasem skarżący nie podejmuje żadnych działań zmierzających do usamodzielnienia się. Odmawia zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy, wobec czego nie ma statusu osoby bezrobotnej lub szukającej pracy, nie bierze także udziału w organizowanych przez ten urząd szkoleniach.
Mimo twierdzeń skarżącego, dotyczących jego choroby, nie wskazał on gdzie się leczy, ani jakie w związku z tym ponosi koszty. W tych okolicznościach organ odwoławczy za zasadne uznał stanowisko organu I instancji wskazujące na brak współpracy o której mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s.
W skardze z dnia 8 lipca 2008r. skarżący wyraził swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga jest bezzasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz.1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.
Dla rozważań prawnych w niniejszej sprawie, istotna jest regulacja art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) określająca, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z powyższego wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając decyzję nr [...] z 30 czerwca 2008r. związane było wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w sprawie sygn. akt [...] z 20 grudnia 2007r. Stąd też, badając zaskarżoną decyzję Sąd oceniał prawidłowość zastosowania przez organ przepisów prawa w kontekście obowiązujących go w tym zakresie wskazań poprzedniego orzeczenia sądowoadministracyjnego.
Wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku z 20 grudnia 2007r. sprowadzały się w istocie do wskazania organowi odwoławczemu na możliwość merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy także w drugiej instancji. Organ miał ponownie rozpatrzyć sprawę opierając się na materiale dowodowym, który w świetle wskazań Sądu, pozwalał na podjęcie decyzji orzekającej o istocie sprawy.
Zdaniem Sądu organ prawidłowo, po ponownym przeanalizowaniu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy i przy uwzględnieniu stanowiska wyrażonego w orzeczeniu z 20 grudnia 2007r. w sprawie sygn. akt [...], podjął rozstrzygnięcie merytoryczne.
Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia podjętego w niniejszej sprawie były przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. stanowią, że świadczenia pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym.
Z przepisów art. 3 ust. 3 u.p.s. i art. 3 ust. 4 u.p.s. wynika ponadto, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.
Wobec powyższego Sąd wskazuje, że dopiero ustalenie, że dana osoba przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości, nie jest w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych, daje podstawę do rozważenia dalszych kryteriów uzasadniających przyznanie konkretnych środków, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej. Skoro w niniejszej sprawie przedmiotem postępowania było przyznanie świadczenia pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, to mógł on zostać przyznany po spełnieniu dodatkowych warunków określonych w art. 39 ust. 1 u.p.s. Oznacza to, że środek ten mógł zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej przy wcześniejszym wyczerpaniu założeń ustawodawcy wyrażonych w art. 2 ust. 1 u.p.s. i art. 3 ust. 1 u.p.s.
Brzmienie przepisu art. 39 ust. 1 u.p.s. wskazuje jasno, że przyznanie tego zasiłku leży w granicach tzw. uznania administracyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że uznanie organu doznaje ograniczeń w świetle brzmienia art. 7 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem, organ winien załatwiać sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tej przyczyny organ – działając w ramach uznania – winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Konstrukcja taka nie wyklucza przy tym możliwości odmowy przyznania świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 1999r., sygn. akt II SA/Gd 25/98, publ.: LEX nr 44078), jednakże nakłada na organ obowiązek każdorazowego precyzyjnego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia.
Przy czym oprócz ustalenia, czy występują przesłanki wskazane w powyższych przepisach, organ obowiązany jest do rozważenia, czy nie zachodzą inne jeszcze przesłanki uzasadniające odmowę przyznania świadczenia wyrażone w art. 11 ust. 2 u.p.s. i art. 12 u.p.s. Pierwszy z przepisów stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej polegający m.in. na nieuzasadnionej odmowie podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Natomiast drugi przepis określa, że podstawą odmowy przyznania świadczenia mogą też być stwierdzone przez pracownika socjalnego dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe.
Sąd wskazuje, że w niniejszej sprawie organ słusznie przyjął, że swoją postawą skarżący uzasadnia odmowne załatwienie jego wniosku o przyznanie zasiłku celowego. Poprzez konsekwentną odmowę zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy i brak aktywności w poszukiwaniu zatrudnienia, skarżący nie wykazuje woli współdziałania koniecznej do zmiany swojej sytuacji życiowej. Uchylanie się od podawania wysokości ponoszonych przez niego wydatków (w tym kosztów użytkowania telefonu komórkowego) i nie wskazywanie źródeł z których pokrywa te należności, dają zasadną podstawę do zastosowania art. 12 u.p.s.
Na ocenę stanu faktycznego dokonanego w niniejszej sprawie składa się również to, że sytuacja życiowa skarżącego będącego stałym petentem organów pomocy społecznej, jest znana organowi II instancji także z urzędu w oparciu o dane zebrane w innych sprawach. Zdaniem Sądu okoliczności te dodatkowo przemawiają za uznaniem rozstrzygnięcia odmawiającego przyznania świadczenia za słuszne.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd orzekł jak w wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.
/-/E. Kręcichwost- Durchowska /-/P. Miładowski /-/E. Makosz - Frymus mb